Khoảng 20% bệnh nhân ung thư tử vong do suy dinh dưỡng trước khi khối u tiến triển, trong khi chi phí dinh dưỡng điều trị hiện chủ yếu do người bệnh tự chi trả, bác sĩ đề xuất BHYT sớm thanh toán khoản này.
Tại hội thảo Cuộc chiến phòng chống ung thư: Cần bước đột phá toàn diện ngày 31/7, TS.BS Lưu Ngân Tâm, Trưởng khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Chợ Rẫy, Chủ tịch Hội Nuôi dưỡng đường tĩnh mạch và đường tiêu hóa Việt Nam, cho biết khoảng 60% bệnh nhân ung thư nhập viện đã sụt cân hoặc suy dinh dưỡng. Tỷ lệ này tại Việt Nam dao động từ 45% đến 85%, tùy loại ung thư và khu vực, cao hơn nhiều so với mức 30-70% trên thế giới.
"Nhiều bệnh nhân đã thiếu máu, suy mòn ngay từ khi phát hiện bệnh", bác sĩ nói, thêm rằng dinh dưỡng cần được xem là một phần của điều trị ngay từ thời điểm chẩn đoán, phù hợp với từng bệnh lý, không chờ đến khi người bệnh suy kiệt mới can thiệp.
TS.BS Lưu Ngân Tâm tại hội thảo ngày 31/7. Ảnh: Vân Sơn
Tuy nhiên, rào cản lớn hiện nay là BHYT chưa chi trả chi phí dinh dưỡng điều trị. Bệnh nhân phải dành phần lớn nguồn lực cho thuốc, phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, đồng thời tự lo cho chế độ ăn bệnh lý và các sản phẩm dinh dưỡng thiết yếu. Điều này khiến không ít bệnh viện chưa thể triển khai đồng bộ chế độ ăn điều trị.
Tình trạng suy dinh dưỡng có thể trầm trọng hơn trong quá trình điều trị. Hóa trị, xạ trị gây nhiều tác dụng phụ như nôn ói, tiêu chảy, viêm loét miệng, khiến bệnh nhân ăn uống kém. Trong khi đó, khối u tiếp tục tiêu hao năng lượng, thúc đẩy phân hủy cơ, làm tăng nguy cơ biến chứng, nhiễm trùng, chậm lành vết mổ, kéo dài thời gian nằm viện. Nó cũng có thể làm tăng độc tính hóa trị, buộc bác sĩ phải giảm liều hoặc gián đoạn phác đồ.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng bệnh nhân mất khối cơ có nguy cơ tử vong cao hơn khoảng 1,68 lần so với người có khối cơ bình thường. "Dinh dưỡng không chỉ là hỗ trợ mà cần được xem là một phương pháp điều trị thực thụ", bác sĩ Tâm khẳng định.
Dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư cần đảm bảo đủ năng lượng từ carbohydrate và lipid, cùng protein để duy trì, phục hồi cơ, bổ sung vitamin, khoáng chất và một số dưỡng chất như HMB, EPA tùy trường hợp. Việc bổ sung cần được chuyên gia tư vấn, kết hợp vận động phù hợp. Tại Bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh nhân được sàng lọc và đánh giá dinh dưỡng ngay từ đầu, tích hợp vào bệnh án điện tử trước khi điều trị bằng thuốc.
PGS.TS Đỗ Anh Tú, Phó giám đốc Bệnh viện K, cũng cho biết tất cả bệnh nhân tại đây được sàng lọc và đánh giá tình trạng dinh dưỡng từ đầu để xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp. Dinh dưỡng tốt giúp vết mổ mau lành, giảm biến chứng và tăng khả năng đáp ứng điều trị. Với một số bệnh ung thư, dinh dưỡng còn quyết định khả năng bệnh nhân theo hết phác đồ.
Tuy nhiên, không phải cơ sở y tế nào cũng có đủ nhân lực và nguồn lực để triển khai mô hình này. Trong khi các bệnh viện lớn như Bệnh viện K, Chợ Rẫy hay Ung bướu TP HCM đã có khoa dinh dưỡng và phối hợp với bác sĩ điều trị, nhiều bệnh viện tuyến dưới vẫn thiếu bác sĩ chuyên ngành, nhân lực và nguồn lực chăm sóc toàn diện. Chi phí cũng là một trở ngại lớn khi bệnh nhân ung thư thường cao tuổi, có nhiều bệnh nền và nhu cầu dinh dưỡng khác nhau.
Một bệnh nhân ung thư vú nhận suất cơm trưa từ thiện khi đến Bệnh viện Chợ Rẫy xạ trị ngày 27/7. Ảnh: Quỳnh Trần
Tại hội thảo, ThS Nguyễn Trí Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế, cho biết cơ quan này đang lắng nghe ý kiến chuyên gia về đề xuất đưa dinh dưỡng điều trị vào phạm vi chi trả của BHYT. Ông Dũng cho rằng mức đóng BHYT hiện ở mức 4,5% tiền lương, trong khi tổng thu quỹ mỗi năm khoảng 160.000 tỷ đồng và nhu cầu chi khám chữa bệnh liên tục tăng. Vì vậy, việc mở rộng quyền lợi phải được cân nhắc trên cơ sở bảo đảm cân đối quỹ.
Vụ Bảo hiểm y tế hiện đang rà soát danh mục thuốc và các nội dung liên quan để nghiên cứu khả năng bổ sung sản phẩm dinh dưỡng phục vụ điều trị vào phạm vi thanh toán. Nếu điều kiện quỹ cho phép, cơ quan này sẽ tiếp tục xem xét hỗ trợ các sản phẩm dinh dưỡng phục vụ điều trị ung thư, nhằm từng bước giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh.
Tháng 6/2026, Bộ Y tế sẽ ban hành hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư. Theo đó, người bệnh cần được sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng ngay từ đầu, phân tầng nguy cơ để có kế hoạch can thiệp phù hợp.
Việt Nam ghi nhận 177.404 ca ung thư mới và 111.015 ca tử vong trong năm 2024, tương đương cứ gần 5 phút có một người mất vì bệnh này. So với năm 2008, số ca mắc mới tăng khoảng 59%, số tử vong tăng khoảng 35%. Tổ chức Y tế Thế giới dự báo số ca ung thư tại Việt Nam có thể tăng 61% từ năm 2024 đến 2050.
Lê Phương
