Cảm giác đè nén ở lồng ngực, cơn đau lan xuống cánh tay, vã mồ hôi lạnh đột ngột có thể là tín hiệu cảnh báo dòng máu nuôi cơ tim đang bị tắc nghẽn.
Bác sĩ Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch Mai, giải thích bệnh mạch vành là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhồi máu cơ tim cấp và nhiều biến cố tim mạch nguy hiểm.
Ở người khỏe mạnh, động mạch vành có lòng mạch thông suốt để đưa máu giàu ôxy nuôi tim. Tuy nhiên, theo thời gian, các chất béo tích tụ tạo thành mảng xơ vữa khiến lòng mạch hẹp dần hoặc bị bít tắc. Khi cơ tim không được cung cấp đủ máu và ôxy, người bệnh xuất hiện các cơn đau thắt ngực. Nguy hiểm hơn, nếu mảng xơ vữa bị nứt hoặc vỡ, tiểu cầu sẽ kết dính tạo thành cục máu đông làm tắc hoàn toàn động mạch vành, gây hội chứng mạch vành cấp hoặc nhồi máu cơ tim.
Nhiều người cho rằng bệnh chỉ gặp ở người cao tuổi hoặc nam giới. Thực tế, nguy cơ mắc bệnh tăng theo tuổi; nam giới thường mắc sớm hơn, nhưng sau mãn kinh, tỷ lệ bệnh ở phụ nữ tăng nhanh và gần tương đương nam giới sau 65 tuổi.
Ngoài yếu tố tuổi tác và tiền sử gia đình không thể thay đổi, phần lớn yếu tố nguy cơ đến từ lối sống. Hút thuốc lá, thừa cân, béo phì, ít vận động, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và căng thẳng kéo dài đều thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.
Triệu chứng điển hình nhất của bệnh mạch vành là đau thắt ngực với cảm giác nặng ngực, đè ép hoặc bóp nghẹt sau xương ức. Cơn đau có thể lan lên cổ, hàm hoặc xuống vai và cánh tay trái. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng biểu hiện điển hình. Một số người chỉ thấy khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, nôn hoặc cảm giác nóng rát vùng thượng vị giống ợ nóng. Chính vì vậy, nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp người bệnh được thăm khám và điều trị kịp thời.
Theo các bác sĩ, thay đổi lối sống là nền tảng trong điều trị bệnh mạch vành. Cần bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc, duy trì tập luyện khoảng 30 phút mỗi ngày với cường độ phù hợp như đi bộ, đạp xe hoặc bơi lội. Khi mệt hoặc khó thở cần nghỉ ngơi ngay, đồng thời tránh vận động ngay sau bữa ăn hoặc trong điều kiện thời tiết quá nóng hay quá lạnh.
Về dinh dưỡng, nên hạn chế rượu bia, không ăn quá no, giảm chất béo động vật, phủ tạng, giảm muối và đường; tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạt. Đồng thời, cần kiểm soát tốt các bệnh lý đi kèm như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và béo phì.
Song song với điều chỉnh lối sống, bác sĩ sẽ chỉ định các nhóm thuốc phù hợp nhằm hạn chế tiến triển của bệnh và giảm nguy cơ biến chứng.
Theo dõi các chỉ số tim mạch bệnh nhân điều trị hồi sức tích cực, Bệnh viện Quân y 175, năm 2025. Ảnh: Quỳnh Trần
Hai phương pháp tái thông mạch vành
Khi động mạch vành hẹp nặng, bác sĩ sẽ cân nhắc một trong hai phương pháp tái thông. Can thiệp động mạch vành qua da (nong bóng, đặt stent) được chỉ định cho người có tổn thương phù hợp hoặc không đủ điều kiện phẫu thuật. Bác sĩ đưa ống thông từ động mạch quay ở cổ tay hoặc động mạch đùi lên tim, nong rộng vị trí hẹp và đặt stent để giữ lòng mạch luôn thông thoáng. Thủ thuật chỉ cần gây tê tại chỗ, thời gian thực hiện khoảng 45-120 phút.
Phẫu thuật bắc cầu chủ - vành sử dụng một đoạn mạch máu khỏe mạnh của chính người bệnh để tạo đường dẫn mới đưa máu vượt qua đoạn động mạch bị hẹp, giúp nuôi dưỡng cơ tim. Trong một ca mổ, bác sĩ có thể tạo nhiều cầu nối nếu nhiều nhánh động mạch vành bị tổn thương.
Nhanh chóng gọi cấp cứu khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau: Đau ngực dữ dội kéo dài trên 15 phút, không giảm khi nghỉ ngơi hoặc dùng thuốc. Khó thở tăng nhanh, có thể kèm ho hoặc sùi bọt hồng. Vã mồ hôi lạnh nhiều, cảm giác hoảng sợ, bồn chồn. Chóng mặt, ngất hoặc mất ý thức do tim bơm máu không hiệu quả hoặc rối loạn nhịp tim nghiêm trọng. Đây đều là những dấu hiệu cảnh báo nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc biến chứng tim mạch cấp, cần được cấp cứu càng sớm càng tốt.
Bệnh nhân mạch vành thường phải sử dụng phối hợp nhiều loại thuốc trong thời gian dài. Người nhà cần nhắc bệnh nhân uống thuốc đúng liều, đúng giờ theo chỉ định; tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng đã giảm.
Người bệnh cần tái khám định kỳ. Luôn mang theo đơn thuốc hoặc hồ sơ điều trị trong mỗi lần khám để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh phác đồ khi cần thiết.
Lê Nga
