TP HCMBà Hồng, 71 tuổi, đột quỵ 7 lần trong 25 năm, nay được sàng lọc chuyên sâu phát hiện dị tật tim bẩm sinh khiến cục máu đông lên não.
Bà Hồng bị đột quỵ lần đầu năm 45 tuổi. Từ sau tuổi 55 đến nay, bà đột quỵ 6 lần, gần nhất cách đây một tháng, mức độ nhẹ và vừa, được cấp cứu kịp thời nên không để lại di chứng. Lần này, bà đột ngột liệt hoàn toàn, mất cảm giác nửa người trái, mất ngôn ngữ Broca (hiểu được lời nói song không thể diễn đạt thành lời), được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM.
BS.CKI Phạm Thị Thanh Trúc, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, cho biết bà Hồng đến bệnh viện trong giờ đầu sau khởi phát triệu chứng, hình ảnh CT não cho thấy dấu hiệu nhồi máu não cấp, còn trong "cửa sổ vàng" (4,5 giờ đầu). Bác sĩ sử dụng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch nhằm tái thông mạch máu não, hạn chế vùng não bị tổn thương.
Kết quả chụp MRI 3 Tesla sau cấp cứu ghi nhận bà Hồng có nhiều ổ nhồi máu cũ ở cả hai bán cầu đại não và tiểu não. Một vùng khuyết não rộng ở bán cầu trái cho thấy người bệnh đã mất một phần nhu mô não không thể phục hồi do các đợt đột quỵ tái diễn trong nhiều năm. Đây là dấu vết của những tổn thương não tích lũy làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng thần kinh lâu dài.
Ảnh MRI 3 Tesla cho thấy ổ nhồi máu não mới và vùng khuyết não lớn của bà Hồng. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Theo bác sĩ Trúc, phần lớn trường hợp đột quỵ tái phát liên quan đến kiểm soát chưa tốt các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu. Tuy nhiên, các chỉ số này của bà Hồng đều được theo dõi và điều trị khá ổn định.
Để tìm nguồn gốc các cơn đột quỵ tái phát, bác sĩ đánh giá thêm bằng thang điểm RoPE - công cụ giúp ước tính khả năng đột quỵ có liên quan đến tồn tại lỗ bầu dục trong tim. Kết quả 6 điểm, tương ứng khoảng 70% khả năng cơn đột quỵ liên quan đến bất thường này.
Bác sĩ chỉ định siêu âm tim qua thực quản, kết quả xác định bà Hồng còn tồn tại lỗ bầu dục (PFO) kích thước 5x6,1 mm. Đây là một lỗ thông nhỏ giữa hai buồng nhĩ vốn có từ thời bào thai, thường tự đóng lại sau sinh nhưng vẫn tồn tại ở một số người trưởng thành.
Bác sĩ Trúc giải thích, ở người bình thường, cục máu đông hình thành trong hệ tĩnh mạch sẽ theo máu về tim phải rồi được đưa đến phổi. Tại đây, mạng lưới mao mạch phổi có vai trò như một "bộ lọc tự nhiên", giữ lại phần lớn các cục máu đông trước khi máu đến tim trái để đi nuôi cơ thể.
Khi tồn tại lỗ bầu dục, cục máu đông có thể đi từ nhĩ phải sang nhĩ trái mà không phải đi qua phổi. Từ tim trái, cục máu đông tiếp tục theo động mạch cảnh lên não, gây tắc mạch, dẫn đến đột quỵ. Hiện tượng này được gọi là thuyên tắc nghịch dòng.
"Các cục máu đông có nguồn gốc từ tim thường gây tắc những động mạch não lớn, tạo vùng nhồi máu rộng dẫn đến đột quỵ", bác sĩ Trúc nói. Nếu chỉ điều trị triệu chứng mà không xử lý đường thông bất thường trong tim, người bệnh có nguy cơ cao tái phát đột quỵ, thường các lần sau sẽ nguy hiểm hơn.
Sau 5 ngày tiêm tiêu sợi huyết, bà Hồng tỉnh táo, giao tiếp tốt hơn, nói rõ hơn, sức cơ tay trái trở về bình thường, chân trái cải thiện rõ rệt. Điểm NIHSS giảm từ 18 xuống còn 2 điểm.
Bác sĩ Trúc đánh giá sức cơ, mức độ hồi phục sau đột quỵ cho bà Hồng. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Để ngăn ngừa nguy cơ xảy ra cơn đột quỵ tiếp theo, các bác sĩ hội chẩn chuyên khoa thần kinh và tim mạch chỉ định đóng lỗ bầu dục qua da bằng dụng cụ chuyên dụng. Kỹ thuật này giúp loại bỏ đường thông nối bất thường giữa hai buồng tim, ngăn nguy cơ cục máu đông di chuyển lên não.
Bác sĩ Trúc khuyến cáo người đột quỵ tái phát, khi đã kiểm soát tốt các bệnh nền nhưng vẫn liên tục xuất hiện cơn mới, cần được khảo sát chuyên sâu để tìm nguyên nhân tiềm ẩn, điều trị tận gốc, từ đó hạn chế nguy cơ tái phát lâu dài.
Trọng Nghĩa
*Tên người bệnh đã được thay đổi
Độc giả đặt câu hỏi về bệnh thần kinh tại đây để bác sĩ giải đáp
