Sáng 15.7, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) đã tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo luật Nhà ở (sửa đổi). Bà Hà Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó chủ tịch - Tổng thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh chủ trì hội nghị.
Bà Hà Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó chủ tịch - Tổng thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam
ẢNH: MTTQ
Theo bà Hà Thị Nga, việc sửa đổi luật Nhà ở, nhằm thể chế đầy đủ các chủ trương của Đảng và đặc biệt là khắc phục những khó khăn vướng mắc trong thực tiễn, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, ổn định, khả thi cho công tác phát triển, quản lý và sử dụng nhà ở trong giai đoạn mới.
Nhiều lãnh đạo về hưu, đã mất vẫn không trả nhà công vụ
Góp ý về quy định nhà ở công vụ trong dự thảo luật, TS Nguyễn Văn Pha, nguyên Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ, cho biết, hiện nay có nhiều loại nhà như nhà phố cũ, ngày xưa được Nhà nước phân cho cựu cán bộ thời kháng chiến, các cụ đã mất nhưng vợ con vẫn ở đó. Nhà công vụ hiện nay rất phức tạp, từ đối tượng bố trí đến việc nhà.
Ông nêu thực tế có những người ở nhà công vụ nhưng không đúng tính chất công vụ, có người ở đến hai nhiệm kỳ. "Thậm chí có bộ trưởng ở Hà Nội đã có nhà riêng nhưng vẫn ở nhà công vụ", ông Pha nói.
Theo TS Nguyễn Văn Pha, nguyên nhân những tồn tại trên không chỉ do ý thức sử dụng, mà còn do các quy định trong luật hiện hành còn thiếu cơ sở lý luận thống nhất về nhà ở công vụ. Đặc biệt là thiếu cơ chế kiểm tra, xác định và đặc biệt là thiếu chế tài đủ mạnh nếu không thu hồi nhà công vụ đúng hạn. Ngoài ra, chưa quy định công khai danh sách người được thuê và tình trạng sử dụng.
Ông cũng nêu thực tế tại một số địa phương như Lâm Đồng, Bình Thuận, Đắk Nông, bức tranh nhà công vụ cũng “rất phức tạp”. "Có những cán bộ được tỉnh bố trí 5 - 6 người ở chung trong một nhà công vụ cũ kỹ, không chịu nổi nên họ phải ra ngoài thuê nhà", ông Pha nói.
TS Nguyễn Văn Pha, nguyên Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ
ẢNH: MTTQ
Từ đó, ông Pha đề nghị luật cần có quy định, trường hợp cơ quan nhà nước chưa bố trí được nhà công vụ cho người thuộc diện được thuê, thì được xem xét hỗ trợ phần kinh phí thuê nhà từ ngân sách nhà nước hoặc từ nguồn kinh phí hoạt động của cơ quan.
Nhà công vụ không phải 'chế độ phúc lợi'
Cũng theo nguyên Phó chủ tịch MTTQ, điểm mới của dự thảo luật Nhà ở sửa đổi là mở rộng đáng kể phạm vi đối tượng được thuê nhà công vụ, bổ sung nhiều nhóm mới như cán bộ điều động do sắp xếp bộ máy, cán bộ luân chuyển, giáo viên, bác sĩ vùng khó khăn, nhà khoa học chủ trì nhiệm vụ quốc gia. Đồng thời, cho phép mua hoặc thuê nhà ở thương mại để làm nhà công vụ, quy định chặt chẽ hơn về việc thu hồi nhà.
Kinh nghiệm từ các nước như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc cho thấy, đang có xu hướng thu hẹp đối tượng nhà công vụ, chỉ tập trung vào các trường hợp thực sự cần thiết và xác định đây là điều kiện phục vụ công vụ, không phải chế độ phúc lợi. Các nước cũng áp dụng chế tài nghiêm khắc đối với hành vi chậm trả hoặc chiếm dụng.
Do đó, ông đề nghị dự thảo luật Nhà ở cần làm rõ điều kiện được thuê nhà, nhất là quy định "đã có nhà ở nhưng khoảng cách từ nhà đến nơi làm việc quá xa" là rất mơ hồ. Ngoài ra, "nhân tài" được hỗ trợ nhà ở công vụ, nhưng đây là khái niệm chưa được định nghĩa thống nhất trong luật, dễ dẫn đến cơ chế xin - cho, thiếu minh bạch.
Cạnh đó, theo ông Pha, giá thuê nhà hiện nay cũng chưa phản ánh đúng giá trị kinh tế, nếu hỗ trợ quá rộng sẽ tạo chênh lệch lớn với thị trường. Ông cho rằng ngoài tính đúng giá thuê nhà, cần có cơ chế kiểm soát và sử dụng nhà công vụ minh bạch, thực hiện kiểm tra hàng năm và công khai danh sách người thuê.
Đồng thời, bổ sung cơ chế chuyển đổi nhà công vụ dư thừa sang nhà ở cho thuê hoặc nhà ở xã hội để tránh lãng phí; xã hội hóa nhà công vụ như nhiên cứu cơ chế PPP, để doanh nghiệp xây dựng nhà công vụ rồi cho Nhà nước thuê lại nhằm giảm áp lực ngân sách…
