Chủ tịch sáng lập DatVietVAC: ‘Nếu không có kỳ lân, sẽ không có công nghiệp văn hóa cạnh tranh toàn cầu’

Hội nghị thảo luận, đánh giá những kết quả đã đạt được, phân tích những tồn tại, hạn chế, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả triển khai nhiệm vụ trong thời gian tới.

Theo đại diện DatVietVAC, muốn công nghiệp văn hóa trở thành một động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, Việt Nam cần hình thành những doanh nghiệp đủ sức dẫn dắt ngành - những "kỳ lân công nghiệp văn hóa" có khả năng sáng tạo và sở hữu tài sản trí tuệ, làm chủ công nghệ, mở rộng chuỗi giá trị toàn cầu và chuyển hóa văn hóa thành sức mạnh kinh tế.

Vì sao lại cần những "kỳ lân" của công nghiệp văn hóa?

Chính sách có thể mở đường cho một ngành kinh tế. Nhưng để ngành đó vươn tầm cạnh tranh toàn cầu, cần những doanh nghiệp tiên phong đủ năng lực dẫn dắt và kiến tạo hệ sinh thái phát triển.

Chủ tịch sáng lập DatVietVAC Đinh Bá Thành nêu quan điểm công nghiệp văn hóa cũng vận hành theo quy luật đó.

"Nếu không có kỳ lân công nghiệp văn hóa, sẽ không có công nghiệp văn hóa cạnh tranh toàn cầu", ông nhấn mạnh "chính những doanh nghiệp đầu tàu mới là lực đẩy biến tiềm năng văn hóa thành một ngành kinh tế có khả năng chinh phục thị trường quốc tế".

Ông cũng đề cập tới giá trị của công nghiệp văn hóa không nằm ở nội dung, mà ở quyền sở hữu IP. Nhiều năm qua, Việt Nam đã chứng minh năng lực sản xuất những chương trình giải trí có sức lan tỏa lớn. Song nếu chỉ dừng ở việc gia công format hoặc khai thác doanh thu một lần, giá trị tạo ra vẫn rất hữu hạn.

"Điều quyết định sức cạnh tranh dài hạn không phải số lượng chương trình được sản xuất, mà là khả năng sở hữu tài sản trí tuệ (IP), phát triển cộng đồng người hâm mộ và mở rộng tài sản trí tuệ sang nhiều lĩnh vực khác nhau.

Quan điểm này tương đồng với nhận định của PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội - khi cho rằng giá trị lớn nhất của công nghiệp văn hóa nằm ở việc ai sở hữu ý tưởng gốc, ai nắm quyền khai thác và ai có khả năng phát triển một tài sản trí tuệ thành cả một hệ sinh thái.

Đó cũng là lý do đại diện DatVietVAC cho rằng công nghiệp văn hóa muốn trở thành một ngành kinh tế phải dựa trên ba trụ cột: sáng tạo nguyên bản (Innovation), sở hữu tài sản trí tuệ (IP) và ứng dụng công nghệ để mở rộng quy mô phân phối cũng như thương mại hóa toàn cầu.

Cần một cơ chế phát triển đủ mạnh

Trong bài phát biểu, ông Đinh Bá Thành cũng dẫn ví dụ Hàn Quốc - minh chứng cho việc Công nghiệp văn hóa có thể trở thành một động lực tăng trưởng quốc gia.

Thành công của K-Culture không chỉ đến từ BTS, điện ảnh hay các chương trình truyền hình nổi tiếng. Đằng sau đó là những doanh nghiệp có khả năng sáng tạo IP, quản trị nghệ sĩ, xây dựng cộng đồng người hâm mộ và mở rộng chuỗi giá trị sang âm nhạc, điện ảnh, thời trang, du lịch, tiêu dùng và nhiều ngành kinh tế khác.

HYBE là ví dụ điển hình. Doanh nghiệp này gần như không đầu tư vào hạ tầng vật chất mà tập trung xây dựng tài sản trí tuệ, nghệ sĩ và hệ sinh thái fandom, từ đó tạo ra giá trị hàng tỷ USD.

