UAV Ukraine tấn công nhà máy lọc dầu ở Omsk dường như được nâng cấp, trong khi lưới phòng không Nga không thể bao phủ hết lãnh thổ rộng lớn.
Bộ tổng tham mưu quân đội Ukraine hôm 6/7 thông báo máy bay không người lái (UAV) nước này đã đánh trúng một nhà máy lọc dầu tại thành phố Omsk ở vùng Siberia, gần biên giới Nga - Kazakhstan và cách lãnh thổ do Ukraine kiểm soát khoảng 2.700 km.
Vitaly Khotsenko, lãnh đạo tỉnh Omsk, xác nhận Ukraine đã tập kích nhà máy lọc dầu, thêm rằng phòng không Nga đã phá hủy phần lớn UAV tham gia cuộc tấn công. Ông cho biết không có thương vong sau sự việc và lực lượng ứng phó khẩn cấp đã triển khai đến hiện trường.
Hình ảnh được cho là đám cháy bốc lên từ nhà máy lọc dầu ở Omsk, Nga ngày 6/7. Video: X/Tendar
Lực lượng Đặc nhiệm Ukraine (SOF) cho hay cuộc tập kích đã làm hư hại nhiều thiết bị quan trọng tại cơ sở, đặc biệt là tháp chưng cất dầu thô được coi là huyết mạch của toàn bộ hệ thống. "Đây là cuộc tập kích sâu nhất nhằm vào lãnh thổ đối phương kể từ đầu cuộc chiến", SOF khẳng định.
Tổng thống Volodymyr Zelensky ca ngợi đòn đánh là "thành tựu quan trọng" của quân đội Ukraine. "UAV nâng cấp của Fire Point đã đặt Siberia vào tầm với của các đòn tấn công chính xác", ông cho hay.
Công ty Fire Point xác nhận phiên bản nâng cấp của UAV FP-1 đã được sử dụng để tấn công nhà máy lọc dầu ở Siberia. Doanh nghiệp này mô tả đây là "kỷ lục không chỉ với Ukraine mà còn trên toàn thế giới", thêm rằng cơ sở Omsk trước đó vẫn nằm ngoài tầm tấn công của UAV Ukraine.
Hãng thông tấn Reuters cho biết đây là nhà máy lọc dầu lớn nhất ở Nga và xử lý khoảng 23 triệu tấn dầu vào năm ngoái, tương đương gần 460.000 thùng dầu mỗi ngày.
FP-1 là một trong những UAV tự sát tầm xa nổi bật nhất của Ukraine. Mỗi chiếc có sải cánh 6 m, khối lượng cất cánh tối đa 215 kg, tốc độ hành trình 140-180 km/h, bay được liên tục trong 7 giờ và mang đầu đạn nặng tối đa 60 kg. Mẫu FP-1 có tầm bay nguyên bản là 1.600 km, trước khi được nâng lên gần 2.600 km.
Denys Shtilerman, đồng sáng lập kiêm nhà thiết kế chính của Fire Point, hôm 6/7 tiết lộ phiên bản mới nhất của UAV FP-1 có thể bay được khoảng 3.400 km, tức là đủ sức tập kích mục tiêu ở xa hơn cả thành phố Omsk.
Hình ảnh về UAV FP-1 trong cuộc tập kích cho thấy nó được lắp cánh hình thang mới, với viền trước thẳng và viền sau thuôn dần về phía đầu cánh. "Khi bay ở tốc độ hành trình, hình dạng cánh này giúp giảm lực cản không khí và phân bổ lực nâng đồng đều hơn, từ đó cải thiện mức độ tiêu thụ nhiên liệu và tăng tầm bay", chuyên trang quân sự Militarnyi của Ukraine nhận định.
UAV FP-1 Ukraine trong cuộc tập kích nhà máy lọc dầu ở Omsk, Nga hôm 6/7. Ảnh: X/Exilenova+
Shtilerman trước đó tuyên bố UAV của Fire Point sẽ sử dụng thiết kế mới, với cánh được tích hợp thùng dầu nhằm tăng không gian sử dụng trong thân phi cơ. Khoảng trống này có thể được dùng làm chỗ chứa nhiên liệu bổ sung hoặc mang đầu đạn lớn hơn.
