Đối mặt áp lực ngày càng lớn khi Ukraine thay đổi chiến thuật tấn công tầm xa, Nga đẩy mạnh không kích Kiev nhằm giành lại thế chủ động, theo chuyên gia.
Bộ Ngoại giao Nga hôm 25/5 cảnh báo nước này sắp tiến hành loạt cuộc tấn công có hệ thống nhằm vào tổ hợp công nghiệp quốc phòng của Ukraine tại thủ đô Kiev, hối thúc các nhà ngoại giao phương Tây và gia đình họ rời khỏi thủ đô Kiev.
Một tuần sau, quân đội Nga ngày 2/6 tiến hành một trong những cuộc tập kích dữ dội nhất kể từ đầu chiến sự vào thủ đô Kiev. Bộ tư lệnh không quân Ukraine cho biết Nga đã phóng 8 tên lửa siêu vượt âm Zircon, mức nhiều chưa từng thấy, cùng 33 tên lửa đạn đạo Iskander-M, 32 tên lửa hành trình Kh-101 và Kalibr và 656 máy bay không người lái (UAV) các loại.
Cuộc tấn công ban đêm khiến Kiev chìm trong khói lửa, ít nhất 23 người thiệt mạng và 130 người bị thương khi nhiều tòa nhà chung cư bị đánh trúng. Nga cũng ném bom thành phố Dnipro ở miền trung Ukraine, làm ít nhất 9 người thiệt mạng tại đây.
Các vụ nổ và hỏa hoạn tại thủ đô Kiev trong đòn tập kích sáng 2/6. Video: Reuters
Đây là lần thứ ba quân đội Nga tập kích quy mô lớn nhằm vào Kiev trong vòng chưa đầy một tháng. Giải thích về những cuộc tấn công dữ dội chưa từng thấy này, Điện Kremlin hôm 2/6 tuyên bố xung đột đã bước sang "mô hình khác", bởi các cuộc tập kích của Ukraine "nhằm vào dân thường".
Nga trước đó cáo buộc Ukraine tập kích trường cao đẳng nghề ở thị trấn Starobelsk thuộc tỉnh Lugansk khiến 21 người thiệt mạng và 42 người bị thương, trong khi Kiev nói rằng đây là cơ sở huấn luyện phi công UAV tinh nhuệ của Moskva.
Washington Post dẫn lời các quan chức châu Âu cho rằng Nga tăng cường tấn công vào Ukraine vì nước này đang đối mặt "những khó khăn ngày càng tăng" về cả mặt quân sự và kinh tế, khi cuộc chiến đã bước sang năm thứ 5, trong khi Ukraine đang thay đổi chiến thuật tập kích tầm xa vào hạ tầng năng lượng sâu trong lãnh thổ Nga.
"Đây cũng có thể là tín hiệu cho thấy nỗ lực gây sức ép để tái khởi động các cuộc đàm phán hòa bình nhằm đạt được thỏa thuận theo các điều khoản của Nga", Catherine Belton, nhà phân tích của Washington Post, nhận định.
Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Điện Kremlin ở Moskva ngày 1/6. Ảnh: AP
Một phân tích gần đây được công bố trên Russia in Global Affairs, một trong những tạp chí chính sách đối ngoại hàng đầu của Nga, nhận định Nga hiện khó có thể đạt được các mục tiêu mà Tổng thống Vladimir Putin đề ra từ đầu chiến sự, như phi quân sự hóa và buộc Kiev chấp nhận nhượng bộ đáng kể về lãnh thổ.
Phân tích của Vasily Kashin, học giả người Nga có uy tín, lập luận rằng sự hỗ trợ liên tục của phương Tây dành cho Kiev đồng nghĩa Nga giờ không thể vượt trội hơn Ukraine về chi tiêu cho trang thiết bị và công nghệ quân sự. Trong khi đó, các nỗ lực huy động quân của Ukraine đang mang lại hiệu quả tốt hơn so với Nga.
