Hội nghị Trung ương 3 - Bước chuyển chiến lược đưa Việt Nam thành nước phát triển

TS Trần Văn, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, nêu rõ Hội nghị Trung ương 3 đã thông qua nhiều nội dung rất quan trọng, trong đó có nghị quyết về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam.

Đây là một bước chuyển chiến lược, tạo đột phá trong đổi mới mô hình phát triển, nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 và xác lập nền tảng cho tầm nhìn 100 năm tiếp theo dưới sự lãnh đạo của Đảng, giai đoạn 2030 - 2130.

Bước chuyển chiến lược đưa đất nước phát triển

* Nghị quyết về đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam được xem là sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển của Việt Nam. Điều gì sẽ quyết định sự thành công của bước chuyển này trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt hiện nay? 

- Nghị quyết về đổi mới mô hình phát triển được Hội nghị Trung ương thông qua là sự thay đổi căn bản trong tư duy chiến lược của Việt Nam khi chuyển sang mô hình phát triển dựa vào năng suất, tri thức, công nghệ và con người.

Việc chuyển này càng có ý nghĩa quan trọng bởi mô hình tăng trưởng cũ dựa vào chiều rộng đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử khi đưa nước ta thoát nghèo và trở thành quốc gia có thu nhập trung bình.

Mô hình phát triển mới mang tính thời đại có điểm mới căn bản là chuyển đổi động lực, lấy tri thức và đổi mới sáng tạo làm động lực chính; chuyển đổi vị thế khi dịch chuyển lên nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với đó chuyển đổi triết lý, lấy con người vừa làm trung tâm, vừa làm chủ thể, là nguồn lực quan trọng nhất và là mục tiêu cao nhất của sự phát triển. 

Đây không chỉ là sự thay đổi về cách làm kinh tế, mà là sự thay đổi về tầm nhìn phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt và cuộc cách mạng công nghệ diễn ra với tốc độ phi mã, bước chuyển này đối mặt với cả cơ hội lẫn thách thức đan xen, là yếu tố quyết định thành công giữa dòng xoáy cạnh tranh toàn cầu.

Trong ba yếu tố mang tính quyết định của mô hình mới thì đột phá về thể chế là quan trọng nhất, tạo ra không khí cởi mở, hồ hởi, phấn khởi cho khu vực tư nhân đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Chất lượng nguồn nhân lực được coi là yếu tố sống còn khi việc tái cấu trúc hệ thống giáo dục - đào tạo gắn với nhu cầu thị trường và các ngành công nghệ mũi nhọn.

Tự chủ công nghệ và năng lực doanh nghiệp nội địa được chú trọng khi các doanh nghiệp Việt Nam phải vươn lên thành lực lượng nòng cốt, có khả năng làm chủ công nghệ lõi và tạo ra các sản phẩm có sức cạnh tranh quốc tế.

Nhìn lại toàn bộ hội nghị, đặc biệt phát biểu bế mạc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, có thể thấy tinh thần nhất quán: Nghị quyết dù đúng đắn đến đâu cũng chỉ là khởi đầu, hành động và kết quả thực tế mới là thước đo cuối cùng.

Trung ương đã yêu cầu khẩn trương đưa nghị quyết vào cuộc sống, khắc phục triệt để tình trạng "quyết sách lớn nhưng triển khai chậm". Khâu tổ chức thực hiện phải rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian và rõ kết quả.

Bước chuyển chiến lược lần này là động lực quan trọng giúp Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình, tự tin hướng tới các cột mốc lịch sử của dân tộc vào năm 2030, 2045, xác lập nền tảng cho tầm nhìn 100 năm tiếp theo dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Chìa khóa chuyển hóa quyết sách Trung ương thành sức mạnh phát triển

* Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra ba câu hỏi rất đáng chú ý là mỗi quyết sách tháo gỡ điểm nghẽn nào, tạo ra năng lực mới nào và cần điều kiện gì để thực thi hiệu quả.

Theo ông, đâu là "điểm nghẽn của điểm nghẽn" mà Việt Nam cần ưu tiên xử lý để các quyết sách lớn của Hội nghị Trung ương 3 thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia?

- Ba câu hỏi mang tính hành động cao mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra cho Trung ương - tháo gỡ điểm nghẽn nào, tạo ra năng lực mới nào, và cần điều kiện gì để thực thi - đã đánh đúng điểm yếu của nền kinh tế. 

Yếu tố đang kìm hãm việc chuyển hóa các quyết sách lớn thành tăng trưởng thực chất chính là năng lực thực thi và cơ chế phân bổ nguồn lực.

Thứ nhất, sự chồng chéo, phức tạp của hệ thống pháp luật và tâm lý "thà đứng yên còn hơn làm sai". Hệ thống các quy định pháp luật hiện hành đang tồn tại nhiều điểm nghẽn, mâu thuẫn giữa các luật, tạo ra rủi ro pháp lý cho đội ngũ cán bộ thực thi.

Nhiều dự án đầu tư, vốn đầu tư công chậm giải ngân thời gian qua cho thấy không phải vì thiếu tiền, mà vì còn tâm lý e ngại trách nhiệm dẫn đến không dám làm.

Thứ hai, cơ chế phân bổ nguồn lực bị hành chính hóa. Mọi nguồn lực quốc gia, từ vốn, đất đai, tài nguyên cho đến nhân lực chất lượng cao, vẫn chưa thực sự được phân bổ theo cơ chế thị trường tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Việc phân bổ còn phân tán, thiếu tập trung vào các ngành công nghệ mũi nhọn hay các doanh nghiệp tư nhân có năng lực dẫn dắt.

Để trả lời cho ba câu hỏi của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế bằng cách cắt giảm triệt để các thủ tục hành chính, quy hoạch lại hệ thống luật pháp theo hướng cởi mở, minh bạch và thống nhất theo tư duy "kiến tạo, thúc đẩy".

Khi thể chế thông thoáng, năng lực cạnh tranh quốc gia sẽ không còn dựa vào chi phí lao động rẻ hay tài nguyên thô, mà dịch chuyển sang năng lực tự chủ công nghệ, năng suất lao động tổng hợp (TFP) và sức mạnh của các tập đoàn kinh tế nội địa.

Cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm thể chế hóa bằng văn bản luật rõ ràng về ranh giới giữa "làm sai vì vụ lợi" và "thử nghiệm đổi mới vì lợi ích chung".

Thực hiện đo lường định lượng kết quả (KPI) rõ ràng, mỗi bộ, ngành, địa phương khi nhận nhiệm vụ phải cam kết đầu ra cụ thể gắn với thời hạn và nguồn lực tương ứng.

Việc đặt ra ba câu hỏi then chốt cho thấy Trung ương đã nhìn trực diện vào thực trạng của căn bệnh "yếu kém trong thực thi" để giải quyết dứt điểm "điểm nghẽn của điểm nghẽn" này, coi đây là khâu "đột phá của đột phá".