Hãng bay đua 'ra riêng' giành lại dịch vụ mặt đất, cuộc chơi dễ không?

Hãng bay giành lại dịch vụ mặt đất

Trong hàng không, dịch vụ mặt đất là chuỗi công việc gồm lập kế hoạch phục vụ chuyến bay, làm thủ tục, phục vụ hành khách, xếp dỡ hành lý, vệ sinh khoang, kiểm soát tải trọng, kỹ thuật sân đỗ, kéo đẩy tàu bay và nhiều hoạt động hỗ trợ khác...  

Chuyến bay bị chậm khởi hành, không phải lúc nào cũng do thời tiết xấu hay máy bay trục trặc. Máy bay đã đóng cửa hoặc đáp xuống sân đỗ nhưng xe kéo đẩy chưa tới vẫn phải nằm chờ. Hành lý chưa xếp xong, hầm hàng chưa thể đóng. Khâu vệ sinh khoang chậm vài phút cũng có thể khiến giờ khởi hành bị lùi.

Với lịch khai thác dày, một chuyến bay đầu ngày trễ 15-20 phút có thể kéo theo nhiều chuyến sau. Tàu bay đến muộn. Tổ bay có nguy cơ quá giờ làm việc. Vị trí đỗ và cửa khởi hành phải điều chỉnh. Hành khách nối chuyến có thể lỡ hành trình.

Do đó chỉ một khâu chậm, toàn bộ chuyến bay có thể bị chậm dây chuyền. Đó là lý do mà các hãng bay muốn tự chủ trong dịch vụ mặt đất, thay vì phụ thuộc vào đối tác. 

Mới nhất, đầu tháng 8-2026, SunGroup đưa Công ty TNHH Dịch vụ mặt đất sân bay Phú Quốc vào hoạt động. Doanh nghiệp mới bổ sung một mắt xích vào hệ sinh thái của tập đoàn tại đảo, bên cạnh hãng hàng không, sân bay, khách sạn, khu vui chơi và dịch vụ đưa đón.

Trước đó Sun PhuQuoc Airways thuê Công ty cổ phần Phục vụ mặt đất Hà Nội (HGS) tại Nội Bài và Công ty cổ phần Phục vụ mặt đất Sài Gòn (SAGS) tại Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng và Cam Ranh.

Hoạt động hàng hóa có sự tham gia của Công ty cổ phần Dịch vụ hàng hóa hàng không Việt Nam (ACSV) tại Nội Bài và Công ty cổ phần Dịch vụ hàng hóa Sài Gòn (SCSC) tại Tân Sơn Nhất.

Việc lập công ty riêng chưa có nghĩa hãng sẽ thay toàn bộ đối tác. Phương án phù hợp hơn là tự phục vụ tại Phú Quốc, nơi hãng tập trung hoạt động và có sẵn hệ sinh thái hỗ trợ. Tại các sân bay khác, thuê ngoài vẫn có thể hiệu quả hơn đầu tư một bộ máy riêng.

Thống kê của Tuổi Trẻ đến đầu tháng 8-2026, thị trường có ít nhất bảy doanh nghiệp hoạt động cung cấp dịch vụ mặt đất ở các sân bay.

Vietnam Airlines có Công ty TNHH MTV Dịch vụ mặt đất sân bay Việt Nam (VIAGS), hoạt động tại Nội Bài, Đà Nẵng và Tân Sơn Nhất. Vietjet cũng thành lập Công ty TNHH MTV Phục vụ mặt đất Vietjet. Từ tháng 4-2025, hãng tự phục vụ các chuyến bay tại Tân Sơn Nhất, thay cho hợp đồng trọn gói với SAGS.

“Ra riêng” nhưng không phải cuộc chơi dễ

Theo các hãng bay, lợi ích lớn nhất của việc tự phục vụ mặt đất là quyền chủ động. Hãng có thể bố trí nhân sự, xe thang, băng chuyền hành lý và xe kéo đẩy theo lịch bay. Quy trình cũng được thiết kế sát với đội tàu, số chuyến và đặc điểm khai thác, thay vì phải chia sẻ nguồn lực với nhiều hãng khác.

Điều này đặc biệt quan trọng vào giờ cao điểm. Khi một doanh nghiệp cùng lúc phục vụ nhiều chuyến bay, nhân sự và thiết bị dễ bị kéo căng. Một chuyến đến muộn cũng có thể làm đảo lộn kế hoạch phục vụ các chuyến sau.

Với hãng hàng không, thời gian quay đầu càng ngắn, hiệu suất đội bay càng cao. Tàu bay chỉ tạo doanh thu khi đang bay. Mỗi phút nằm chờ dưới sân đỗ đều phát sinh chi phí.

Quy mô nguồn thu của thị trường này không nhỏ. Năm 2024, Vietjet mang về cho SAGS khoảng 591 tỉ đồng, chiếm gần 39% doanh thu. Khi khách hàng lớn nhất chuyển sang tự phục vụ, SAGS phải tìm thêm hãng quốc tế để bù sản lượng.

Theo PGS.TS Nguyễn Thiện Tống - chuyên gia hàng không, việc có thêm doanh nghiệp tham gia sẽ tạo sức ép cạnh tranh, buộc các đơn vị hiện hữu đầu tư thiết bị, cải thiện năng suất và nâng chất lượng.

Tuy nhiên tự làm không mặc nhiên rẻ hơn thuê ngoài. Doanh nghiệp phải đầu tư xe kéo đẩy, xe thang, băng chuyền hành lý, thiết bị chuyên dụng và duy trì nhân sự theo lịch bay. Mô hình này chỉ hiệu quả khi hãng có sản lượng đủ lớn tại một sân bay. Nếu số chuyến ít, thiết bị nằm chờ và nhân sự không được khai thác hết sẽ trở thành gánh nặng chi phí.