Nghị quyết 09 mở ra cho TP.HCM một không gian phát triển mới khi đặt vấn đề xây dựng cơ chế đột phá, vượt trội, cho phép chủ động thí điểm cơ chế, chính sách mới - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Nghị quyết 09 mở ra cho TP.HCM một không gian phát triển mới khi đặt vấn đề xây dựng cơ chế đột phá, vượt trội, cho phép chủ động thí điểm cơ chế, chính sách mới, thử nghiệm có kiểm soát mô hình "sandbox" hoặc thực hiện mô hình khác với quy định hiện hành của pháp luật trong những trường hợp cần thiết.
Đây là sự trao quyền mạnh mẽ, thể hiện niềm tin của Trung ương với vai trò đầu tàu của TP.HCM, đồng thời đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực tổ chức thực hiện.
TP.HCM đang hướng tới trung tâm tài chính quốc tế, đô thị thông minh, kinh tế số, kinh tế xanh, dịch vụ chất lượng cao, logistics hiện đại và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Đây đều là những lĩnh vực chuyển động nhanh, nhiều mô hình mới xuất hiện từ thực tiễn trước khi pháp luật kịp hoàn thiện.
Nếu chờ đến khi mọi quy định thật đầy đủ mới triển khai, TP có thể lỡ nhịp phát triển.
Ngược lại, nếu vội vàng làm khi thiếu hàng rào kiểm soát, rủi ro có thể chuyển sang người dân, ngân sách và môi trường đầu tư.
Vì vậy, điểm cốt lõi là biến quyền được thí điểm thành năng lực thực thi bài bản. "Sandbox" phải có mục tiêu công rõ ràng, phạm vi cụ thể, thời hạn xác định, cơ chế giám sát độc lập, tiêu chí đánh giá được lượng hóa và điều kiện dừng khi rủi ro vượt ngưỡng.
Với TP.HCM, "sandbox" không nên được hiểu đơn giản là "được phép làm khác" mà phải xem nó như một phương thức quản trị phát triển hiện đại, nơi những mô hình mới được thử trong phạm vi an toàn, những vấn đề chưa có tiền lệ được kiểm chứng bằng dữ liệu, những vướng mắc pháp luật được đánh giá tác động trước khi đề xuất điều chỉnh.
Cái mới cần được mở đường, song phải đi trong hành lang an toàn. Doanh nghiệp được khuyến khích sáng tạo, song phải chứng minh lợi ích xã hội, minh bạch dữ liệu và chịu trách nhiệm về chất lượng, chi phí, tác động phát sinh.
Cơ quan quản lý được trao thêm quyền chủ động, song phải giải trình bằng bằng chứng, bằng kết quả và bằng tác động thực tế đối với đời sống người dân.
TP có thể chủ động công bố những bài toán lớn đang cần lời giải như giảm ùn tắc, chống ngập, khai thác quỹ đất quanh metro, phát triển nhà ở xã hội, chuyển đổi xanh khu công nghiệp, chia sẻ dữ liệu đô thị, tài chính xanh, kinh tế đêm, y tế số, giáo dục thông minh, logistics vùng và quản trị tài sản công. Khi chính quyền đặt hàng đúng vấn đề, doanh nghiệp, viện trường, chuyên gia và hiệp hội sẽ có cơ sở tham gia bằng các đề án cụ thể hơn, có trách nhiệm hơn.
TP.HCM cũng cần một thiết chế đủ năng lực để hỗ trợ thử nghiệm chính sách đô thị. Đó có thể là hội đồng hoặc trung tâm điều phối "sandbox", hoạt động tinh gọn, chuyên nghiệp, không tạo thêm tầng nấc hành chính.
Thiết chế này có nhiệm vụ tiếp nhận sáng kiến, chuẩn hóa hồ sơ, tổ chức phản biện độc lập, đánh giá rủi ro, đề xuất phạm vi thí điểm, theo dõi quá trình thực hiện và kiến nghị nhân rộng, điều chỉnh hoặc dừng lại.
Một nguyên tắc không thể thiếu là đặt người dân ở trung tâm của mọi thử nghiệm. Một chính sách mới chỉ thật sự có ý nghĩa khi giúp người dân đi lại thuận tiện hơn, sống an toàn hơn, tiếp cận dịch vụ công tốt hơn, có thêm cơ hội về việc làm, nhà ở, y tế, giáo dục và môi trường sống.
Vì vậy mỗi "sandbox" cần có chỉ số đo lường lợi ích xã hội, mức độ hài lòng của người dân, tác động đến nhóm yếu thế, môi trường và chi phí xã hội phát sinh.
Trong triển khai, TP nên chọn một số lĩnh vực ưu tiên để làm trước, làm có trọng tâm, có tổng kết. Mô hình thành công cần được chuẩn hóa để nhân rộng. Mô hình chưa đạt cũng có giá trị nếu giúp hệ thống nhận diện sớm rủi ro, tránh sai lầm lớn hơn khi triển khai rộng.
Nghị quyết 09 trao cho TP.HCM một không gian mới để mở đường. Vấn đề còn lại là TP phải biến không gian ấy thành hệ thống hành động cụ thể, có quy trình, có dữ liệu, có con người, có thiết chế và có kỷ luật thực thi.
