Thứ sáu, 10/7/2026, 10:04 (GMT+7)
Hà Nội định hướng hai mô hình phát triển không gian mới gồm "làng trong phố, phố trong làng" và "rừng trong phố, phố trong rừng" nhằm tăng diện tích cây xanh, bảo tồn làng truyền thống.
Tại khu trưng bày Quy hoạch chung Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội giới thiệu các mô hình tổ chức không gian mới, hướng đến mục tiêu phát triển đô thị xanh, bền vững và giữ gìn bản sắc văn hóa.
Trong đó, mô hình "làng trong phố, phố trong làng" nhằm dung hòa giữa bảo tồn di sản với phát triển đô thị, bảo đảm sự hài hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại; duy trì liên tục các hành lang xanh, mặt nước, vùng sinh thái và khu thoát lũ; tích hợp phát triển du lịch, dịch vụ dựa trên lợi thế cảnh quan, văn hóa di sản và làng nghề.
Mô hình "làng trong phố" áp dụng tại các khu đô thị mới, khu mở rộng và khu tái thiết, quy hoạch lấy các di sản như đình, đền, cây cổ thụ làm hạt nhân tổ chức không gian. Các ao hồ, vườn cây hiện hữu được giữ lại để tạo vành đai xanh bao quanh di sản, trong khi các tuyến đường mới được quy hoạch theo hướng mở tầm nhìn về khu vực lõi.
Hệ thống mặt nước được bảo tồn và kết nối thành mạng lưới liên thông, kết hợp phát triển công viên và tuyến đi bộ ven nước nhằm tăng khả năng tiếp cận không gian công cộng.
Để tạo sự chuyển tiếp hài hòa giữa khu đô thị mới và làng cũ, quy hoạch định hướng giảm dần tầng cao và mật độ xây dựng về phía khu dân cư truyền thống, khuyến khích sử dụng kiến trúc và vật liệu bản địa. Cư dân khu vực làng cũ được tạo điều kiện tiếp cận các tiện ích của đô thị mới, còn các tuyến phố đi bộ và thương mại xuyên tâm được kỳ vọng thúc đẩy du lịch, dịch vụ và sinh kế.
Đối với mô hình "phố trong làng", phạm vi áp dụng là các khu đô thị cải tạo, khu vực bảo tồn và các làng xã ngoại thành. Định hướng quy hoạch ưu tiên bảo tồn cấu trúc di sản, khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt các đình, chùa, không gian xanh và cảnh quan truyền thống.
Cổng làng cổ Đường Lâm. Ảnh: Trần Quốc Trung
Về kiến trúc, Hà Nội khuyến khích duy trì mô hình nhà ở truyền thống, kiểm soát chiều cao công trình phù hợp với cấu trúc làng xóm, đồng thời khuyến khích bố trí sân trong và khoảng lùi để giữ nếp nhà vườn và tăng khả năng thông gió tự nhiên.
Theo phương án minh họa, mô hình này có thể tham khảo tại khu phố cổ Hà Nội, và các làng truyền thống. Triển lãm giới thiệu phương án cải tạo làng cổ Đường Lâm, làng cổ Thiết Bình, làng Cổ Châu cho thấy định hướng bảo tồn cấu trúc làng truyền thống đồng thời bổ sung hạ tầng và không gian công cộng đáp ứng nhu cầu phát triển trong tương lai.
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, mô hình "làng trong phố, phố trong làng" là tư duy quy hoạch đáng chú ý, bởi không nhìn Hà Nội như một đô thị chỉ cần mở rộng đường, xây thêm nhà cao tầng hay phát triển các khu chức năng hiện đại, mà nhìn Thủ đô như một cơ thể văn hóa - sinh thái sống động, có ký ức, có bản sắc và có chiều sâu lịch sử.
Hà Nội đặc biệt ở chỗ trong lòng đô thị hiện đại vẫn còn rất nhiều lớp trầm tích của làng Việt như đình, chùa, giếng nước, cổng làng, cây đa, nghề truyền thống, lễ hội, hương ước, quan hệ cộng đồng, nếp sống xóm giềng. Vì vậy, "làng trong phố, phố trong làng" không chỉ là khẩu hiệu quy hoạch mà là cách đặt ra câu hỏi là Hà Nội hiện đại như thế nào mà không đánh mất hồn cốt Thăng Long - Kẻ Chợ và phát triển nhanh như thế nào để không làm đứt gãy ký ức cộng đồng.
Ông Sơn cho rằng bảo tồn cấu trúc làng truyền thống và phát triển đô thị hiện đại không mâu thuẫn với nhau. Bảo tồn phù hợp với nhu cầu mới, phát triển đúng nghĩa là tạo điều kiện sống tốt hơn, tức giữ lại những giá trị cốt lõi, đồng thời cho phép đời sống vận động chứ không phải thay thế bản sắc bằng những không gian vô danh.
Quy hoạch định hướng tái cấu trúc đô thị. Nguồn: UBND TP Hà Nội
Hình thành trục xanh xuyên Thủ đô
Mô hình "rừng trong phố, phố trong rừng" được tổ chức thành hệ thống không gian xanh liên tục, đa chức năng dọc trục Bắc - Nam của thành phố. Tuyến xanh dự kiến bắt đầu từ ven sông Hồng tại xã Phúc Lộc, kéo dài đến khu vực ven sông Hồng thuộc Phú Xuyên. Trục xanh đi qua nhiều dạng không gian như khu đô thị hiện hữu, vùng nông thôn, đất trống và các khu vực chuyển tiếp.
