Xử lý vết thương đúng cách, đắp gel silicon, thoa kem chống nắng, bổ sung dinh dưỡng hợp lý có thể giúp giảm viêm, hạn chế sẹo lồi.
Sẹo lồi là một trong những dạng sẹo gây khó chịu nhất. Sẹo không chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ mà có thể gây ngứa, đau rát, thậm chí giới hạn vận động khi xuất hiện ở những vùng cơ thể thường xuyên co giãn như ngực, vai, lưng, khớp.
ThS.BS Quách Thu Trang, khoa Da liễu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết sẹo lồi hình thành do quá trình tăng sinh collagen bất thường trong giai đoạn lành vết thương, khiến mô sẹo phát triển vượt ranh giới của tổn thương ban đầu. Các yếu tố làm tăng nguy cơ bao gồm cơ địa và đặc điểm sinh lý của mỗi người. Người trẻ 10-30 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có làn da sẫm màu thường dễ bị sẹo lồi hơn do phản ứng tăng sinh collagen mạnh.
Vết thương ở những vùng da chịu lực căng kéo nhiều như vai, ngực, lưng, cánh tay hay dái tai có nguy cơ hình thành sẹo lồi cao hơn. Vết thương sâu, nhiễm trùng, chậm liền hoặc thường xuyên bị chà xát, kích ứng càng khiến mô sẹo phát triển bất thường. Người có người thân từng bị sẹo lồi có nguy cơ cao hơn so với bình thường.
Theo bác sĩ Trang, dù không nguy hiểm, sẹo lồi khó được điều trị triệt để, nếu nằm trên khớp có thể phát triển các mô cứng, căng làm hạn chế cử động. Khi bị thương, người bệnh cần chăm sóc và điều trị đúng cách để tránh nguy cơ này.
Xử lý vết thương đúng cách
Mọi người cần theo dõi sát vết thương trong 2-3 tháng đầu giúp phát hiện sớm các dấu hiệu hình thành sẹo lồi. Thông thường, sẹo lồi bắt đầu bằng cảm giác ngứa, đỏ, dày da hoặc nhô cao sau 4-8 tuần. Giai đoạn "vàng" để ngăn ngừa sẹo lồi là 2-4 tuần đầu sau tổn thương. Chăm sóc vết thương đúng cách không chỉ hỗ trợ da liền nhanh hơn mà còn giảm nguy cơ viêm và kích thích mô sẹo phát triển quá mức.
Bác sĩ Trang khuyên ngay khi bị thương, cần rửa sạch bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn nhẹ. Tránh dùng các chất dễ gây kích ứng như cồn nồng độ cao hay oxy già trong thời gian dài, vì chúng có thể làm tổn thương mô mới hình thành.
Giữ vết thương sạch và khô, tránh để bị nhiễm trùng, do yếu tố này làm tăng phản ứng viêm, kích thích mô sẹo phát triển bất thường. Thay băng đúng hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý nặn dịch vàng hay mủ và không để bụi bẩn, mồ hôi bám vào vùng da tổn thương.
Trong quá trình hồi phục, tránh bóc lớp vảy khô có thể gây tổn thương mô non, khiến vết thương sâu hơn, làm tăng nguy cơ sẹo lồi. Tránh gãi khi ngứa hay chà xát mạnh cũng gây kích ứng và kéo dài viêm, tạo điều kiện cho mô sẹo phát triển quá mức. Với những vị trí thường xuyên cọ xát như đầu gối, khuỷu tay, vai hoặc ngực, cần che chắn bằng băng gạc mềm và tránh mặc quần áo bó sát để không làm da bị kéo căng.
