Một cách báo hiếu thời 4.0

Theo bài báo Cha mẹ đưa con vào đời, con giúp cha mẹ bước vào thế giới số trên Thanh Niên, trong bối cảnh công nghệ đi sâu mọi mặt đời sống, người trẻ đang trở thành những "thầy công nghệ" bất đắc dĩ cho gia đình. Từ việc hướng dẫn lưu file, gọi video, đến dùng công cụ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT, con cháu đang giúp người lớn tuổi làm quen môi trường số. Sự "đảo chiều" này, ngoài giúp cha mẹ thích nghi với công nghệ, còn là cơ hội tuyệt vời để các thành viên trò chuyện, chia sẻ cảm xúc, thu hẹp khoảng cách thế hệ và gắn kết tình cảm bền chặt hơn.

KHÔNG ĐỂ CHA MẸ "BỊ CÔNG NGHỆ BỎ LẠI PHÍA SAU"

Từ xưa đến nay, "chữ hiếu" thường được gắn liền với những điều lớn lao, sự phụng dưỡng của con cái về mặt vật chất, tinh thần đối với các đấng sinh thành. Nhưng ở thời đại số, khái niệm này dường như đã được bạn đọc (BĐ) "định nghĩa" lại như nhận định của BĐ Nguyễn Minh Thư: "Người ta thường nhắc đến chữ hiếu bằng những điều lớn lao, nhưng tôi nghĩ thời nay chữ hiếu còn thể hiện ở việc không để cha mẹ bị bỏ lại phía sau vì công nghệ". Kể lại rằng từng chứng kiến một cô lớn tuổi loay hoay ở bệnh viện vì không biết lấy số khám bệnh, BĐ này nhận định: "Khi đó mới thấy khoảng cách số đôi khi khiến người già rất tủi thân. Nếu mỗi người con đều chịu khó hướng dẫn cha mẹ từ những việc đơn giản như lưu danh bạ, quét mã QR, sử dụng ứng dụng dịch vụ công... thì cuộc sống của họ sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều".

Người trẻ trở thành "người dẫn đường", giúp đấng sinh thành tự tin bước vào kỷ nguyên số

ẢNH: THY QUỲNH

Đồng cảm với suy nghĩ này, BĐ Nguyễn Thị Minh Ngọc xúc động nhớ về những ngày ấu thơ: "Ngày còn nhỏ, mẹ cầm tay tôi tập viết từng nét chữ, chỉ cách buộc dây giày, dạy đi chợ, dạy đối nhân xử thế. Bây giờ, mỗi lần về nhà, tôi lại ngồi cạnh chỉ mẹ cách dùng điện thoại, đặt lịch khám bệnh. Dù đôi khi mẹ quên và hỏi lại khiến mình sốt ruột, nhưng rồi chợt nhớ ngày xưa mình cũng đâu phải học một lần là biết" và chia sẻ: "Tôi nghĩ báo hiếu không chỉ là gửi tiền hay mua quà. Thời đại nào có cách báo hiếu của thời đại đó. Khi xã hội ngày càng số hóa, giúp cha mẹ không bị lạc lõng... cũng là một món quà rất ý nghĩa".

BĐ Dương Thế Tùng "đúc kết" từ thực tiễn: "Có người dành cả tháng lương mua điện thoại đời mới tặng cha mẹ nhưng rồi chiếc điện thoại ấy chỉ để nghe gọi vì không ai hướng dẫn sử dụng. Tôi nghĩ món quà quý nhất nằm ở thời gian con cái ngồi bên cạnh, kiên nhẫn chỉ từng bước làm quen với công nghệ".

"ĐẠI SỨ SỐ" TRONG MỖI NẾP NHÀ

Hướng dẫn thao tác công nghệ cơ bản chỉ là bước khởi đầu. Nhiều BĐ cho rằng tội phạm mạng ngày càng tinh vi, vai trò của con cái còn là "lá chắn" bảo vệ cha mẹ trên không gian mạng. BĐ Nguyễn Văn Phúc nêu lên góc nhìn sắc sảo: "Thước đo của chuyển đổi số không phải là có bao nhiêu người biết dùng điện thoại thông minh, mà là có bao nhiêu người sử dụng công nghệ một cách an toàn". Theo anh Phúc, cha mẹ cần được hướng dẫn cách nhận diện lừa đảo bằng AI, cuộc gọi giả mạo, hay video deepfake (công nghệ giả mạo khuôn mặt, giọng nói bằng AI). "Con cái chính là "lá chắn" gần gũi nhất. Nếu thường xuyên chia sẻ các vụ việc mới, tập cho cha mẹ thói quen dừng lại vài phút để kiểm tra trước khi bấm hay chuyển tiền thì đã giảm được rất nhiều rủi ro", anh nhận định.

Đồng tình với quan điểm này, BĐ Nguyễn Thế cho rằng nhiều người lớn tuổi rất dễ bị tổn thương trên không gian mạng. Do đó, hành động thiết thực nhất của anh là: "Mỗi lần về quê tôi đều kiểm tra điện thoại của bố mẹ, xóa các ứng dụng lạ, bật xác thực hai lớp cho tài khoản ngân hàng và dặn đi dặn lại rằng không có cơ quan nào yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại. Dù đôi khi cha mẹ sẽ quên, nhưng kiên trì nhắc nhiều để không xảy ra hậu quả rồi mới tiếc".

Nhìn rộng hơn, nhiều bạn đọc đánh giá quá trình chuyển đổi số thực chất bắt đầu ngay từ phòng khách của mỗi nhà, với những "đại sứ" chính là con cái trong gia đình. Bạn đọc Đào Thiện Anh Quân nhớ lại kỷ niệm giúp người cha ngoài 70 tuổi làm thủ tục tích hợp VNeID và tâm đắc: "Chuyển đổi số nghe rất lớn lao, nhưng thực ra bắt đầu từ việc chỉ cho ba mẹ cách cài ứng dụng, đặt mật khẩu an toàn hay quét mã QR. Có lẽ những "đại sứ chuyển đổi số" đầu tiên không phải ai khác mà chính là con cái trong mỗi gia đình".