Chỉ khoảng 20% nhà ở tại châu Âu được trang bị máy điều hòa (máy lạnh), hàng triệu người phải thích nghi với cuộc sống mùa hè nắng nóng kỷ lục bởi "không phải nhu cầu cấp thiết".
Các đợt nắng nóng gay gắt đang xuất hiện ngày càng thường xuyên hơn tại châu Âu. Người dân nơi đây gần như không có cơ hội hạ nhiệt khi hệ thống điều hòa không khí vô cùng hiếm hoi trong các hộ gia đình. Để chống chọi với cái nóng, nhiều người dựa vào quạt điện, túi chườm đá và tắm nước lạnh.
Cách tiếp cận đối với việc giải nhiệt của dân châu Âu hoàn toàn khác biệt so với Mỹ, quốc gia vốn có lịch sử khí hậu nóng bức hơn. Gần 90% nhà ở tại Mỹ được trang bị điều hòa, con số này tại châu Âu khoảng 20%. Biến đổi khí hậu khiến các đợt nắng nóng trở nên dữ dội, kéo dài và xuất hiện ngày càng sớm hơn. Câu hỏi là vì sao các quốc gia châu Âu giàu có lại tỏ ra ngần ngại trong việc lắp đặt điều hòa, đặc biệt là khi nắng nóng đang gây ra những tổn thất ngày càng lớn về người.
Nguyên nhân lớn là do trong quá khứ, nhiều quốc gia châu Âu, đặc biệt là ở phía Bắc, hầu như không có nhu cầu làm mát. Nắng nóng trước đây vẫn xảy ra nhưng hiếm khi kéo dài với nền nhiệt độ cao liên tục như hiện nay. Ông Brian Motherway, Trưởng bộ phận Hiệu quả Năng lượng và Chuyển dịch Toàn diện tại Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA): "Tại châu Âu, chúng tôi đơn giản là không có truyền thống sử dụng điều hòa, bởi vì cho đến gần đây, đây chưa bao giờ là một nhu cầu cấp thiết".
Điều này khiến máy điều hòa nhiệt độ từ trước đến nay thường được coi là một thứ xa xỉ phẩm hơn nhu cầu thiết yếu, đặc biệt chi phí lắp đặt và vận hành rất tốn kém. Giá năng lượng tại nhiều nước châu Âu cao hơn tại Mỹ, trong khi thu nhập trung bình của người dân có xu hướng thấp hơn. Do đó, chi phí tiền điện để duy trì một chiếc điều hòa là gánh nặng vượt quá khả năng chi trả của nhiều người dân.
Một phụ nữ mang theo quạt cầm tay để chống lại cái nóng tại quảng trường Trocadero gần tháp Eiffel, Pháp, hôm 20/6. Ảnh: Sarah Meyssonnier/Reuters
Yếu tố tiếp theo là kiến trúc. Tại các quốc gia Nam Âu ấm áp hơn, một số công trình được xây dựng để thích ứng với thời tiết nắng nóng, có tường dày, cửa sổ nhỏ để ngăn ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp vào bên trong và được thiết kế để tối đa hóa lưu thông không khí. Kiến trúc này giúp ngôi nhà mát mẻ hơn, từ đó giảm bớt nhu cầu sử dụng các thiết bị làm mát nhân tạo. Tuy nhiên, tại các khu vực khác của châu Âu, nhà ở không được thiết kế để chống nóng.
"Chúng tôi chưa có thói quen suy nghĩ về việc làm thế nào để giữ mát vào mùa hè. Đây thực sự là một hiện tượng mới xuất hiện gần đây", ông Motherway nói.
Các tòa nhà tại châu lục này có xu hướng lâu đời, được xây dựng trước khi công nghệ điều hòa trở nên phổ biến. Tại Anh, quốc gia vừa trải qua tháng 6 nóng nhất trong lịch sử khí tượng, cứ 6 ngôi nhà thì có một căn được xây dựng từ trước năm 1900. Ông Motherway cho biết thêm việc lắp đặt hệ thống làm mát trung tâm cho những ngôi nhà cổ kính này khó khăn hơn nhiều, dù không phải là bất khả thi.
Dẫu vậy, đôi khi rào cản lớn hơn lại đến từ các thủ tục hành chính. Ông Richard Salmon, Giám đốc Công ty Điều hòa Không khí, có trụ sở tại Anh, cho biết chính quyền nước này thường từ chối các đơn xin lắp đặt điều hòa với lý do làm ảnh hưởng đến thẩm mỹ bên ngoài của cục nóng, đặc biệt là tại các khu vực bảo tồn hoặc trên các tòa nhà được xếp hạng di sản.
