Đưa y dược cổ truyền Việt Nam ra thế giới

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo cần đẩy mạnh phát triển KH-CN, chuyển đổi số và bảo hộ sở hữu trí tuệ để chuẩn hóa, hiện đại hóa y học cổ truyền (YHCT) VN. Khẩn trương số hóa kho tàng bài thuốc gia truyền, tri thức y học dân tộc; xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về YHCT; tăng cường nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng, chuẩn hóa bài thuốc, vị thuốc, phương pháp điều trị, kiểm soát chặt chẽ chất lượng dược liệu và thuốc cổ truyền; hỗ trợ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, phát triển thương hiệu quốc gia đối với các bài thuốc, sản phẩm có giá trị để đủ năng lực tham gia thị trường quốc tế. Tập trung xây dựng các chương trình KH-CN trọng điểm quốc gia và củng cố một số trung tâm YHCT mạnh tầm quốc gia, khu vực, thực sự trở thành "đầu tàu" về nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ và quảng bá y học VN ra thế giới.

Nền YHCT VN đang đứng trước bước ngoặt lịch sử khi chiến lược phát triển đến năm 2045 vạch rõ lộ trình đưa di sản nghìn năm này trở thành một trung tâm dược liệu của châu Á và là trụ cột vững chắc của hệ thống y tế quốc gia.

VN hiện đã sản xuất được nhiều vị thuốc YHCT

ẢNH: DUY ANH

Lộ trình bứt phá và những cột mốc then chốt

Trao đổi với PV Thanh Niên về hướng phát triển YHCT, thầy thuốc nhân dân, GS-TS Trương Việt Bình, Chủ tịch Hội Nam y VN, nguyên Giám đốc Học viện Y dược học cổ truyền VN, chia sẻ: YHCT VN là kho tàng di sản quý báu được đúc kết qua hàng nghìn năm lịch sử. Từ tư tưởng chỉ đạo "Nam dược trị Nam nhân" của các bậc danh y như Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, YHCT đã đồng hành cùng sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân. Theo số liệu thống kê từ Bộ Y tế, mạng lưới YHCT nước ta hiện đạt được những nền tảng quan trọng với 66 bệnh viện (BV) YHCT công lập và 10 BV YHCT tư nhân. Tổng số giường bệnh YHCT hiện chiếm khoảng 16% trên tổng số giường bệnh chung của cả nước, ghi nhận khoảng 7 triệu lượt khám chữa bệnh (KCB) mỗi năm.

Tuy nhiên, theo GS-TS Bình, thực tế con số này mới chỉ chiếm gần 3,3% tổng dung lượng dịch vụ KCB chung toàn ngành. YHCT vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng khi hệ thống pháp luật còn khoảng trống, nguồn dược liệu tự nhiên bị bỏ ngỏ, công tác nghiên cứu khoa học chuyên sâu còn hạn chế, và vị thế quốc tế của YHCT VN còn mờ nhạt trước các quốc gia đi đầu như Trung Quốc, Hàn Quốc. Trước bối cảnh đó, việc thực hiện Chiến lược phát triển y dược cổ truyền VN đến năm 2045 là một yêu cầu cấp bách nhằm tái cấu trúc toàn diện, biến di sản thành động lực kinh tế dược liệu mạnh mẽ.

Người dân ngày càng tin tưởng vào YHCT

ẢNH: DUY ANH

Từ nền tảng YHCT VN, GS-TS Bình cho hay chiến lược đặt ra mục tiêu tổng quát: Đến năm 2045, xây dựng nền YHCT VN hiện đại, khoa học, hội nhập quốc tế. Lộ trình phát triển được cụ thể hóa thông qua sự bứt phá so với các chỉ số hiện tại, chia làm 2 giai đoạn then chốt. Đến năm 2030, ngành y tế tập trung phủ rộng mạng lưới y tế cơ sở với mục tiêu 100% tỉnh, thành phố có BV YHCT công lập (nâng cấp từ hệ thống 66 BV hiện nay); 90% BV đa khoa hoàn thiện, duy trì khoa YHCT và 70% trạm y tế xã, phường triển khai KCB bằng YHCT.

Tầm nhìn đến năm 2045, VN hướng tới công nghiệp hóa và quốc tế hóa toàn diện khi dịch vụ YHCT phấn đấu chiếm 30% tổng dung lượng KCB toàn hệ thống, tăng gấp gần 10 lần so với tỷ lệ hiện tại. Đồng thời, VN sẽ chính thức trở thành trung tâm sản xuất dược liệu lớn của khu vực, hình thành và vận hành ngành công nghiệp thuốc cổ truyền đồng bộ, hiện đại.