Theo định hướng quy hoạch, dải xanh sẽ đóng vai trò như "lá phổi sinh thái tuyến tính", góp phần giảm bụi mịn, tiếng ồn và khí thải từ hoạt động giao thông, đô thị. Đồng thời, đây cũng là vùng đệm chuyển tiếp giữa khu vực đô thị và nông thôn, hạn chế xung đột không gian trong quá trình đô thị hóa; là "bộ điều hòa vi khí hậu" giúp dẫn gió mát, cải thiện chất lượng môi trường không khí.
Theo quy hoạch, trục xanh được tổ chức qua các lớp không gian gồm ven sông Hồng, đô thị hiện hữu, khu vực nông thôn - làng nghề và vùng đất chuyển tiếp.
Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội cho biết định hướng này hướng tới hình thành dải xanh quy mô lớn, vừa đáp ứng nhu cầu môi trường hiện nay, vừa là quỹ không gian dự trữ phục vụ phát triển của Thủ đô trong 50-100 năm tới.
Không gian hai bên các tuyến sông Hồng, Đuống, Đà, Nhuệ, Đáy, Tích, Cà Lồ, sông Thiếp - Đầm Vân Trì... được phát triển thành hành lang xanh và vành đai xanh chiến lược. Trục không gian hai bên sông Hồng là trục xương sống cảnh quan Thủ đô, tập trung các công trình công cộng, công viên văn hóa, dịch vụ du lịch, giải trí và các công trình biểu tượng của thành phố.
Mô hình "thành phố trong rừng" nhằm bảo vệ tuyệt đối diện tích rừng hiện hữu và thực hiện lộ trình phát triển mở rộng diện tích rừng toàn thành phố. Triển khai mô hình "rừng trong thành phố - thành phố trong rừng" với hệ sinh thái rừng làm chủ đạo; xác lập rõ vùng lõi bảo tồn rừng tự nhiên, rừng phòng hộ và vùng đệm phát triển công viên rừng, du lịch sinh thái mật độ thấp, thân thiện môi trường.
Quy hoạch sẽ rà soát và triển khai các dự án công viên trọng điểm tại khu vực nội đô (Thủ Lệ, Núi Cung, Đống Đa, Đầm Hồng, Hạ Đình...) đảm bảo tính khả thi và phát triển các công viên chuyên đề, công viên sinh thái gắn với hoạt động thể thao, giải trí; hình thành mạng lưới kết nối liên hoàn với hệ thống cây xanh tự nhiên tại các cực Sóc Sơn, Ba Vì, Hương Tích và các lưu vực sông, hồ.
Ông Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đánh giá mô hình "rừng trong phố, phố trong rừng" thể hiện một bước chuyển quan trọng từ tư duy đô thị bêtông sang đô thị sinh thái, đô thị thích ứng, đô thị vì chất lượng sống. Giá trị lớn nhất của tư duy này là đặt con người, thiên nhiên và văn hóa vào trung tâm của quy hoạch.
"Một Thủ đô đáng sống không chỉ cần những đại lộ lớn, công trình lớn, trung tâm mới mà còn cần bóng cây, mặt nước, không gian cộng đồng, làng nghề, di sản, ký ức và cảm giác thuộc về của người dân", ông Sơn nói.
Trục xanh xuyên Thủ đô từ xã Phúc Lộc, kéo dài đến khu vực ven sông Hồng thuộc Phú Xuyên.
Mô hình "rừng trong phố, phố trong rừng" mang lại nhiều lợi ích cùng lúc. Trước hết là lợi ích môi trường như tăng diện tích cây xanh, giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, cải thiện chất lượng không khí, điều hòa vi khí hậu, giữ nước mưa, giảm ngập úng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ, đô thị nào không có không gian xanh, mặt nước và hành lang sinh thái thì sẽ phải trả giá rất đắt.
Tuy nhiên, ông Sơn cho rằng thách thức khi thực hiện quy hoạch nằm ở năng lực thực thi. Với mô hình "làng trong phố, phố trong làng", thách thức là áp lực đất đai, xây dựng tự phát, thương mại hóa quá mức, mai một nghề truyền thống, đứt gãy cộng đồng cư trú. Cùng với đó là thiếu quỹ đất, lấn chiếm không gian xanh, điều chỉnh quy hoạch tùy tiện, đầu tư công viên chưa đồng bộ, thiếu cơ chế duy tu, vận hành lâu dài.
Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm đặt ra các giai đoạn phát triển nên phải có cơ chế bảo đảm tính liên tục, không để tư duy nhiệm kỳ làm ngắn lại tầm nhìn chiến lược. Chính quyền cần phân vùng bảo tồn, quy chế quản lý kiến trúc, kiểm soát mật độ xây dựng, chiều cao công trình, vật liệu, không gian công cộng, cảnh quan làng, tuyến đường truyền thống và các thiết chế văn hóa. Khi làm được như vậy, làng cổ không phải là vật cản của đô thị hiện đại mà trở thành bản sắc cạnh tranh của Hà Nội.
Chính quyền địa phương cần công khai quy hoạch, giải thích cho dân hiểu, kiểm soát xây dựng, xử lý nghiêm vi phạm, bảo vệ di tích, bảo vệ cây xanh, mặt nước, không gian công cộng. Chính quyền cơ sở cũng phải kết nối giữa quy hoạch lớn của thành phố với đời sống cụ thể của từng làng, từng khu dân cư, từng tuyến phố.
Đoàn Loan
