Nghệ AnSau gần nửa thế kỷ, cốt hai anh em liệt sĩ Tư và Năm được đưa về quê an táng, khép lại những ngày dài gia đình chỉ biết thắp hương và ngóng tin.
Sáng 25/7, tại nghĩa trang liệt sĩ Nghi Lộc, người thân đứng lặng hai bên hai quan tài phủ lá cờ đỏ sao vàng, bên trong đựng hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Hữu Tư và Nguyễn Hữu Năm, vừa được đưa từ Tây Ninh về.
Hơn 200 người dự lễ an táng, xếp hàng dài hai bên đường đón linh cữu, một số người đã bật khóc. "Hành trình gần nửa thế kỷ tìm kiếm mộ phần khép lại với nhiều cung bậc cảm xúc", ông Nguyễn Hữu Hợi, 57 tuổi, em trai liệt sĩ Năm, nói.
Anh Tư sinh năm 1957, anh Năm sinh năm 1958, là anh em con chú con bác, lớn lên trong hai ngôi nhà cách nhau hơn 300 m tại thôn Đông Thịnh, xã Đông Lộc. Gia đình đông con, cuộc sống khó khăn, cả hai sớm quen với công việc đồng áng, từ cấy lúa, gặt hái đến chăn nuôi, đỡ đần cho bố mẹ từ khi còn rất trẻ. Trong ký ức người thân, hai anh ít nói, chịu khó.
Chính quyền địa phương tổ chức an táng hài cốt liệt sĩ Tư và Năm tại nghĩa trang liệt sĩ Nghi Lộc, sáng 25/7. Ảnh: Hùng Lê
Ngày 15/11/1977, khi tròn 19 và 20 tuổi, họ lên đường nhập ngũ. Buổi tiễn đưa giản dị nơi đầu làng, không cờ hoa, chỉ có người thân lặng lẽ nhìn theo. Trước lúc đi, anh Tư dặn em ở nhà chăm ngoan, nghe lời bố mẹ, thay mình gánh vác mọi việc. Còn Năm thì ôm mẹ, nói: "Con đi rồi sẽ về, mẹ đừng lo".
Sau thời gian huấn luyện, Tư và Năm được biên chế về Đại đội 9, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 64, Sư đoàn 320, Quân đoàn 3, hành quân vào chiến trường Tây Nam, tham gia bảo vệ biên giới và làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia. Những lá thư từ chiến trường trở thành sợi dây kết nối hai người lính trẻ với quê nhà. Họ kể về quá trình huấn luyện, những cuộc hành quân giữa rừng già. Cuối thư, hai chiến sĩ luôn trấn an người thân cố gắng giữ gìn sức khỏe, còn mình "vẫn ổn".
Chỉ bốn tháng sau ngày rời quê, tháng 3/1978, anh Năm hy sinh trong trận phản công của quân Pol Pot tại Xa Mát, nay thuộc xã Tân Lập, tỉnh Tây Ninh. Giấy báo tử gửi về quê xã Đông Lộc khiến gia đình bàng hoàng, nhưng thông tin về nơi an táng gần như không có. Từ đó, gia đình lấy di ảnh để lập bàn thờ vọng.
Ở chiến trường, Tư nén nỗi đau mất anh, tiếp tục chiến đấu. Tháng 4/1978, trong thư gửi về cho gia đình, Tư cho biết đã trúng đạn nhiều lần, "lần này là lần thứ 7, nhưng chỉ chấn thương phần mềm", và có thể sớm được ra miền Bắc an dưỡng. Nhưng đó là lần cuối gia đình được nghe Tư kể qua những dòng chữ.
Ông Nguyễn Hữu Hợi bên di ảnh anh trai - liệt sĩ Nguyễn Hữu Năm. Ảnh: Đức Hùng
Ba tháng sau, ngày 25/7/1978, anh Tư hy sinh tại Kà Tum, nay thuộc xã Tân Lập, tỉnh Tây Ninh. Cũng giống như liệt sĩ Năm, trên giấy báo tử không hề đề cập đến nơi an táng. Từ đó, hành trình đi tìm mộ phần của hai gia đình được khởi nguồn, kéo dài qua nhiều năm. Tuy nhiên, vì điều kiện kinh tế khó khăn, đường sá xa xôi, mọi thông tin đều rời rạc, việc tìm kiếm gần như bế tắc.
"Gia đình gìn giữ lá thư cuối cùng của anh và đặt trên bàn thờ", ông Nguyễn Hữu Bình, 59 tuổi, em trai liệt sĩ Tư cho biết. Chính những dòng chữ ấy là manh mối hiếm hoi để người thân lần tìm thông tin về nơi anh yên nghỉ.
Năm 2013, từ thông tin tìm liệt sĩ đăng trên mạng xã hội, gia đình đối chiếu thấy nhiều chi tiết trùng khớp, bước đầu xác định phần mộ của anh Năm đã được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ Đồi 82, xã Tân Biên, tỉnh Tây Ninh. Những năm sau, người thân nhiều lần vào tận nơi thăm viếng, hỏi lại đồng đội cũ và thu thập thêm thông tin từ cơ quan chức năng để kiểm chứng. Các dữ liệu về đơn vị, thời gian hy sinh và vị trí an táng đều phù hợp, được chính quyền địa phương xác nhận.
Đến năm 2023, cũng qua các kênh thông tin trên mạng, gia đình tiếp tục lần ra manh mối về phần mộ liệt sĩ Tư. Quá trình đối chiếu hồ sơ, gặp nhân chứng và xác minh thực địa cho kết quả hai liệt sĩ Tư và Năm cùng đơn vị, sau khi hy sinh đều được quy tập, an táng về nghĩa trang Đồi 82.
Linh cữu hai liệt sĩ. Ảnh: Hùng Lê
Dù đã xác định được nơi yên nghỉ, song đến ngày 22/7 vừa qua, gia đình hai liệt sĩ mới có điều kiện vào Tây Ninh làm thủ tục cất bốc. Với sự giúp đỡ của Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam cùng nhiều đơn vị, linh cữu hai anh được đưa lên tàu trở về Nghệ An. Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam hỗ trợ vé tàu miễn phí.
Những ngày qua, người dân thôn Đông Thịnh thường xuyên qua lại nhà người thân liệt sĩ Tư và Năm để phụ giúp dọn dẹp, dựng rạp, lo cơm nước chuẩn bị hậu sự. Ông Nguyễn Hữu Hợi chia sẻ tại lễ an táng, nhiều cụ ông, cụ bà đã hơn 80 tuổi song vẫn nằng nặc đòi con cháu lái xe máy chở ra nghĩa trang để "tiễn thằng Tư và Năm lần cuối".
"Gần nửa thế kỷ sau ngày rời làng đi chiến đấu, lời dặn con sẽ về trở thành hiện thực. Chỉ tiếc bố mẹ hai anh đã qua đời, không thể chứng kiến khoảnh khắc này", ông Hợi nói, mong những cuộc chia ly như thế này sẽ không còn lặp lại.
Đức Hùng