Bên cạnh đó còn có góc độ chính sách. Châu Âu đã cam kết trở nên trung hòa khí hậu vào năm 2050. Sự gia tăng đột biến của các thiết bị điều hòa khiến các cam kết này trở nên khó khăn hơn. Điều hòa không chỉ là thiết bị ngốn điện chuyên nghiệp mà còn thải nhiệt ra môi trường xung quanh. Một nghiên cứu về việc sử dụng máy điều hòa tại Paris cho thấy chúng có thể làm tăng nhiệt độ ngoài trời từ 2 đến 4 độ C. Tác động này đặc biệt nghiêm trọng tại các đô thị có mật độ dân cư dày đặc của châu Âu.
Một số quốc gia áp dụng các biện pháp hạn chế điều hòa. Năm 2022, Tây Ban Nha ban hành quy định bắt buộc điều hòa tại các nơi công cộng không được đặt thấp hơn 27 độ C nhằm tiết kiệm năng lượng. Dù vậy, quan niệm và mối lo ngại xung quanh chiếc điều hòa tại châu Âu đang thay đổi khi châu lục này trở thành điểm nóng về khí hậu, với tốc độ nóng lên nhanh gấp đôi so với phần còn lại của thế giới. Châu lục này đang đứng trước một tình thế tiến thoái lưỡng nan: chấp nhận sử dụng máy điều hòa tiêu tốn nhiều năng lượng cùng những tác động tiêu cực đến khí hậu hoặc tìm những phương thức thay thế để thích ứng với một tương lai ngày càng thiêu đốt.
"Nhà ở của chúng ta cần phải có khả năng chống chịu không chỉ với giá rét, mà còn với những đợt nắng nóng ngày càng khắc nghiệt", bà Yetunde Abdul, Giám đốc Hội đồng Công trình Xanh Anh, nói.
Hiện đã có những dấu hiệu rõ ràng cho thấy tỷ lệ sử dụng điều hòa đang gia tăng tại châu Âu, tương tự nhiều nơi trên thế giới. Một báo cáo của IEA dự báo số lượng thiết bị điều hòa không khí tại EU có thể tăng lên 275 triệu chiếc vào năm 2050, cao hơn gấp đôi so với con số của năm 2019.
Theo ông Salmon, nhu cầu lắp đặt tại Anh đã tăng vọt. "Trong 5 năm qua, số lượng yêu cầu từ các hộ gia đình đã tăng hơn gấp 3 lần. Riêng đợt nắng nóng này đã khiến nhu cầu tăng kịch trần... Người dân không thể sinh hoạt nổi khi cơ thể bị bốc hỏa vào lúc 3h", ông cho biết.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo điều hòa có thể là giải pháp cứu cánh tức thời trước nền nhiệt thiêu đốt nhưng lại ngốn một lượng năng lượng khổng lồ mà phần lớn trong số đó vẫn đến từ nguồn nhiên liệu hóa thạch gây nóng lên toàn cầu. Bà Radhika Khosla, giáo sư tại trường Doanh nghiệp và Môi trường Smith thuộc Đại học Oxford, phân tích việc sử dụng điều hòa chạy bằng nhiên liệu hóa thạch làm gia tăng ô nhiễm gây nóng hành tinh, từ đó lại làm tăng nhiệt độ môi trường, tạo ra một vòng lặp luẩn quẩn khiến biến đổi khí hậu ngày càng tồi tệ hơn.
Ông Motherway nhận định thực tế là tư duy của người dân châu Âu về điều hòa chắc chắn sẽ thay đổi khi nắng nóng cực đoan, cùng các tác động tiêu cực của nó đối với sức khỏe, ngày một gia tăng. Thách thức lúc này là các quốc gia phải đảm bảo ban hành được những quy định nghiêm ngặt về hiệu suất của hệ thống làm mát nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực lên khí hậu.
"Bởi lẽ, mỗi chiếc điều hòa được bán ra hôm nay sẽ ấn định mức tiêu thụ năng lượng và lượng phát thải cho cả một hoặc hai thập kỷ tới. Vì vậy, chúng ta buộc phải làm đúng ngay từ đầu", ông nói.
Bình Minh (Theo CNN)