"Để định hình tương lai này, chiến lược dựa trên cấu trúc 4 quan điểm cốt lõi: bảo tồn tri thức bản địa kết hợp ứng dụng khoa học hiện đại; kết hợp hài hòa, chặt chẽ giữa Đông y và Tây y; phát triển dược liệu đưa VN thành trung tâm khu vực và luôn lấy việc chữa bệnh hiệu quả, kịp thời cho người bệnh làm trung tâm cho mọi hoạt động y tế", GS-TS Bình nhấn mạnh.

Nhiều người dân chọn YHCT để chăm sóc sức khỏe

ẢNH: DUY ANH

6 chương trình trọng điểm tạo đòn bẩy đột phá

Theo GS-TS Trương Việt Bình, để hiện thực hóa các mục tiêu trên, một hệ thống gồm 6 chương trình hành động cốt lõi sẽ được triển khai đồng bộ trên cả nước.

Đầu tiên là chương trình số hóa tri thức bản địa thông qua việc tiến hành điều tra, sưu tầm các bài thuốc dân gian, phương pháp chữa bệnh quý của các dân tộc để xây dựng ngân hàng dữ liệu quốc gia về YHCT. Tiếp theo là quy hoạch các thủ phủ dược liệu, tập trung phát triển vùng trồng quy mô lớn tại 4 vùng trọng điểm gồm Tây Bắc, Đông Bắc, Tây nguyên và Trường Sơn, đẩy mạnh các dòng sản phẩm có giá trị kinh tế cao như: sâm, quế, hồi, đương quy, ba kích…

Song song đó, ngành y tế sẽ nâng cấp hạ tầng KCB đồng bộ từ tuyến T.Ư đến địa phương, đồng thời khuyến khích khối phòng khám tư nhân tham gia xã hội hóa.

Công tác nghiên cứu khoa học cũng được đẩy mạnh với việc thành lập Viện Nghiên cứu y dược cổ truyền quốc gia và Trung tâm Nghiên cứu dược liệu nhằm chuẩn hóa các bài thuốc cổ truyền.

VN đã sản xuất được nhiều vị thuốc YHCT

ẢNH: DUY ANH

Nhằm chuẩn bị nguồn lực dài hạn, chương trình đổi mới đào tạo nhân lực sẽ mở rộng quy mô đào tạo đại học, sau đại học về YHCT và chuẩn hóa đội ngũ thầy thuốc dân gian.

Cuối cùng, chương trình hiện đại hóa công nghiệp thuốc sẽ thúc đẩy các nhà máy sản xuất đạt tiêu chuẩn GMP thuốc cổ truyền, tối ưu hóa sản xuất thuốc thảo dược và thực phẩm bảo vệ sức khỏe từ dược liệu.

YHCT là một trong những mũi nhọn của du lịch y tế

ẢNH: DUY ANH

Giải pháp đồng bộ và hành động quyết liệt

Với tâm huyết cả đời dành cho YHCT, GS-TS Bình nhấn mạnh: "Chiến lược xác định hành lang pháp lý là bước đi tiên quyết thông qua việc nghiên cứu, ban hành luật Y dược cổ truyền VN. Đi kèm là chính sách tăng cường ngân sách đầu tư cho nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ chiết xuất tiên tiến và chuyển đổi số toàn diện ngành y tế. Về mặt nhân lực, ngành y tế sẽ tập trung đào tạo chuyên sâu đội ngũ bác sĩ YHCT, dược sĩ dược liệu và các chuyên gia nghiên cứu hàng đầu.

Đồng thời, VN sẽ chủ động mở rộng hợp tác quốc tế, liên kết chuyển giao công nghệ với các quốc gia mạnh về YHCT như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản… để sớm đưa sản phẩm y dược nội địa vươn tầm thế giới. Dưới sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Bộ Y tế sẽ chủ trì phối hợp cùng các bộ, ngành và địa phương để cụ thể hóa chiến lược thành các chương trình hành động tại từng vùng miền. Với lộ trình bài bản và tư duy hiện đại, YHCT VN hướng tới mục tiêu tự tin bước ra thế giới, khẳng định thương hiệu và vị thế của y học dân tộc vào năm 2045.