Bản phác thảo Đài quan sát không gian Neil Gehrels Swift đang quay quanh Trái đất - Ảnh: NASA
Để giải cứu đài Swift, Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) và Công ty Công nghệ vũ trụ Katalyst đang chuẩn bị thực hiện nhiệm vụ chưa từng có: đưa tàu robot lên quỹ đạo để bắt giữ và đẩy kính thiên văn lên độ cao an toàn hơn, theo trang IFLScience ngày 22-6.
NASA đã phóng Swift vào năm 2004 với chi phí khoảng 250 triệu USD để săn tìm các vụ nổ tia gamma - những sự kiện giải phóng năng lượng mạnh nhất vũ trụ.
Trong hơn hai thập kỷ, Swift đã phát hiện hơn 2.000 vụ nổ tia gamma ở tận rìa vũ trụ quan sát được, giúp các nhà khoa học xác nhận rằng những nguyên tố nặng như vàng và bạch kim được hình thành từ các sự kiện vũ trụ này.
Tuy nhiên, đài quan sát đang dần mất độ cao. Ban đầu Swift hoạt động ở quỹ đạo cách Trái đất khoảng 600km song liên tục bị lực cản của tầng khí quyển kéo xuống.
Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn khi hoạt động của Mặt trời đạt cực đại trong năm 2024, làm bầu khí quyển Trái đất giãn nở và tạo lực cản lớn hơn dự kiến.
Khác với nhiều vệ tinh hiện đại, Swift không được trang bị hệ thống đẩy và cũng không được thiết kế để tiếp nhiên liệu hay sửa chữa trên quỹ đạo.
Nếu không có biện pháp can thiệp, đài quan sát có thể rơi xuống dưới độ cao 300km vào tháng 10, khi đó việc cứu hộ gần như không còn khả thi.
Tàu vũ trụ LINK có ba cánh tay robot - Ảnh: NASA
Để ngăn kịch bản này, NASA đã ký hợp đồng trị giá 30 triệu USD với Katalyst vào tháng 9-2025.
Chỉ trong chưa đầy một năm, công ty đã thiết kế và chế tạo thành công tàu không gian LINK nặng khoảng 425kg, được trang bị ba cánh tay robot, ba động cơ Hall cùng nhiều động cơ điều khiển phụ.
Theo kế hoạch, LINK sẽ được phóng vào ngày 27-6 bằng tên lửa Pegasus XL. Sau vài tuần kiểm tra hệ thống, tàu sẽ tiếp cận Swift, thực hiện các thao tác ở cự ly gần, bám vào đài quan sát rồi từ từ nâng quỹ đạo của nó lên cao hơn trong vài tháng.
Nhiệm vụ được đánh giá là đầy rủi ro. Các cánh tay robot có thể làm hỏng lớp cách nhiệt đã lão hóa của Swift hoặc chính tàu LINK có thể gặp trục trặc kỹ thuật. Ngoài ra, một cơn bão Mặt trời mạnh bất ngờ cũng có thể khiến kính thiên văn rơi nhanh hơn dự tính.
Nếu thành công, Swift có thể tiếp tục hoạt động thêm ít nhất 5 năm, tiếp tục quan sát những vụ nổ dữ dội trong vũ trụ và các hiện tượng năng lượng cao ở Dải Ngân hà cũng như những thiên hà xa xôi khác.
