'Chúng có tội tình gì chứ?': BBC tới trường học Iran bị không kích khiến 120 người chết

'Chúng có tội tình gì chứ?': BBC tới trường học Iran bị không kích khiến 120 người chết

• • Tác giả, Nawal Al-Maghafi
  • Vai trò, Phóng viên quốc tế cấp cao
  • , Minab, southern Iran

• Được đăng 23 phút trước

• Thời gian đọc: 13 phút

Bài viết có chứa những mô tả gây ám ảnh về cái chết của trẻ em.

Amaineh Nademi thận trọng bước qua những gì còn sót lại ở nơi từng là ngôi trường của cô.

Từng mảng bê tông vỡ treo lơ lửng đầy nguy hiểm từ tầng trên bị hư hại. Đây đó vài phòng học còn sót lại với những bức tường màu sắc tươi sáng trang trí hình các chùm bóng bay và hoa vẽ tay.

Người giáo viên 33 tuổi nhớ chính xác từng vị trí – lớp học của nữ sinh ở tầng trên, lớp học của nam sinh ở bên dưới, phòng hiệu trưởng, phòng cầu nguyện.

Một đống đổ nát. Đó là tất cả những gì còn lại của phòng học nơi cô từng giảng dạy cho các học sinh nữ lớp một tại Trường Tiểu học Shajareh Tayyebeh ở Minab, một thành phố nhỏ miền nam Iran.

Vào ngày 28/2, trong những giờ đầu tiên của cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran, một trận không kích vào ngôi trường này đã biến một sáng Thứ Bảy bình thường thành một trong những bi kịch định hình cuộc xung đột – và là sự cố đơn lẻ đẫm máu nhất đối với thường dân.

Tổng cộng, 156 người, trong đó có 120 trẻ em, được xác nhận đã thiệt mạng, trong đó có một phụ nữ mang thai và đứa con chưa chào đời của cô, theo văn phòng công tố Minab.

Các chuyên gia cho biết bằng chứng cho thấy Mỹ là lực lượng đã đánh trúng ngôi trường. Cơ sở này nằm ngay cạnh một khu phức hợp của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), nơi mà hình ảnh vệ tinh cho thấy đã bị đánh phá nhiều lần.

Phía Mỹ chưa nhận trách nhiệm, dù truyền thông Mỹ đưa tin các điều tra viên quân sự tin rằng nhiều khả năng quân Mỹ đã thực hiện cuộc không kích một cách vô ý.

Nỗi đau về những gì xảy ra ở đây vẫn còn nguyên vẹn. Các giáo viên nói với chúng tôi rằng họ cầu nguyện tại hiện trường mỗi ngày. Lực lượng cứu hộ vẫn đang tìm kiếm phần thi thể còn lại của những người thiệt mạng.

Phần lớn tầng trên đã sập xuống tầng dưới. "Bạn không thể gọi đây là một ngôi trường nữa," Amaineh nói – mà chỉ là "những bức tường đầy chết chóc, đau thương và máu đã đổ xuống nơi này".

Chính quyền Iran rất muốn chúng tôi đến thăm ngôi trường này. Họ nói đây là bằng chứng cho thấy chiến dịch được Washington mô tả là cuộc tấn công vào bộ máy quân sự và an ninh của Iran thực chất đã gây ra tổn thất thảm khốc cho người dân thường.

'Tất cả chúng tôi bị hất văng đi'

Ngày hôm đó bắt đầu như thường lệ, Amaineh kể.

Vì đó là tháng Ramadan linh thiêng của Hồi giáo, lũ trẻ tập trung bên trong phòng cầu nguyện để đọc kinh Quran, cô nhớ lại. Sau đó, Amaineh bắt đầu dạy học sinh một chữ cái mới trong bảng chữ cái Ba Tư.

Nhưng, khi những đợt tấn công đầu tiên của cuộc chiến nổ ra trên khắp Iran, cô cho biết hiệu trưởng thông báo nhà trường sẽ đóng cửa, và các giáo viên bắt đầu liên lạc với phụ huynh, giục họ đến đón con.

