Thứ hai, 22/6/2026, 20:11 (GMT+7)
MỹSwift, kính viễn vọng không gian trị giá 250 triệu USD, hoạt động hơn 20 năm của NASA đang rơi trở lại Trái Đất, có thể sắp được cứu nhờ một tàu vũ trụ nhỏ.
NASA đang nghiên cứu triển khai Swift Boost - nhiệm vụ giải cứu táo bạo, chưa từng được thử nghiệm ngoài không gian. Theo đó, tàu Link của công ty Katalyst Space Technologies sẽ phải tiếp cận và ghép nối với kính viễn vọng không gian Swift, vốn không được thiết kế cho hoạt động này. Nếu mọi việc suôn sẻ, con tàu nặng 425 kg này sẽ đưa Swift lên quỹ đạo cao hơn, an toàn hơn, giúp kéo dài thời gian hoạt động thêm nhiều năm.
Link dự kiến phóng lên không gian từ đảo Kwajalein, Nam Thái Bình Dương, ngày 27/6 bằng Pegasus XL - tên lửa đẩy do tập đoàn Northrop Grumman chế tạo. Con tàu sẽ thực hiện hàng loạt cuộc kiểm tra nhằm đảm bảo các hệ thống cơ bản đều vận hành tốt. "Chúng tôi sẽ có giai đoạn chạy thử kéo dài vài tuần, sau đó bắt đầu thực hiện chuỗi thao tác tiếp cận Swift", Kieran Wilson, nhà nghiên cứu trong dự án Link, cho biết.
Khi tới quỹ đạo của Swift, Link sẽ tiếp cận, ghép nối, sau đó nâng dần kính viễn vọng lên quỹ đạo ban đầu trong khoảng vài tháng. Nếu mọi việc diễn ra đúng kế hoạch, Swift có thể nghiên cứu khoa học trở lại vào mùa thu này và kéo dài tuổi thọ thêm ít nhất 5 năm. Trong khi đó, Link sẽ tách ra và tái nhập khí quyển, kết thúc nhiệm vụ.
Space nhận xét, tốc độ triển khai nhiệm vụ giải cứu rất ấn tượng. NASA chọn Katalyst để chế tạo tàu vũ trụ có khả năng nâng Swift với ngân sách 30 triệu USD vào tháng 9/2025. Giờ đây, chỉ sau 9 tháng, tàu Link hoàn chỉnh với ba cánh tay robot, ba động cơ đẩy chính và hàng loạt thiết bị khác, đã nằm gọn trong tên lửa Pegasus XL, gắn dưới bụng vận tải cơ L-1011 Stargazer để bay đến địa điểm phóng.
Nếu thành công, Link sẽ chứng minh rằng một phương tiện tương đối nhỏ có thể kéo dài tuổi thọ cho kính viễn vọng đắt tiền hơn nhiều và vốn không được thiết kế để bảo trì. "Bạn có thể dịch chuyển tàu vũ trụ khi chúng hết nhiên liệu hoặc nâng quỹ đạo khi chúng có nguy cơ rơi trở lại khí quyển. Chúng tôi coi đây là nền tảng phát triển của ngành hàng không vũ trụ trong vài thập kỷ tới", Wilson nói với Mashable.
Các kỹ sư tại Katalyst đưa tàu vũ trụ Link vào buồng rung tại Trung tâm Bay Vũ trụ Goddard thuộc NASA ngày 15/4/2026. Ảnh: NASA
Kính viễn vọng không gian Swift trị giá 250 triệu USD được NASA phóng năm 2004 nhằm nghiên cứu vụ nổ tia gamma và những hiện tượng vật lý thiên văn năng lượng cao khác. Vụ nổ tia gamma là luồng ánh sáng năng lượng cao tồn tại ngắn ngủi, nhưng mức năng lượng giải phóng trong vài giây thậm chí còn lớn hơn mức Mặt Trời giải phóng trong suốt vòng đời.
"Về phương diện này, Swift cực kỳ thành công khi phát hiện hơn 2.000 nguồn phát tia gamma trải dài đến rìa vũ trụ khả kiến", Brad Cenko, nhà nghiên cứu chính trong dự án Swift, giải thích. Ông cũng nhấn mạnh, kính viễn vọng đã giúp giới khoa học khẳng định những nguyên tố nặng nhất mà con người biết, bao gồm vàng và bạch kim, hình thành từ những sự kiện vũ trụ bùng nổ này.
Swift vốn hoạt động ở quỹ đạo cao khoảng 600 km, có thể nhanh chóng chuyển hướng để quan sát mục tiêu mới. Nó ban đầu dự kiến hoạt động hai năm, nhưng vẫn trong tình trạng tốt sau hơn hai thập kỷ, trừ việc dần rơi trở lại khí quyển. Năm ngoái, các chuyên gia nhận thấy Swift đang hạ độ cao nhanh hơn dự kiến, có thể rơi xuống Trái Đất cuối hè này.
Mô phỏng kính viễn vọng không gian Swift của NASA. Ảnh: Trung tâm Bay Vũ trụ Goddard
Katalyst đang đặt cược vào nhu cầu về bảo dưỡng và kéo dài tuổi thọ tàu vũ trụ trong tương lai. Tuần này, công ty huy động được 12 triệu USD để phát triển Nexus, tàu vũ trụ tiên tiến hơn Link. "Katalyst ra đời nhằm chấm dứt mô hình phương tiện vũ trụ dùng một lần và bắt đầu mô hình mới", Robert Lamontagne, Phó chủ tịch về quan hệ đối tác chiến lược của Katalyst, cho biết.
Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của Nexus có thể diễn ra năm sau với mục tiêu là Rooster, vệ tinh của Lực lượng Vũ trụ Mỹ bay trên quỹ đạo địa tĩnh cao 35.786 km, cao hơn nhiều so với kính viễn vọng Swift. Nhiệm vụ này mang tên Nexus-1, dự kiến triển khai bằng tên lửa Ariane 6.
Thu Thảo tổng hợp