Theo DatVietVAC, chính những doanh nghiệp như vậy đã góp phần hình thành hơn 10 "kỳ lân công nghiệp văn hóa", trở thành lực đẩy quan trọng đưa K-Culture thành nền tảng cho sức mạnh mềm, tạo nên sự trọng vọng của thế giới đối với Hàn Quốc.

Việt Nam sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi như quy mô dân số lớn, tỷ lệ sử dụng Internet cao và thị trường nội địa giàu tiềm năng. Tuy nhiên, những lợi thế này sẽ khó chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh nếu thiếu các doanh nghiệp đủ khả năng tổ chức toàn bộ chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa.

DatVietVAC kiến nghị cần xây dựng một cơ chế phát triển đủ mạnh để hình thành các doanh nghiệp dẫn dắt ngành, tương tự những chính sách dành cho các lĩnh vực kinh tế ưu tiên. 

Đồng thời, cần cơ chế thẩm định 360o tuyển chọn doanh nghiệp tư nhân về công nghiệp văn hóa xuất sắc và tiệm cận nhất vốn hóa 1 tỉ USD thành thương hiệu quốc gia trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Bộ tiêu chí sẽ dựa trên ba nhóm năng lực cốt lõi: sáng tạo và sở hữu IP nguyên bản; ứng dụng công nghệ và phát triển tài sản số; thương mại hóa nội dung và mở rộng hợp tác quốc tế. Từ đó, tạo nền tảng để Việt Nam từng bước hình thành những "kỳ lân công nghiệp văn hóa".

Ví dụ về sự chuyển hóa

Theo ông Đinh Bá Thành, ở các quốc gia có nền công nghiệp văn hóa phát triển, những kỳ lân dẫn dắt ngành không chỉ được đánh giá bằng doanh thu hay số lượng chương trình thành công. 

Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải có khả năng kết nối tài nguyên văn hóa với thị trường, chuyển hóa bản sắc địa phương thành sản phẩm có sức lan tỏa, đồng thời tạo ra giá trị cho nhiều ngành kinh tế khác.

Tại Việt Nam, bài toán này càng trở nên cấp thiết khi nhiều địa phương sở hữu kho tàng di sản, cảnh quan và bản sắc văn hóa phong phú nhưng còn thiếu những doanh nghiệp đủ năng lực biến các nguồn lực đó thành nội dung, lễ hội, tài sản trí tuệ và giá trị kinh tế.

"Việc hội nghị lần này được kết nối trực tuyến tới toàn bộ 34 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng cho thấy nhu cầu ngày càng lớn về những mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp và địa phương trong phát triển công nghiệp văn hóa", ông nói.

Ví dụ Gia Lai, trong vai trò đối tác chiến lược sản xuất và truyền thông của Năm Du lịch Quốc gia 2026 tại Gia Lai, DatVietVAC không chỉ đồng hành tổ chức Lễ Khai mạc thu hút hơn 100.000 khán giả mà còn sản xuất chương trình thực tế Say hi rực rỡ, đưa cảnh quan, văn hóa và con người địa phương tiếp cận hàng triệu khán giả trên các nền tảng số.

Mô hình này khi được vận hành bởi doanh nghiệp văn hóa đủ năng lực kết nối IP, nghệ sĩ, nền tảng số và cộng đồng người hâm mộ với lợi thế của địa phương, văn hóa không chỉ được quảng bá mà còn được chuyển hóa thành du lịch, tiêu dùng, đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Cùng với Gia Lai, các tỉnh thành như TP.HCM, Đà Nẵng tin tưởng giao DatVietVAC nghiên cứu đề án phát triển công nghiệp văn hóa tại địa phương

Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa được kỳ vọng trở thành một động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, vai trò của doanh nghiệp tư nhân cũng đang mở rộng từ nhà sản xuất nội dung sang đối tác phát triển của nhà nước và địa phương.