Theo ông Nguyễn Mạnh Tường, Đồng chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo, thiệt hại từ lừa đảo tài chính qua mạng không đơn thuần là vấn đề của những con số, mà còn là bài toán về tâm lý, hành vi của người dùng.
Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo đưa ra một số dẫn chứng, riêng năm 2025, người Việt Nam đã mất khoảng 8.000 tỷ đồng do lừa đảo trực tuyến, theo số liệu từ Bộ Công an. Số liệu nội bộ của MoMo cũng chỉ ra, 70% nạn nhân dưới 25 tuổi và 50% là sinh viên dưới 22 tuổi, thể hiện giới trẻ đang là nhóm bị tấn công nhiều nhất.
"Thiệt hại không chỉ dừng lại ở tài chính". Ông dẫn khảo sát của Liên minh Chống lừa đảo toàn cầu (GASA), thực hiện khảo sát khảo sát trên 6.000 người tiêu dùng tại 6 quốc gia Đông Nam Á (bao gồm Việt Nam, Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và Philippines). Kết quả cho thấy, gần 2/3 số nạn nhân báo cáo họ phải chịu mức độ căng thẳng cao và 44% cho biết điều này đã ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm thần của họ.
Hơn hết, hơn 90% số tiền bị mất đến từ việc người dùng bị dẫn dụ và tự tay thực hiện giao dịch, không phải do lỗi kỹ thuật. Điều này thường để lại sự dằn vặt và hối tiếc sâu sắc, bởi nạn nhân tự trách bản thân.
Thông qua câu chuyện về mẹ của một người bạn, người bị lừa chuyển gấp 20 triệu đồng để đóng viện phí khẩn cấp qua Facebook và chịu tổn hại tâm lý nặng nề kéo dài, ông Mạnh Tường nhấn mạnh những tác động của lừa đảo mạng hiện nay. Theo ông, "bẻ khóa" công nghệ có thể dùng máy móc xử lý, nhưng "bẻ khóa" tâm lý là điều khó có thể đo lường và cần nhiều thời gian "sửa chữa".
Song song, hệ lụy có thể lan rộng hơn nữa khi 76% người dùng sẵn sàng rời bỏ nền tảng ngay sau khi bị lừa đảo. Theo ông Tường, thứ kẻ xấu thực sự tấn công không phải là tiền bạc, mà là niềm tin của con người, kể cả niềm tin của thế hệ trẻ vào môi trường số.
Từ góc nhìn của khoa học hành vi, ông Tường nhận định, những bi kịch như vậy không phải ngoại lệ. Theo đó, MoMo đặt ra lý tưởng về một nền tảng công nghệ "vị nhân sinh", xuất phát từ nỗi đau của người dùng để quyết liệt đầu tư vào trí tuệ nhân tạo nhằm bảo vệ "niềm tin số". Thay vì chỉ nỗ lực đi "chặn kẻ xấu", những đối tượng luôn biến hóa trong bóng tối, MoMo chuyển sang tư duy "đồng hành cùng người tốt" để bảo vệ họ khỏi việc mắc sai lầm.
Trước đó, để hiểu sâu hơn về hành trình tâm lý của nạn nhân, MoMo từng triển khai nhiều chương trình đặc biệt: trực tiếp mời những người từng bị lừa đảo đến phỏng vấn chuyên sâu. Bà Tăng Thị Hà Yên, Giám đốc Khoa học dữ liệu tại Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo, cho biết mục tiêu của các cuộc phỏng vấn này là để đội ngũ phát triển thấu hiểu toàn bộ quá trình nạn nhân bị tiếp cận, từ thời điểm kẻ xấu lần đầu liên hệ cho đến khi giao dịch được thực hiện.
Cuộc thay đổi tư duy này cũng xuất phát trực tiếp từ thực tế, hình thái lừa đảo tài chính số đã thay đổi rõ rệt trong năm 2025. Nếu trước đây phần lớn người dùng bị đánh cắp tài khoản hoặc chiếm quyền truy cập, ngược lại, hiện nay, hơn 90% trường hợp là người dùng tự tay thực hiện giao dịch chuyển tiền dưới tác động thao túng tâm lý. Cơ chế hành vi này là nền tảng để MoMo ưu tiên phát triển các "điểm dừng có chủ đích" và hệ thống cảnh báo thông minh, thay vì chỉ chặn giao dịch một cách máy móc.
