Hy vọng tìm được tên 10 liệt sĩ trong ngôi mộ tập thể ở Ninh Thuận

Ngày 30-7, người dân và cán bộ Ban Chỉ huy quân sự xã Phước Dinh, tỉnh Khánh Hòa (Ninh Thuận cũ) khảo sát ngôi mộ tập thể tại nghĩa địa thôn Long Bình 2. Mỗi người có mặt đều mang theo một hy vọng sau nhiều thập niên, những người nằm dưới nấm mồ tập thể dài 7m kia sẽ được gọi đúng tên.

Ký ức đau thương về việc 11 người bị chôn sống

Đứng trước ngôi mộ, anh Nguyễn Hữu Huấn, 39 tuổi, là cháu ruột của liệt sĩ Nguyễn Hữu Chí - người duy nhất được xác định danh tính trong ngôi mộ tập thể 11 liệt sĩ này nhẹ nhàng lau lớp bụi trên tấm bia của ngôi mộ tập thể.

Gia đình anh Huấn đã xây dựng lại ngôi mộ vào năm 2022. Trước đó, ngôi mộ tập thể này được người dân địa phương cải táng để đưa về nghĩa địa thôn Long Bình 2, xã Phước Dinh, từ sau 1975.

Suốt từ đó đến nay, gia đình anh Huấn vẫn lui tới để thăm viếng, thắp hương ở nơi này. Anh Huấn bày tỏ rằng điều khiến anh và gia đình trăn trở nhất là 10 người nằm cạnh ông mình đến nay vẫn chưa rõ tung tích, nhân thân.

"Từ nhỏ tôi đã nghe cha nhắc về câu chuyện đau lòng xảy ra vào mùng 6 Tết Đinh Hợi năm 1947. Đó là ngày ông cố nội của tôi là liệt sĩ Nguyễn Hữu Chí bị thực dân Pháp chôn sống cùng 10 người khác trong hố chôn tập thể" - giọng anh Huấn chùng xuống.

Anh Huấn cho biết cha anh kể lại rằng ông Chí cùng 10 người tham gia cách mạng bị giặc Pháp bắt giam tại nhà lao Phan Rang.

Vào mùng 6 Tết Đinh Hợi năm 1947, khi ông Nguyễn Khái, cha liệt sĩ Chí, đến thăm thì hay tin Pháp đã bí mật đưa 11 người nói trên đến khu vực bãi chuối ven sông Dinh nên ông chạy theo sau.

"Khi chạy đến đến nơi, ông Khái và người dân chứng kiến giặc Pháp chôn sống 11 người cách mạng, lúc ấy tất cả đều bị trói ngoặt tay. Ông Khái cùng người dân sau đó chỉ dám âm thầm cắm một cọc gỗ để đánh dấu vị trí hố chôn" - anh Huấn kể.

Suốt thời gian sau đó, ông nội anh Huấn (con của liệt sĩ Chí) vẫn thường lui tới khu mộ tập thể này để ghi nhớ vị trí. Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, người dân địa phương đã cất bốc hài cốt trong ngôi mộ tập thể trên về nghĩa trang thôn Long Bình 2 và báo cho gia đình anh Huấn biết.

Theo anh Huấn, từ các chứng cứ mà gia đình anh cung cấp, năm 1996 ông cố nội của anh là Nguyễn Hữu Chí được công nhận là liệt sĩ, đến năm 1999 được Chủ tịch nước truy tặng Huy chương kháng chiến hạng nhì.

"Mấy chục năm qua, gia đình tôi vẫn hương khói cho cả 11 liệt sĩ. Chúng tôi luôn nghĩ, 10 vị còn lại cũng có gia đình, cũng có người thân chờ đợi như mình. Tôi hy vọng các cơ quan chức năng sớm khai quật và giám định ADN để giúp những người anh hùng liệt sĩ vô danh ấy được trở về với gia đình vì các hài cốt đã lẫn vào nhau sau gần tám thập niên" - anh Huấn nói.

Từ ký ức đến hy vọng

Những ngày gần đây, nhiều người ở các địa phương khác cũng tìm đến ngôi mộ sau khi biết thông tin.

Trong số đó có chị Nguyễn Thị Kim Thoa ở xã Ninh Phước (tỉnh Khánh Hòa), người nhiều năm đi tìm mộ ông nội là liệt sĩ Nguyễn Thành Đức.

Theo ký ức gia đình, ông Đức từng giữ chức Chủ tịch xã Thuận Thành (nay là xã Ninh Phước), bị thực dân Pháp bắt giam tại Nhà lao Phan Rang rồi mất tích đúng vào dịp mùng 6 tháng giêng năm 1947.

"Khi nghe kể về ngôi mộ này, tôi thấy quá nhiều chi tiết trùng khớp. Tôi chỉ mong kết quả giám định ADN sẽ cho gia đình một câu trả lời" - chị Thoa nói.

Thiếu tá Bá Xuân Hải - Chính trị viên phó Ban Chỉ huy quân sự xã Phước Dinh - cho biết sau khảo sát thực địa, đơn vị sẽ đề xuất để cấp có thẩm quyền cho phép khai quật ngôi mộ.

Nếu được chấp thuận, toàn bộ 11 bộ hài cốt sẽ được giám định ADN để xác định danh tính, trước khi cải táng về nghĩa trang liệt sĩ theo quy định.

"Chúng tôi mong người dân tiếp tục cung cấp thông tin, bởi sau gần 80 năm, những ký ức còn lưu giữ trong cộng đồng chính là nguồn tư liệu quý nhất để tìm lại danh tính các liệt sĩ" - thiếu tá Hải nói.

Theo thiếu tá Hải, cuộc tìm kiếm hôm nay không chỉ để hoàn thành một hồ sơ liệt sĩ, mà còn để khép lại nỗi mong ngóng của những gia đình đã gần 80 năm đi tìm người thân. Bởi với họ, điều quý giá nhất không phải là một tấm bia mới hay một ngôi mộ khang trang, mà là ngày người đã khuất được trở về với đúng tên tuổi của mình.