Bác sĩ Trang đang khám cho một phụ nữ. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Dùng gel hoặc miếng dán silicone
Loại vật liệu này giúp tạo môi trường ẩm ổn định, điều hòa sự tăng sinh collagen và giảm viêm trong quá trình da hồi phục. Người dùng nên bắt đầu bôi gel hoặc dán silicone khi vết thương đã liền bề mặt, thường sau 7-10 ngày. Silicone cần được sử dụng liên tục 12-24 giờ mỗi ngày, kéo dài ít nhất 4-8 tuần, thậm chí 2-3 tháng đối với người có cơ địa sẹo.
Thoa kem chống nắng
Tránh ánh nắng để hạn chế tình trạng thâm và sẫm màu tại vùng da tổn thương. Tia UV kích thích sản xuất melanin, khiến sẹo lộ rõ và khó điều trị hơn. Vì vậy, mọi người nên bôi kem chống nắng có chỉ số SPF từ 30 trở lên, che chắn bằng quần áo hoặc băng gạc và hạn chế phơi nắng trực tiếp trong ba tháng đầu sau khi da liền.
Tránh kéo căng vùng da bị tổn thương
Nếu vết thương ở vùng vai, ngực, lưng hoặc đầu gối, nên hạn chế căng kéo da, bởi lực kéo trong quá trình liền thương có thể thúc đẩy mô sẹo phát triển. Người có vết thương nên tránh nâng vật nặng, tập luyện cường độ cao trong 2-4 tuần đầu. Ngoài ra, có thể dùng băng dán phẫu thuật để giảm lực căng nếu đó là vết mổ.
Chú ý chế độ dinh dưỡng
Ưu tiên thực phẩm giàu protein giúp tái tạo mô, vitamin C hỗ trợ tổng hợp collagen và kẽm tăng cường miễn dịch, giảm nguy cơ nhiễm trùng. Uống đủ nước giữ cho da mềm mại và phục hồi tốt hơn. Hiện chưa có bằng chứng khoa học khẳng định các thực phẩm như thịt gà, rau muống hay hải sản gây sẹo lồi, tuy nhiên người có cơ địa nhạy cảm có thể cân nhắc tạm hạn chế các thực phẩm này nếu thấy xuất hiện ngứa hoặc kích ứng trong quá trình hình thành vết thương.
Can thiệp laser
Đây là biện pháp bổ trợ, phối hợp cùng silicone và chăm sóc vết thương đúng cách để tối ưu hiệu quả phòng ngừa sẹo.
Theo bác sĩ Trang, một số loại laser như laser Nd: YAG xung dài 1064nm hoặc laser fractional có khả năng giảm viêm, làm dịu hiện tượng đỏ da và điều hòa quá trình tăng sinh collagen trong giai đoạn vết thương đang hồi phục. Khi được áp dụng trong vài tuần đầu sau khi vết thương liền bề mặt, laser giúp kiểm soát phản ứng lành thương quá mức, từ đó hạn chế nguy cơ hình thành sẹo lồi. Tuy nhiên, hiệu quả phòng ngừa phụ thuộc vào loại laser, thời điểm can thiệp và cơ địa người bệnh.
Với người có cơ địa sẹo lồi, bác sĩ có thể chỉ định tiêm corticosteroid trong giai đoạn sớm của quá trình hình thành sẹo, đặc biệt khi xuất hiện các dấu hiệu tăng sinh mô sẹo ngay sau phẫu thuật hoặc các thủ thuật xâm lấn như xỏ khuyên tai, cắt u mỡ hay mổ nốt ruồi. Biện pháp này giúp kiểm soát phản ứng tăng sinh collagen ngay từ đầu, nhưng cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa để tránh tác dụng phụ như teo da hoặc rối loạn sắc tố.
Riêng với da vùng tai, người có sẹo lồi cũ nên cân nhắc trước khi xỏ khuyên mới. Khi xỏ khuyên, cần chọn cơ sở vô khuẩn, vệ sinh khuyên tai hàng ngày và theo dõi các dấu hiệu bất thường như đỏ, ngứa hay đau kéo dài.
Trịnh Mai