Chỉ còn năm trong số 15 học sinh lớp một của Amaineh ở lại trong lớp học ở tầng trên, cô kể, khi lần đầu tiên nghe thấy một tiếng nổ cách trường không xa. Cô kể rằng mình đang ở hành lang và lao ngược trở lại với bọn trẻ.

"Ngay khi tôi định rời đi, một quả tên lửa đã đánh trúng ngôi trường," Amaineh nói.

"Một vật gì đó đập vào đầu tôi và đầu các học sinh – tất cả chúng tôi bị hất văng đi."

Sau đó, khói đen đặc kịt tràn ngập lớp học, cô kể: "Tôi thậm chí không thể nhìn thấy những học sinh mình đang ôm trong tay. Chúng tôi không thể thở được."

Cô kể mình nhớ đã nghe thấy một tiếng nổ khác, cùng tiếng gào khóc của lũ trẻ và sau đó là chính ngôi trường sụp xuống – "tất cả bị phá hủy cùng lúc".

"Máu chảy xối xả từ người tôi và các học sinh," cô nói thêm.

Khi khói tạm tan, cô cho biết mình đã chuyền những đứa trẻ bị thương xuống cho những người bên dưới và leo qua đống đổ nát đầy lửa để hướng về phía cổng trường, nơi cô thấy một đám đông phụ huynh. Nhiều người thậm chí còn chưa kịp mang giày khi lao đến hiện trường, cô nhớ lại.

Cô nói mình không thể hiểu tại sao các phụ huynh lại chạy về phía ngôi trường làm gì, vì trong lúc bàng hoàng và hoảng hốt, cô cứ nghĩ là mọi người khác đã thoát khỏi tòa nhà rồi: "Tôi không biết rằng tất cả họ đều đang nằm dưới đống đổ nát."

Amaineh đã dạy lớp một tại trường trong sáu năm. Cô liệt kê tên các học sinh và đồng nghiệp thiệt mạng ngày hôm đó: Adrina từ lớp một của cô, người mà cô nói đã bị sát hại trên cầu thang cùng mẹ; Fatemeh ở lớp hai; và nhiều người khác bao gồm các học sinh lớp sáu mà cô nhớ từng dạy bảng chữ cái, cũng như hiệu trưởng, hiệu phó, giáo viên thể dục và giáo viên dạy kinh Quran.

'Tìm con trai tôi đi'

Sau vài phút, lực lượng cứu hộ xuất hiện.

Reza Besharati, một nhân viên của Hội Chữ thập đỏ Iran, cho biết ông là một trong những người cứu hộ đầu tiên có mặt tại hiện trường, và thấy các con đường gần trường kẹt cứng xe cộ khi các gia đình tuyệt vọng lao đi tìm con.

Minab là một thành phố nhỏ. Khi Reza mở đường qua đám đông để vào đống đổ nát, ông cho biết mình đã nhận ra những người quen biết, bao gồm cả một số người thân của mình.

"Chúng tôi bắt đầu tìm kiếm mọi người, nghĩ rằng có thể có ai đó còn sống," ông nói. "Nhưng thật không may, không còn ai cả."

Ông nói những người thiệt mạng được tìm thấy với cơ thể biến dạng đáng sợ: "Có thể chỉ là một bàn tay, có thể chỉ là một cái chân… Không ai có một cơ thể nguyên vẹn." Nhiều gia đình nhận ra con mình qua giày dép hoặc quần áo, ông nói thêm.

Một người thân của Reza đang tìm kiếm và van nài "hãy tìm con tôi đi, tìm con trai tôi đi", ông nói.

"Tôi không thể nói với cô ấy rằng con trai cô ấy đã không còn nữa. Tất cả chúng tôi chỉ biết khóc."

