Cape Verde thu hút sự chú ý sau khi đội bóng quốc đảo Tây Phi có màn thể hiện ấn tượng trước các đối thủ lớn tại World Cup 2026.
Đội tuyển lần đầu tham dự World Cup này trước đó đã có màn thể hiện gây bất ngờ tại vòng bảng. Cape Verde cầm hòa đương kim vô địch châu Âu Tây Ban Nha với tỷ số 0-0, trước khi tiếp tục chia điểm với Uruguay cùng Arab Saudi và vào vòng trong.
Từ một đội không được đánh giá cao, "Cá mập xanh" đã trở thành hiện tượng của giải đấu. Thành tích này cũng khiến Cape Verde được nhắc đến nhiều hơn trên truyền thông quốc tế.
Người hâm mộ theo dõi trận đấu giữa Cape Verde với Arab Saudi tại Praia ngày 26/6. Ảnh: AFP
Cape Verde, hay Cabo Verde theo tên gọi chính thức từ năm 2013, là quốc đảo nằm giữa Đại Tây Dương, diện tích hơn 4.000 km2, cách bờ biển Tây Phi khoảng 600 km. Nước này gồm 10 đảo núi lửa, trong đó 9 đảo có người sinh sống, và 5 đảo nhỏ, chia thành hai quần đảo là Barlavento (đón gió) ở phía bắc và Sotavento (khuất gió) ở phía nam. Senegal là quốc gia gần nhất với Cape Verde.
Thủ đô Praia nằm trên đảo Santiago, hòn đảo lớn nhất và đông dân nhất cả nước. Một số đảo khác như Sal, Boa Vista, São Vicente và Fogo cũng giữ vai trò quan trọng về du lịch, kinh tế hoặc địa chất. Địa hình Cape Verde chủ yếu là núi đá, cao nguyên và các thung lũng khô cằn.
Không giống nhiều quốc gia châu Phi khác, Cape Verde không có cư dân bản địa trước khi người châu Âu đặt chân đến. Vào giữa thế kỷ XV, các nhà hàng hải người Genoa và Bồ Đào Nha phát hiện quần đảo. Người Bồ Đào Nha lập khu định cư đầu tiên tại Cidade Velha năm 1462.
Vị trí Cape Verde. Đồ họa BBC
Cape Verde sau đó trở thành điểm dừng chân quan trọng trên các tuyến hàng hải xuyên Đại Tây Dương. Trong nhiều thế kỷ, nơi đây là trung tâm trung chuyển hàng hóa và nô lệ giữa châu Phi, châu Âu và châu Mỹ, để lại dấu ấn sâu đậm trong cơ cấu dân số và bản sắc văn hóa.
Cape Verde giành độc lập ngày 5/7/1975. Ban đầu, nước này dự định thống nhất với Guinea-Bissau, nhưng kế hoạch bất thành sau cuộc đảo chính tại Guinea-Bissau năm 1980. Đến năm 1992, Cape Verde ban hành hiến pháp mới, thiết lập chế độ dân chủ đa đảng với tổng thống và quốc hội được bầu cử. Lãnh đạo Cape Verde hiện là Tổng thống Jose Maria Neves, đắc cử năm 2021, với mục tiêu giúp quốc đảo ổn định kinh tế sau đại dịch Covid-19.
Cape Verde có dân số hơn 500.000 người, thuộc nhóm quốc gia ít dân nhất châu Phi. Praia là trung tâm đô thị lớn nhất, trong khi Sao Vicente đứng thứ hai về quy mô dân số.
Kinh tế Cape Verde chủ yếu dựa vào dịch vụ, đặc biệt là du lịch, vận tải, đầu tư nước ngoài và kiều hối. Quốc gia này cũng thường xuyên đối mặt với hạn hán và chịu ảnh hưởng của hoạt động núi lửa, như vụ phun trào năm 2014 khiến hai ngôi làng bị phá hủy.
Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) hồi tháng 6 ước tính tăng trưởng GDP thực tế của Cape Verde năm 2025 là 5,2%, giảm so với con số 7,3% năm trước đó, và dự báo giảm còn 4,9% trong năm nay.
