Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã phải trực tiếp giải quyết phần lớn công việc nhưng nhiều chuyên gia cho rằng thẩm quyền và nguồn lực thiếu.
Tại tọa đàm Nhìn lại một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp do Báo Quân đội nhân dân tổ chức ngày 25/6, các chuyên gia cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là trách nhiệm của cấp xã tăng mạnh nhưng quyền hạn và điều kiện thực thi chưa theo kịp.
Theo ông Nguyễn Đức Hà, nguyên Vụ trưởng Vụ Cơ sở đảng, Ban Tổ chức Trung ương, sau khi bỏ cấp huyện và sắp xếp đơn vị hành chính, cấp xã trở thành cấp trực tiếp thực thi, gần dân nhất và giải quyết hầu hết công việc liên quan đến đời sống người dân cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, nhiều xã, phường hiện có địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, cơ cấu dân cư đa dạng hơn và phải quản lý đồng thời nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch, làng nghề..., trong khi phần lớn nhiệm vụ của cấp huyện trước đây đã được chuyển xuống.
"Dù phải giải trình trước người dân về tiến độ dự án, chất lượng dịch vụ công, hồ sơ đất đai hay chính sách an sinh, cấp xã lại chưa có đủ dữ liệu, nguồn lực và công cụ để xử lý dứt điểm", ông Hà nói.
Áp lực đối với chính quyền cơ sở càng lớn khi biên chế không tăng tương ứng với khối lượng công việc. Khoảng 80% cán bộ, công chức cấp xã hiện nay là nhân sự từ các xã cũ trước khi sắp xếp. Ngoài nhiệm vụ thường xuyên, họ phải đảm nhiệm thêm hơn 80% công việc chuyển từ cấp huyện, trong khi nhiều người chưa được đào tạo, bồi dưỡng đầy đủ về chuyên môn, nghiệp vụ phù hợp với yêu cầu mới.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Việt Nga, Phó đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng, cho biết nhiều địa phương còn thiếu cán bộ có chuyên môn sâu trong các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, quy hoạch, tài chính, công nghệ thông tin, chuyển đổi số và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Đây đều là những lĩnh vực phát sinh nhiều công việc và tác động trực tiếp đến chất lượng phục vụ người dân.
Các chuyên gia cho rằng việc phân cấp hiện nay còn thiếu đồng bộ. Nhiều nhiệm vụ đã giao cho cấp xã nhưng thẩm quyền quyết định chưa được chuyển giao tương xứng; có trường hợp hướng dẫn thực hiện chưa rõ ràng, có trường hợp thiếu dữ liệu, kinh phí hoặc nhân lực để triển khai. Hệ quả là nhiều công việc vẫn phải xin ý kiến cấp trên hoặc xử lý kéo dài, làm giảm hiệu quả của mô hình mới.
Ông Nguyễn Đức Hà, nguyên Vụ trưởng Vụ Cơ sở Đảng, Ban Tổ chức Trung ương phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: Trọng Hải
Từ thực tế đó, ông Nguyễn Đức Hà đề xuất việc phân cấp, phân quyền cần được thiết kế đồng bộ theo nguyên tắc giao nhiệm vụ phải đi đôi với giao quyền, giao quyền phải đi đôi với bổ sung nguồn lực, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.
Theo ông, những lĩnh vực liên quan đến kỷ luật ngân sách, quy hoạch, tài sản công hoặc lợi ích liên vùng vẫn nên do cấp tỉnh quyết định. Ngược lại, các công việc gắn trực tiếp với đời sống người dân, cần xử lý nhanh và cấp xã có đủ năng lực thực hiện thì nên mạnh dạn phân cấp hoặc ủy quyền.
Đồng tình với quan điểm này, bà Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng phân cấp cần dựa trên năng lực thực hiện, điều kiện của từng địa phương, đặc thù vùng miền và khả năng kiểm soát quyền lực, thay vì áp dụng đồng loạt. Bà cũng kiến nghị bố trí nhân sự và nguồn lực theo "độ khó quản trị" của từng địa bàn; đổi mới đào tạo cán bộ theo vị trí việc làm; tăng cường hạ tầng số, hoàn thiện dữ liệu dùng chung và thiết lập cơ chế hỗ trợ nghiệp vụ thường xuyên từ cấp tỉnh cho cấp xã.
Sơn Hà