Reza nói rằng những cảnh tượng ông thấy khi tìm kiếm ở tòa nhà đổ ấy vẫn chưa bao giờ rời khỏi tâm trí ông: "Tôi không thể ngủ trong vài ngày," ông nói. "Khi tôi nhắm mắt lại… tôi chỉ nhớ đến những điều mình đã thấy ở đây."

Điều tra vụ không kích

Khi chi tiết về vụ tấn công xuất hiện, Tổng thống Donald Trump ban đầu đổ lỗi cho Iran mà không đưa ra bằng chứng.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết quân đội đang điều tra và lực lượng Mỹ "không bao giờ nhắm vào các mục tiêu dân sự".

Sau đó, ông thông báo mở một cuộc điều tra cấp cao hơn, do một sĩ quan bên ngoài Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (Centcom) dẫn đầu. Chính quyền Trump vẫn chưa công bố kết quả.

Một số cơ quan truyền thông Mỹ đưa tin – dẫn lời những người quen thuộc với cuộc điều tra của quân đội Mỹ – rằng kết quả sơ bộ kết luận nhiều khả năng dữ liệu lỗi thời do Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ cung cấp đã khiến ngôi trường bị coi là một phần của căn cứ quân sự.

Phân tích video từ các chuyên gia cho thấy khu phức hợp IRGC cạnh trường học đã bị trúng một quả tên lửa hành trình Tomahawk dẫn đường chính xác – loại tên lửa mà cả Israel lẫn Iran đều không sở hữu.

Hình ảnh vệ tinh cho thấy ngôi trường và một số tòa nhà trong khu phức hợp đã bị đánh trúng, và các video đã xác minh cho thấy khu vực này bị tấn công bởi một loạt không kích. Bản đồ quân sự của Mỹ cũng xác nhận các hoạt động của Mỹ ở miền nam Iran – bao gồm cả khu vực Minab – vào thời điểm đó.

Hình ảnh vệ tinh trong quá khứ cho thấy khu vực trường học trước đây là một phần của khu phức hợp IRGC, nhưng đã được xây tường rào tách biệt từ năm 2016 và có lối đi cùng sân riêng.

Ngoài ra, các thông tin mô tả đây là một ngôi trường đã được công khai trên mạng. Các bản lưu trữ trang web của phân hiệu nữ sinh và nam sinh – được chụp vài tháng trước cuộc tấn công – đều có địa chỉ của địa điểm này.

Người đứng đầu Centcom nói với một ủy ban Quốc hội vào tháng Năm, mà không đưa ra chi tiết thêm, rằng cuộc điều tra "phức tạp" vì ngôi trường nằm "trên một căn cứ tên lửa hành trình đang hoạt động của IRGC" – điều mà Bộ Ngoại giao Iran đã lên án là "sự bịa đặt vô căn cứ".

IRGC điều hành một số cơ sở y tế và cộng đồng bên cạnh các hoạt động kinh tế, an ninh và quân sự sâu rộng của mình. Người dân địa phương nói với BBC News Tiếng Ba Tư rằng địa điểm này trước đây từng là căn cứ của một lữ đoàn hải quân IRGC, nhưng họ tin rằng mục đích sử dụng quân sự của nó đã chấm dứt được vài năm. Những bức ảnh cho thấy các tòa nhà trong khu phức hợp bao gồm một phòng khám và một tiệm rửa xe.

BBC đã tiếp cận Bộ Quốc phòng và quân đội Mỹ để đề nghị bình luận. Các quan chức cho biết cuộc điều tra vẫn đang tiếp diễn và chưa có cập nhật mới.

'Nhận dạng qua đôi tất'

Cách trường một quãng ngắn là nghĩa trang nơi nhiều học sinh và giáo viên được an táng.

Tối đến, các gia đình lại tập trung bên các mộ phần. Các bà mẹ lau bụi trên di ảnh của con. Cha mẹ ngồi cầu nguyện rất lâu sau khi màn đêm buông xuống.

Xung quanh họ, lũ trẻ chơi đùa giữa những tấm bia mộ của những người anh chị em đã bị cướp đi mạng sống quá sớm.