"Cuộc chiến trên thực tế đang diễn ra giữa các đối thủ có thế lực tương đương nhau. Trong lịch sử, những cuộc chiến như vậy cực kỳ hiếm khi dẫn đến sự hủy diệt hoàn toàn của một bên," Kashin viết.
Trong khi đó, sau thời gian dài chịu bất lợi về hỏa lực và nhân sự, Ukraine đã tìm ra chiến thuật ứng phó mới, đó là phát triển công nghệ UAV và tăng cường sử dụng loại vũ khí này để thực hiện các cuộc tấn công tầm gần, tầm trung lẫn tầm xa để bù đắp cho thiếu hụt về nhân lực.
Trên mặt trận, những đàn UAV tầm gần của Ukraine đã ngăn cản đà tiến của lực lượng Nga, đẩy lùi các cuộc tấn công và giúp Kiev giành lại lãnh thổ.
Vào tháng 4, Nga lần đầu tiên kể từ năm 2024 để mất nhiều lãnh thổ kiểm soát hơn diện tích mà họ giành thêm được, theo Igor Bondar, nhà bình luận người Ukraine của The Hill. Các nhà phân tích thuộc DeepState UA, kênh theo dõi tình báo nguồn mở của Ukraine, tuần này cũng cho rằng quân đội Nga dường như cũng rơi vào tình cảnh tương tự trong tháng 5.
Những cuộc tấn công bằng UAV tầm trung của Ukraine cũng đang gây gián đoạn nghiêm trọng cho mạng lưới hậu cần và tuyến tiếp tế dọc theo hành lang trên bộ then chốt nối Nga qua vùng miền nam Ukraine đến Crimea.
Kết quả là bán đảo Crimea đang phải áp dụng chính sách phân phối nhiên liệu theo định mức, Sergei Markov, nhà phân tích thân Điện Kremlin, cho hay. Cuối tuần qua, bán đảo được cho là xuất hiện tình trạng thiếu xăng trên diện rộng.
UAV tầm trung còn giúp Ukraine tiến hành nhiều cuộc tấn công vào khí tài Nga ở phía sau chiến tuyến gần Mariupol, cũng như kiểm soát hỏa lực các con đường xung quanh Donetsk.
"Thay vì bao vây các thành phố bị Nga kiểm soát bằng bộ binh và xe tăng, Ukraine đang hướng tới việc phong tỏa hoàn toàn tuyến hậu cần của đối phương bằng chiến thuật UAV", Bondar cho hay.
Bondar cho rằng với chiến thuật mới mà Ukraine đang áp dụng, phần lớn lãnh thổ Nga kiểm soát ở Donbass "sớm muộn cũng trở thành nơi nguy hiểm với chính lực lượng Nga". Và đó là logic chiến tranh hiện đại do chính Ukraine khởi xướng.
UAV tầm xa, với khả năng tấn công mục tiêu sâu trong lãnh thổ Nga, cách biên giới hàng nghìn km, cũng được Ukraine tăng cường sử dụng. Lực lượng Ukraine đã phá hủy kho dầu ở thành phố Tuapse ở phía bắc biển Đen bốn lần trong vòng hai tuần. Họ tấn công các cảng Baltic ở Primorsk và Ust-Luga. Tại vùng Urals, Ukraine cũng nhắm vào các hệ thống phòng không của Nga.
Bị phân tán trên lãnh thổ rộng lớn, lưới phòng không của Nga đến nay chưa chứng minh được hiệu quả trong ngăn chặn các đòn tập kích tầm xa bằng UAV của Ukraine.
Tìm cách giành lại thế chủ động
Những thắng lợi trên chiến trường của Ukraine đã giúp họ phần nào xoay chuyển được tình hình, theo Jack Watling, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI). Ông thêm rằng Nga gần như không tìm được chiến thuật ứng phó hiệu quả với cách đánh mới và ưu thế về UAV của Ukraine.
