Thứ ba, 2/6/2026, 15:00 (GMT+7)
Quảng NgãiTừ hai bức ảnh của cựu binh Mỹ, chuyên gia và cơ quan quân sự phân tích không ảnh, khoanh vùng nơi các chiến sĩ hi sinh năm 1968.
Gần 60 năm sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, dấu tích một hố chôn tập thể trên đường Trường Chinh, giáp ranh phường Kon Tum và Đăk Cấm (Quảng Ngãi), đang dần được giải mã từ không ảnh, hồ sơ quân sự và ký ức nhân chứng hai phía.
Câu chuyện bắt đầu năm 2021, khi ông Bob Connor, nguyên trung sĩ cảnh sát bảo vệ sân bay Biên Hòa, nhận thông tin từ một cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Kon Tum vào tháng 2/1968.
Người này kể lại rằng sau trận đánh, quân đội Mỹ đã chôn cất khoảng 70-90 chiến sĩ quân giải phóng trong một rãnh thoát nước ven đường, nằm giữa phía tây Biệt khu 24 và phía đông trại MACV Kon Tum - khu vực thuộc đường Trường Chinh ngày nay.
Biệt khu 24 là đơn vị hành chính - quân sự của chính quyền Việt Nam Cộng hòa quản lý địa bàn Kon Tum và Gia Lai. Trại MACV Kon Tum là căn cứ của Bộ Chỉ huy Viện trợ Quân sự Mỹ tại Kon Tum. Đây từng là hai cứ điểm quân sự quan trọng của liên quân Mỹ - Việt Nam Cộng hòa ở Tây Nguyên.
Khu liên hợp MACV ở Kon Tum, bên phải là Khu liên hợp B 24 Lực lượng Đặc biệt. Rãnh nước nơi nghi ngờ là nơi chôn các liệt sĩ nằm phía sau dãy nhà (chỗ nét bút màu xanh). Ảnh do cựu binh mỹ cung cấp
Cùng với lời kể, nhân chứng cung cấp hai bức ảnh. Một ảnh ghi lại cảnh quân Mỹ chôn cất các chiến sĩ giải phóng bên rãnh thoát nước ven đường. Tấm còn lại chụp toàn cảnh Biệt khu 24, trong đó vị trí hố chôn được đánh dấu bằng nét bút màu xanh.
Ông Bob Connor quen kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng (53 tuổi, TP HCM) từ năm 2016, khi cùng tham gia tìm kiếm khu mộ 50 liệt sĩ tại sân bay Biên Hòa (Đồng Nai). Nhiều năm qua, ông Thắng theo đuổi công việc tìm kiếm liệt sĩ, với thế mạnh là khai thác dữ liệu và không ảnh.
"Cựu binh Mỹ ẩn danh rất mong từ những thông tin này, các liệt sĩ sớm được trở về với gia đình", ông Thắng nói. Từ dữ liệu của bạn, ông bắt đầu hành trình kéo dài bốn năm, lần theo dấu tích hố chôn từ lời kể nhân chứng, tư liệu của hai phía và các nguồn không ảnh lịch sử.
Ông Thắng đã thành lập nhóm nghiên cứu Việt Nam - Mỹ để phục vụ việc tìm kiếm. Nhóm áp dụng phương pháp đối chiếu không ảnh, kết hợp phân tích bản đồ, ảnh vệ tinh lịch sử, khảo sát thực địa và thu thập lời kể nhân chứng.
Các thành viên thu thập sách báo, bản đồ tác chiến, ảnh vệ tinh khu vực Biệt khu 24 và đường Trường Chinh thời chiến. Trong đó, ảnh vệ tinh do quân đội Mỹ chụp được đánh giá có giá trị đặc biệt quan trọng để đối chiếu địa hình.
Nhóm nhiều lần đến hiện trường, so sánh địa hình thực tế với tư liệu lịch sử, đồng thời phỏng vấn các đội quy tập hài cốt liệt sĩ và người dân địa phương.
"Chúng tôi tìm những điểm tương đồng và khác biệt giữa các bức ảnh ở nhiều thời điểm, đưa về cùng hệ quy chiếu rồi đối sánh nhiều lần để xác định tọa độ tiệm cận chính xác nhất", ông Thắng nói.
Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng có quá trình nhiều năm tìm kiếm mộ liệt sĩ, với thế mạnh sử dụng công nghệ kết hợp những bức ảnh tư liệu chụp từ trên cao. Ảnh: Lê Tuyết
Ngoài tư liệu và các phương pháp khoa học, đại tá Trần Thanh Hòa (79 tuổi), nguyên Tiểu đội trưởng Đội trinh sát thuộc Trung đoàn 24, Mặt trận Tây Nguyên, được xem là nhân chứng quan trọng. Trực tiếp tham gia trận đánh, ông xác nhận hai bức ảnh do cựu binh Mỹ cung cấp có cơ sở đáng tin cậy.
Tháng 11/2025, nhóm nghiên cứu bàn giao toàn bộ hồ sơ cho Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi. Đơn vị quân đội sau đó thành lập tổ xác minh, đối chiếu nguồn sử liệu từ phía Việt Nam và Mỹ, đồng thời tiếp cận các nhân chứng lịch sử để xác định vị trí hố chôn.
Kết quả phân tích ban đầu cho thấy khu vực này có thể còn từ 70 đến 90 hài cốt liệt sĩ nằm trong hai rãnh ở phía bắc và phía nam đường Trường Chinh. Các liệt sĩ được xác định thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24A, Mặt trận B3 Tây Nguyên, hy sinh ngày 2/2/1968 (có thể sai số một ngày).
Ngoài Trung đoàn 24A, nhiều khả năng còn có chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn Đặc công 406 và Tiểu đoàn Bộ binh 304 của Tỉnh đội Kon Tum - những đơn vị tham gia chiến đấu trong các ngày cuối tháng 1 và đầu tháng 2/1968.
Đáng chú ý, năm 2008, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Kon Tum phát hiện và quy tập 22 hài cốt cùng nhiều di vật tại khu vực đường Trường Chinh. Các liệt sĩ sau đó được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ phường Đăk Cấm. Dữ liệu này tiếp tục củng cố nhận định nơi đây vẫn còn nhiều hài cốt chưa được tìm thấy.
Hình ảnh, tư liệu do nhóm ông Thắng thu thập được trình chiếu tại hội thảo xác minh thông tin mộ liệt sĩ tại khu vực đường Trường Chinh vào ngày 29/5. Ảnh: Thạch Thảo
Sau khi thu thập dữ liệu, ngày 29/5, Ban chỉ đạo 515 (Về tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ) thuộc Quân khu 5 và tỉnh Quảng Ngãi tổ chức hội thảo xác minh thông tin liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực nói trên. Thiếu tướng Đoàn Quang Hòa, Cục trưởng Cục Chính sách - Xã hội (Tổng cục Chính trị), đề nghị các bên liên quan tiếp tục thu thập, hệ thống hóa các nguồn tư liệu. Việc tìm kiếm tập trung vào tài liệu lưu trữ quân sự, bản đồ tác chiến, nhật ký chiến đấu để xác định vị trí chôn cất, làm cơ sở tổ chức tìm kiếm, quy tập liệt sĩ.
Thiếu tướng Trần Minh Trọng, Trưởng ban Chỉ đạo 515 (Quân khu 5) yêu cầu các cơ quan, đơn vị chức năng khẩn trương nghiên cứu, xây dựng phương án, xác định cụ thể từng vị trí và phạm vi tìm kiếm trong thời gian sớm nhất.
Phạm Linh