Masoumeh Mehran Shekhabadi đến thăm con gái chín tuổi của mình, Setayesh, mỗi ngày và thường ở lại đến tận đêm khuya.

Bà là một trong những phụ huynh đã chạy đến trường sau đợt không kích. "Không còn trường học nữa," bà kể, giọng nghẹn ngào. "Chỉ có khói, tóc trẻ con, một bàn tay ở bên này, một bàn chân ở bên kia. Mọi người bị xé thành từng mảnh."

Masoumeh nói thêm: "Tôi cứ gọi mãi, không chỉ Setayesh, mà tất cả bọn trẻ: 'Các con ơi, các con ở đâu?'"

Gia đình Setayesh không được xác nhận về cái chết của bé cho đến rạng sáng ngày hôm sau, Masoumeh kể. Bà nhớ mình liên tục được hỏi con đeo tất màu gì, và trả lời rằng màu kem. Setayesh sau đó được nhận dạng qua đôi tất, bà kể.

Cô bé chín tuổi từng muốn trở thành cô giáo, người mẹ cho biết. "Nó hay xếp các con búp bê thành hàng trên ghế sofa và nói: 'Mẹ là cô giáo của các con. Mẹ đang học tiểu học rồi, nên mẹ là cô giáo'."

Tương tự nhiều phụ huynh ở đây, nỗi đau đã hòa quyện với sự phẫn nộ. "Cầu cho Trump bị tiêu diệt, để máu của những đứa trẻ này không đổ xuống vô ích," Masoumeh nói.

'Chúng đi học mà'

Chính phủ Iran đã liên tục nhắc đến Minab trong các bài phát biểu, các diễn đàn quốc tế và trên truyền thông nhà nước – thậm chí còn đặt tên cho chiếc máy bay chở các nhà đàm phán là "Minab-168", con số gợi nhắc số người chết được các quan chức đưa ra trước đó.

Cuộc tấn công mang lại cho Cộng hòa Hồi giáo một luận điểm đối lập mạnh mẽ với mô tả của Washington về chiến dịch.

Cuộc chiến đã chia rẽ người dân Iran. Một số người đã ăn mừng khi các đợt không kích bắt đầu, tức giận trước lịch sử bắt giữ những người bất đồng chính kiến và việc chính quyền sử dụng vũ lực trong các làn sóng biểu tình lặp đi lặp lại.

Họ hy vọng áp lực quân sự từ bên ngoài cuối cùng có thể làm suy yếu hoặc thậm chí lật đổ chế độ.

Một số người phản đối chính phủ đã nói với BBC rằng họ coi cuộc tấn công ở Minab là một đòn giáng nặng nề. Nó khiến ý tưởng về một cuộc chiến sạch sẽ, mang tính chính xác cao đã không thể duy trì, và cho phép chính quyền tự khắc họa mình là người bảo vệ nhân dân Iran chống lại cuộc tấn công từ nước ngoài.

Tại Minab, Amaineh đến thăm nghĩa trang, đi dạo giữa những ngôi mộ của các học sinh cũ.

Trên bức tường tưởng niệm gần đó là gương mặt của những trẻ em, nhân viên và phụ huynh đã rời nhà vào buổi sáng Thứ Bảy ấy và không bao giờ trở về.

Mẹ của Setayesh vẫn ngồi bên mộ đứa con gái bé bỏng của mình.

"Chúng có tội tình gì chứ? Chúng có mang theo vũ khí không? Một cây viết chì, một cuốn sách, một tập vở và một chiếc cặp học sinh. Chúng không có vũ khí… Chúng đến trường để học mà," bà nói.

Jasmin Dyer tường thuật bổ sung.

Nawal Al-Maghafi đang đưa tin từ Iran với điều kiện bất kỳ tư liệu nào của cô cũng không được sử dụng trên BBC News Tiếng Ba Tư của BBC. Những hạn chế này áp dụng cho tất cả các tổ chức truyền thông quốc tế hoạt động tại Iran.