"90% giá trị không nằm ở model, mà nằm ở cách xây dựng hệ thống công nghệ và thấu hiểu tâm lý hành vi người dùng để can thiệp đúng lúc", Tổng giám đốc MoMo cho biết.
Theo đó, để hiện thực hóa triết lý bảo vệ người dùng, MoMo xây dựng một hệ thống phân tích đa tầng hoạt động theo thời gian thực với độ trễ cực thấp. Hệ thống có khả năng quét hàng triệu tín hiệu, từ hành vi, mạng lưới quan hệ, thiết bị cho đến dữ liệu sinh trắc học, chỉ trong vòng 100 đến 300 mili giây, tức nhanh hơn một cái chớp mắt.
Theo ông Thái Trí Hùng, Phó tổng giám đốc phụ trách Trung tâm công nghệ thông tin tại Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo, nền tảng công nghệ được xây dựng dựa trên ba trụ cột chính.
Thứ nhất là FlashMark, công nghệ sinh trắc học đa điểm màu, sử dụng nhiều đặc điểm sinh học và phân tích màu sắc, chiều sâu của hình ảnh để ngăn chặn deepfake và giả mạo khuôn mặt.
Thứ hai, AI Risk Scoring đóng vai trò là hệ thống chấm điểm rủi ro dựa trên hơn 1.000 tín hiệu (hành vi, thiết bị, mạng lưới, sinh trắc học) để xây dựng hàng chục mô hình cảnh báo người dùng và thiết bị có thể bị điều khiển.
Thứ ba, Graph Network - mạng đồ thị nơron giúp kết nối các hệ thống giữa tài khoản, thiết bị, địa chỉ IP, vị trí và lịch sử giao dịch, giúp phát hiện sớm các cụm tài khoản lừa đảo (Fraud Ring) hay rửa tiền.
Ngoài ra, hệ thống còn tích hợp Liveness Test, bài kiểm tra về "hợp lý sáng" và nhận diện chuyển động thực, từ đó, đối phó với tình trạng làm giả danh tính bằng AI ngày càng tinh vi.
Ông Nguyễn Mạnh Tường chia sẻ, với những nỗ lực theo hướng tiếp cận kết hợp AI với khoa học hành vi, 99,5%, tức 995/1.000 người dùng, đã dừng lại để suy nghĩ và không mắc bẫy khi hệ thống đưa ra cảnh báo đúng lúc và đúng cách.
Theo số liệu nội bộ của MoMo, mỗi ngày hệ thống AI phát hiện và cảnh báo khoảng 29.000 giao dịch bất thường; hơn 10.000 lượt người dùng nhận được cảnh báo chủ động trước khi giao dịch diễn ra. Tổng số tiền được bảo vệ khỏi nguy cơ lừa đảo vượt 40 tỷ đồng mỗi ngày, tương đương hơn 15.000 tỷ đồng mỗi năm.
Qua những cuộc phỏng vấn với người dùng, MoMo nhận thấy nhiều trường hợp dù đã nghe và đọc rất nhiều cảnh báo về các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến, các bạn trẻ vẫn tự tin cho rằng mình đủ tỉnh táo để không mắc bẫy. Minh Anh (Hà Nội) từng nhận được yêu cầu chuyển gấp 3 triệu đồng do bị cuốn vào kịch bản do đối tượng lừa đảo dàn dựng.
"Mọi thao tác được thực hiện một cách vội vã, nếu không sẽ không kịp, tâm trí gần như không còn đủ bình tĩnh để kiểm chứng thông tin", cô kể lại.
Tại thời điểm nhấn nút xác nhận giao dịch trên ví điện tử, hệ thống AI của ứng dụng đã lập tức can thiệp. Màn hình điện thoại hiển thị cảnh báo: "Tạm khoá giao dịch để bảo vệ bạn. Dựa trên phân tích từ nhiều nguồn dữ liệu, hệ thống AI của MoMo phát hiện giao dịch có rủi ro lừa đảo. Hãy cẩn thận trước khi tiếp tục giao dịch".