"Điều đó dẫn đến sự lạc quan ngày càng lớn rằng Ukraine có thể chiến đấu với Nga cho đến khi đạt được một lệnh ngừng bắn", Watling viết trong một bài phân tích trên tạp chí Foreign Affairs tuần này.
"Cuộc chiến đang bước vào một giai đoạn mới và điều quan trọng đối với Ukraine là không được đánh mất quyền chủ động", các nhà phân tích của DeepState kết luận.
Các nhà phân tích Nga cũng như châu Âu cho rằng trong bối cảnh đó, Điện Kremlin đang tiến hành các cuộc tập kích quy mô lớn vào Kiev nhằm tìm cách giành lại quyền chủ động trên chiến trường, khi họ phải đối mặt với một mùa hè có thể khó khăn hơn dự kiến, theo NY Times.
Tòa nhà bị hư hại nghiêm trọng sau cuộc tập kích của Nga vào Kiev ngày 2/6. Ảnh: AP
Đây là bước ngoặt hoàn toàn trái ngược so với mùa hè năm ngoái, khi Tổng thống Putin tự tin vào chiến thắng đến mức đã tới Alaska để họp thượng đỉnh với Tổng thống Donald Trump, thảo luận về cách chấm dứt chiến tranh, theo Lara Jakes, nhà phân tích của NY Times.
"Vị thế của Ukraine đã trở nên mạnh hơn rất nhiều so với một năm trước", Franz-Stefan Gady, nhà phân tích quân sự tại Vienna, nhận xét.
Ông Gady nhận định ít có khả năng Nga sẽ kiểm soát hoàn toàn vùng Donbass vào cuối năm 2026 như mục tiêu họ từng đặt ra trước khi quay lại các cuộc đàm phán ngừng bắn. Tuy nhiên, ông cho biết loạt cuộc oanh tạc dữ dội như hôm 2/6 cho thấy không thể xem thường hỏa lực của không quân Nga, và "Ukraine chắc chắn sẽ còn phải hứng chịu nhiều cuộc tấn công như thế này nữa".
Binh sĩ quân đội Nga khai hỏa để bắn hạ máy bay không người lái tại một địa điểm không được tiết lộ ở Ukraine hôm 7/11/2025. Ảnh: AP
Nikolai Sokov, cựu nhà ngoại giao Nga và Liên Xô, cũng nhận định rằng không nên xem nhẹ khả năng kéo dài chiến sự của Nga.
"Châu Âu dường như không cho rằng thay vì chấp nhận thất bại, Moskva thực sự có thể lựa chọn leo thang xung đột. Đó chính là điều khiến tôi thấy lo ngại", ông Sokov, hiện là chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Giải trừ Vũ khí và Không phổ biến vũ khí hạt nhân Vienna ở Áo, cho biết.
Trong cuộc phỏng vấn trên Fox News gần đây, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thừa nhận rằng nỗ lực của Mỹ nhằm đàm phán thỏa thuận hòa bình ở Ukraine đã "mất đi một số động lực trong vài tháng qua, vì nhiều lý do khác nhau".
"Hy vọng chúng ta sẽ sớm tiến tới thời điểm mà cả hai bên cùng ngồi lại đàm phán. Và chúng tôi sẵn sàng đóng vai trò trung gian hòa giải để đưa cuộc chiến này đi đến hồi kết", ông nói.
Ông cho biết Nga gần đây có thể đã cảm thấy "lạc quan hơn một chút" vì nguồn doanh thu nhờ giá dầu tăng cao đã mang lại cho Điện Kremlin nguồn lực kinh tế để tiếp tục tài trợ cho các hoạt động quân sự. Dù vậy, ông Rubio cũng tin rằng "người Ukraine ngày càng cảm thấy tự tin hơn về vị thế chiến trường của họ".
Thanh Tâm (Theo Washington Post, NY Times, The Hill)
