Hai năm cầm quyền của Thủ tướng Anh Starmer: Thành tựu ở châu Âu, dang dở tại nước nhà

Khi tuyên bố rời số 10 phố Downing, Thủ tướng Keir Starmer khẳng định nước Anh đang "ở tình trạng tốt hơn" so với thời điểm ông tiếp quản chính phủ vào tháng 7-2024.

Sau hai năm cầm quyền, nhà lãnh đạo Công Đảng thực sự đã để lại một số dấu ấn trong y tế, quyền lợi người lao động và chính sách đối ngoại. 

Tuy nhiên những thành tựu đi kèm cái giá không nhỏ: thuế tăng mạnh, kinh tế phục hồi chậm, hàng loạt chính sách "quay xe" và niềm tin cử tri suy giảm.

Loạt dấu ấn trong nước

Theo báo Financial Times ngày 17-7, dấu ấn nổi bật nhất trong nhiệm kỳ của ông Starmer là tăng thu ngân sách gần 70 tỉ bảng từ tiền thuế để có nguồn lực đầu tư cho dịch vụ công.

Năm 2024, Công Đảng từng cam kết khi tranh cử rằng sẽ không tăng ba nguồn thuế lớn nhất của Anh gồm thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng (VAT) và mức đóng bảo hiểm quốc gia của người lao động.

Do đó chính phủ lựa chọn tăng mức đóng bảo hiểm quốc gia đối với doanh nghiệp, siết các ưu đãi thuế và điều chỉnh nhiều khoản thu khác để huy động nguồn lực, rồi dành phần lớn số tiền này cho Dịch vụ Y tế quốc gia (NHS), đầu tư hạ tầng và các chương trình phúc lợi.

Cụ thể khoảng 90% khoản chi thường xuyên bổ sung được dành cho NHS, đưa ngân sách y tế dự kiến lên 232 tỉ bảng vào giai đoạn 2028 - 2029. 

Một dấu ấn khác là gói cải cách quyền lợi của người lao động, điều mà ông Starmer gọi là "đợt nâng cấp lớn nhất đối với quyền lợi người lao động trong một thế hệ", tờ Guardian cho biết. Luật mới tăng quyền lợi liên quan đến nghỉ ốm, nghỉ chăm con và hợp đồng làm việc theo giờ.

Chính phủ cũng nâng mức lương tối thiểu dành cho người trưởng thành thêm 4,1%, giúp khoảng 2,4 triệu lao động thu nhập thấp có thêm khoảng 900 bảng (hơn 1.200 USD) mỗi năm.

Trong lĩnh vực phúc lợi trẻ em, Chính phủ Anh bãi bỏ quy định giới hạn trợ cấp cho hai con đầu, quyết định được xem giúp khoảng nửa triệu trẻ em thoát nghèo.

Ngoài ra, chính phủ cũng mở rộng dịch vụ chăm sóc trẻ em miễn phí, triển khai câu lạc bộ ăn sáng tại các trường tiểu học và công bố kế hoạch xây dựng 1.000 trung tâm hỗ trợ gia đình.

Điểm sáng đối ngoại

Ngay cả với những người chỉ trích, dấu ấn đối ngoại của nhà lãnh đạo 63 tuổi - đặc biệt là vai trò với cuộc chiến ở Ukraine - được đánh giá khá tích cực, dù trước khi nhậm chức ông Starmer gần như không có kinh nghiệm ngoại giao.

Ông duy trì sự ủng hộ kiên định với Ukraine, góp phần dẫn dắt Liên minh Tự nguyện cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và thúc đẩy quan hệ gần gũi hơn giữa Anh với Liên minh châu Âu (EU).

Cho đến tận những ngày cuối nhiệm kỳ, ông Starmer vẫn tiếp tục thúc đẩy vai trò này.

Tham dự cuộc họp lần thứ 15 của liên minh tại Paris ngày 13-7, ông đạt thỏa thuận để Anh tham gia gói vay quốc phòng trị giá 90 tỉ euro của EU dành cho Ukraine, đồng thời khẳng định cam kết của Anh với Ukraine "vẫn mạnh mẽ như trước" dưới thời người kế nhiệm.