"Với mẫu FP-1 tầm xa, thiết kế này cho phép phi cơ bay xa hơn và mang tải trọng lớn hơn", Militarnyi nhận xét.
Theo báo Kyiv Independent của Ukraine, đầu đạn lớn sẽ hạn chế tầm hoạt động của UAV, nên nhà sản xuất có thể đã chọn phương án giảm sát thương để tăng tối đa khoảng cách bay. Ví dụ điển hình là UAV FP-2 của Fire Point sử dụng chung thiết kế với FP-1, mang đầu đạn nặng tới 105 kg nhưng tầm bay chỉ còn khoảng 200 km.
Fabian Hoffmann, chuyên gia quốc phòng tại Đại học Oslo ở Na Uy, cho rằng ngay cả khi chỉ mang đầu đạn nặng 20 kg, UAV vẫn phát huy hiệu quả khi tập kích các mục tiêu khó bảo vệ như nhà máy lọc dầu, nơi phần lớn máy móc quan trọng và vật liệu dễ cháy đặt ở ngoài trời, thay vì dưới lòng đất hay bên trong công trình kiên cố.
"Cơ sở hạ tầng dầu khí rất dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, nếu muốn chọn lựa mục tiêu một cách linh hoạt hơn, ít nhất cũng nên có đầu đạn khoảng 100 kg", Hoffman nhận định.
Fighter Bomber, tài khoản mạng xã hội của một phi công tiêm kích Nga, nhận định UAV Ukraine bay xa còn nhờ tổ vận hành đã xây dựng lộ trình phù hợp, trong đó tính tới cả yếu tố gió. "Nếu gió thổi đúng hướng, UAV sẽ bay xa hơn nhiều so với thông số thiết kế. Gió thuận càng mạnh thì phi cơ càng bay xa", tài khoản này cho hay.
Lãnh thổ rộng lớn của Nga, với diện tích hơn 17 triệu km2, dường như cũng giúp UAV Ukraine tiếp cận mục tiêu ở khoảng cách hàng nghìn km mà không bị đánh chặn trên đường bay.
"Nga sở hữu một trong những mạng lưới phòng không toàn diện nhất thế giới, nhưng ngay cả họ cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong nỗ lực đối phó UAV Ukraine", Mattias Eken, chuyên gia về an ninh - quốc phòng tại Viện nghiên cứu RAND Châu Âu, nhận định.
Theo ông, lãnh thổ rộng lớn và hạ tầng năng lượng, quân sự bố trí phân tán khiến phòng không Nga khó bảo vệ tất cả mục tiêu quan trọng bằng lực lượng hiện có. "Nga sẽ phải quyết định những khu vực cần được ưu tiên bảo vệ, khiến một số cơ sở hạ tầng dễ bị tổn thương hơn", Eken cho hay.
Hỏa hoạn tại nhà máy lọc dầu ở Omsk, Nga hôm 6/7. Ảnh: Reuters
Thomas Withington, chuyên gia khoa học quân sự tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), cho rằng lưới phòng không Nga được tối ưu cho nhiệm vụ đánh chặn chiến đấu cơ, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, chứ không phải UAV tự sát cỡ nhỏ và bay thấp.
"Phòng không Nga chưa đáp ứng được yêu cầu chống UAV. Tình thế sẽ không thể thay đổi trừ khi họ cải tổ toàn diện hệ thống phòng không", ông nói.
Fighter Bomber cho rằng quân đội Nga phải chấp nhận rằng họ không thể bảo vệ tất cả mục tiêu dễ tổn thương như nhà máy lọc dầu và bể chứa nhiên liệu bằng những phương pháp hiện có, nhấn mạnh rằng Ukraine sẽ tiếp tục tập kích những cơ sở đó sau khi chúng được sửa chữa.
"Điều đó không có nghĩa là không nên bảo vệ hay sửa chữa chúng, nhưng cần bắt đầu suy nghĩ về kịch bản không còn nhà máy lọc dầu", tài khoản này cảnh báo.
Phạm Giang (Theo Reuters, Kyiv Independent, Business Insider)