"Nhờ giây phút "khựng lại" đó, em đã kịp thời bình tâm để tìm cách xác minh và bàng hoàng nhận ra mình suýt chút nữa đã chuyển tiền cho kẻ lừa đảo", cô gái trẻ nói thêm.
Song, ông Nguyễn Mạnh Tường nhìn nhận, không một doanh nghiệp hay cơ quan nào có thể đơn độc giải quyết bài toán niềm tin số. AI là vũ khí có thể được dùng bởi cả hai phía, và mục tiêu của MoMo là dùng nó để kiến tạo một "hạ tầng niềm tin" bền vững.
"Niềm tin số không phải là việc mà một cơ quan hay một doanh nghiệp có thể đơn độc xây dựng và bảo vệ. Đây là hạ tầng quốc gia, quan trọng tương tự như hệ thống đường xá, điện lưới hay hệ thống ngân hàng", ông nhấn mạnh.
Do đó, nhìn xa hơn phạm vi một ứng dụng, MoMo đang phối hợp cùng các chuyên gia của Bộ Công an (A05) để xây dựng Nền tảng kết nối liên ngành, hay còn gọi là Nền tảng liên minh phòng thủ chủ động. Kiến trúc này hướng tới việc kết nối không chỉ lĩnh vực tài chính, mà còn có mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, thương mại điện tử, viễn thông, logistics và các nền tảng của Chính phủ.
Cơ chế vận hành được thiết kế theo nguyên tắc tức thời: bất kỳ đối tác nào trong liên minh cũng có thể báo cáo hành vi lừa đảo lên hệ thống trung tâm ngay lập tức. Hệ thống sẽ tập hợp dữ liệu, tính toán điểm rủi ro của tài khoản bị báo cáo và chia sẻ tín hiệu cảnh báo theo thời gian thực đến tất cả các đối tác khác trong liên minh. Phương châm cốt lõi là "một người báo cáo, triệu người được bảo vệ".
Ông Thái Trí Hùng đề xuất một bước tiến xa hơn trong cách chia sẻ thông tin rủi ro: thay vì chỉ trao đổi danh sách đen về "kẻ xấu", các thành viên liên minh cần chia sẻ cả tín hiệu về những người dùng đang có dấu hiệu bị dẫn dụ.
Việc kết nối đồng bộ và tức thời về "nhóm cần bảo vệ", thay vì chỉ tập trung vào nhóm cần ngăn chặn, được kỳ vọng sẽ giúp hành trình bảo vệ người dùng diễn ra xuyên suốt trên không gian số đa nền tảng.
Ngoài ra, để giữ cho hệ thống không bị lỗi thời trước các chiêu thức lừa đảo ngày càng tinh vi, các mô hình AI và dữ liệu tại MoMo không được xây dựng một lần rồi để đó. Hệ sinh thái này cần có cơ chế "vòng lặp phản hồi" (feedback loops) để liên tục cập nhật: một mặt từ việc đào tạo lại mô hình AI bằng dữ liệu mới, mặt khác từ các cuộc phỏng vấn trực tiếp với người từng bị lừa để nắm bắt tâm lý thực tế.
Những thông tin và giải pháp trên được ông Nguyễn Mạnh Tường chia sẻ tại hội thảo Digital Trust in Finance 2026. Diễn đàn được tổ chức bởi Liên minh Niềm tin số, phối hợp chuyên môn cùng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia và đồng tổ chức là MoMo. Sự kiện tạo không gian đối thoại và hành động chung của toàn hệ sinh thái, quy tụ hơn 1.000 người từ nhiều lĩnh vực. Chương trình còn có sự tham dự của hơn 30 diễn giả, chuyên gia đầu ngành, hơn 20 gian hàng triển lãm về niềm tin số và các xu hướng công nghệ trong ngành tài chính, ngân hàng.
Nội dung: Nhật Lệ | Thiết kế: Ngân Hà | Ảnh: Tùng Đinh, MoMo