Trong quan hệ với Mỹ, ông từng thành công trong việc xây dựng quan hệ với Tổng thống Donald Trump và đạt thỏa thuận giảm một số mức thuế đối với ô tô, thép và nhôm của Anh. Tuy nhiên quan hệ này xấu đi khi ông từ chối cho máy bay Mỹ sử dụng căn cứ Anh để tấn công Iran, thể hiện giới hạn trong chính sách chiều lòng Washington.

Vị thế quốc tế của ông Starmer cũng được ghi nhận qua hàng loạt vinh danh từ các đồng minh.

Ngày 13-7, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã trao Huân chương Bắc đẩu bội tinh - phần thưởng cao quý nhất của nước Pháp - để ghi nhận vai trò của ông trong việc thúc đẩy an ninh châu Âu, hỗ trợ Ukraine và cải thiện quan hệ Anh - Pháp.

Chỉ ít ngày sau, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng trao tặng ông Huân chương Tự do - một trong những phần thưởng cao quý nhất của Ukraine dành cho người nước ngoài - nhằm ghi nhận những đóng góp của Anh đối với Kiev kể từ khi xung đột với Nga bùng nổ.

Thất bại với kinh tế, chính sách

Nếu đối ngoại là điểm sáng, thì kinh tế trong nước lại là "gót chân Achilles" trong suốt nhiệm kỳ của ông Starmer. Tăng trưởng GDP năm 2025 chỉ đạt 1,3%, trong khi tỉ lệ thất nghiệp tăng lên 5,2% vào cuối năm - mức cao nhất kể từ năm 2020.

Không chỉ tăng trưởng ì ạch, chính phủ ông Starmer liên tục vướng các vụ "quay xe" chính sách gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín.

Điển hình là vụ cắt trợ cấp sưởi ấm mùa đông cho người cao tuổi hồi tháng 7-2024 - chính sách được cho là nguyên nhân chính khiến Công Đảng mất hơn 600 ghế hội đồng trong cuộc bầu cử địa phương tháng 5-2025.

Dù kiên quyết bảo vệ quyết định suốt nhiều tháng, cuối cùng ông vẫn phải đảo ngược chính sách khi áp lực chính trị lên đỉnh điểm.

Kịch bản tương tự lặp lại với kế hoạch cắt giảm 4,8 tỉ bảng chi tiêu phúc lợi bằng cách siết điều kiện trợ cấp khuyết tật. Hơn 120 nghị sĩ Công Đảng công khai phản đối kế hoạch và đe dọa bỏ phiếu chống, buộc ông phải nhượng bộ và trở thành cuộc nổi loạn lớn nhất trong nội bộ đảng kể từ khi ông nhậm chức, chỉ hơn một năm sau chiến thắng vang dội.

Giới phân tích cho rằng chuỗi khủng hoảng này bắt nguồn từ nỗ lực của chính phủ nhằm khôi phục tài chính công sau nhiều năm ngân sách chịu áp lực.

Tuy nhiên các biện pháp "thắt lưng buộc bụng" không thuyết phục được cử tri cũng như nhiều nghị sĩ Công Đảng, khiến những quyết định vốn được kỳ vọng thể hiện trách nhiệm tài khóa lại liên tiếp biến thành khủng hoảng chính trị, bào mòn uy tín của ông Starmer.

Để lại một nước Anh với vị thế quốc tế nổi bật hơn, nhưng phải rời nhiệm sở vì chính lòng tin của những cử tri từng bầu cho ông nay đã không còn, di sản của ông Starmer vì thế không dễ đánh giá chỉ bằng những thành công hay thất bại đơn thuần. 

Nước Anh có thể đang "tốt hơn" như ông khẳng định, nhưng cái giá phải trả còn lại sẽ đè nặng lên vai người kế nhiệm ông - Andy Burnham.