AfDB liệt kê các thách thức xã hội mà Cape Verde đối mặt như xếp hạng Chỉ số phát triển con người thứ 132 trong số 193 quốc gia, tỷ lệ thất nghiệp 10,3%. Tỷ lệ nghèo cùng cực là 11,1% trong khi 35,4% thanh niên không đi học, không có việc làm và cũng không tham gia bất kỳ chương trình đào tạo nghề nào.
Dù vậy, Cape Verde được nhiều tổ chức quốc tế đánh giá là một trong những nền dân chủ ổn định nhất châu Phi. Các cuộc bầu cử tổ chức định kỳ và quá trình chuyển giao quyền lực nhìn chung diễn ra trong hòa bình.
Tiếng Bồ Đào Nha là ngôn ngữ chính thức, trong khi tiếng Creole Cape Verde được sử dụng rộng rãi trong đời sống hàng ngày. Quốc đảo cũng nổi tiếng với dòng nhạc morna, thể loại kết hợp ảnh hưởng của văn hóa châu Phi và Bồ Đào Nha.
Một đặc điểm nổi bật nữa là Cape Verde có cộng đồng kiều dân rất đông đảo. Số người gốc Cape Verde ở nước ngoài ước tính còn nhiều hơn dân số trong nước, tập trung chủ yếu tại Mỹ, Bồ Đào Nha, Hà Lan và Pháp. Mối liên kết này góp phần quan trọng vào kinh tế, văn hóa và hình ảnh quốc đảo trên trường quốc tế.
Dấu mốc lớn nhất của bóng đá Cape Verde đến vào năm 2026, khi đội tuyển quốc gia lần đầu giành quyền tham dự World Cup sau khi vượt qua vòng loại khu vực châu Phi.
Đội tuyển Cape Verde có biệt danh Tubaroes Azuis, tiếng Bồ Đào Nha nghĩa là "cá mập xanh". Tên gọi này bắt nguồn từ loài cá mập xanh xuất hiện nhiều ở vùng biển Đại Tây Dương quanh quần đảo, nơi được biết đến với hệ sinh thái biển phong phú, là môi trường sống của nhiều loài cá mập và cá đuối.
Với ba điểm có được, Cape Verde trở thành quốc gia có quy mô dân số nhỏ nhất vượt qua vòng bảng trong lịch sử 96 năm World Cup.
Thành công của Cape Verde không phải điều ngẫu nhiên. Liên đoàn bóng đá nước này nhiều năm qua theo đuổi chiến lược tìm kiếm và thuyết phục các cầu thủ gốc Cape Verde đang sinh sống ở nước ngoài trở về khoác áo đội tuyển quốc gia.
Một trong những gương mặt nổi bật nhất đội tuyển là thủ môn Vozinha, 40 tuổi. Vozinha giữ sạch lưới hai trận vòng bảng, tỏa sáng với 7 pha cứu thua trước Tây Ban Nha, trở thành hiện tượng trên mạng xã hội với 17 triệu lượt theo dõi. Anh tiếp tục thi đấu tốt trước Argentina, 4 lần từ chối bàn thắng của Lionel Messi.
Huấn luyện viên Cape Verde Bubista đã mô tả cuộc đối đầu với Argentina là "trận đấu của cả cuộc đời". Đại diện châu Phi hai lần gỡ hòa và chỉ chịu khuất phục trước đương kim vô địch vào những phút cuối hiệp phụ.
World Cup 2026 cũng không phải lần đầu Cape Verde gây tiếng vang trên đấu trường quốc tế. Đội tuyển từng 4 lần dự Cúp bóng đá châu Phi (AFCON), với thành tích tốt nhất là vào tứ kết các năm 2013 và 2023. Cape Verde cũng từng rất gần tấm vé dự World Cup 2022 trước khi dừng bước ở vòng loại cuối cùng.
Như Tâm (Theo Guardian, Business Standard, USA Today)
