Chuyên gia chỉ cách phòng tránh lừa đảo AI, deepfake

Cuộc gọi lừa đảo AI, deepfake thường tạo tình huống khẩn cấp để buộc nạn nhân đưa ra quyết định vội vàng, theo chuyên gia bảo mật của Palo Alto Networks.

Tại sự kiện Ignite on Tour Vietnam 2026 ở Hà Nội ngày 11/6, ông Hoàng Quang Huy, Giám đốc quốc gia Palo Alto Networks Việt Nam, cho biết các nhóm lừa đảo đang sử dụng AI, đặc biệt là deepfake, ngày càng tinh vi. Tuy nhiên, người dùng có thể nhận biết và phòng tránh lừa đảo deepfake dựa trên hai dấu hiệu phổ biến.

Giám đốc Palo Alto Networks Việt Nam - Hoàng Quang Huy. Ảnh: Trọng Đạt

Theo ông, đặc điểm thường gặp của cuộc gọi deepfake là tạo áp lực về thời gian. Kẻ lừa đảo thường dựng lên tình huống khẩn cấp như người thân gặp tai nạn hoặc đang có một sự cố nghiêm trọng nào đó nhằm đẩy người nghe vào trạng thái hoảng loạn, khiến "phải đưa ra quyết định ngay lập tức".

Một dấu hiệu khác là chúng có xu hướng tránh giả mạo những người quá gần gũi với nạn nhân như vợ, chồng. Thay vào đó, chúng thường mạo danh bạn bè hoặc người quen. Hình ảnh và giọng nói có thể được AI tạo rất giống người thật, nhưng cách giao tiếp hoặc hành vi thường xuất hiện điểm bất thường.

Theo Giám đốc Palo Alto Networks Việt Nam, chỉ cần không để bản thân bị cuốn vào tình huống khẩn cấp, đồng thời chú ý đến hành vi, lời nói của người gọi, "có thể giảm tới 50%" nguy cơ trở thành nạn nhân của cuộc gọi deepfake.

Bình luận thêm, ông Siddharth Deshpande, CTO khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Nhật Bản của Palo Alto Networks, cho hay việc đối phó với deepfake cần dựa trên yếu tố con người, quy trình và công nghệ. Mọi người cần hình thành thói quen xác minh thông tin thay vì mặc nhiên tin tưởng mọi nội dung nhìn thấy hoặc nhận được. Bài học từ các vụ lừa đảo sử dụng deepfake là "nhiều người quá vội nhấp vào liên kết hoặc thực hiện hành động nào đó ngay khi nhận được yêu cầu".

Người dùng di động thực hiện cuộc gọi video call. Ảnh: Đức Hùng

Báo cáo nghiên cứu, khảo sát an ninh mạng năm 2025 khu vực người dùng cá nhân do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) thực hiện cho thấy, số nạn nhân của lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam đã giảm so với năm trước đó. Cụ thể, cứ 555 người tham gia khảo sát có một người cho biết là nạn nhân của lừa đảo, chiếm 0,18%. Còn năm 2024, tỷ lệ này là một trên 220 người, tương đương 0,45%.

Đây là lần đầu số nạn nhân lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam ghi nhận mức giảm sau nhiều năm. Theo NCA, kết quả này là nhờ biện pháp quyết liệt của cơ quan chức năng, cùng hoạt động tuyên truyền, phổ biến kiến thức nhận diện lừa đảo tới người dân.

Trọng Đạt