Nghiên cứu tách tham chiếu bảo hiểm xã hội khỏi lương cơ sở

Bộ Nội vụ đề xuất giao Chính phủ quy định thời điểm điều chỉnh, mức tham chiếu làm cơ sở đóng - hưởng BHXH thay vì gắn chặt với lương cơ sở như hiện hành.

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định tham chiếu là mức tiền do Chính phủ quyết định để tính đóng - hưởng một số chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH). Tham chiếu được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng chỉ số giá tiêu dùng (CPI), kinh tế và phù hợp ngân sách nhà nước cũng như Quỹ Bảo hiểm xã hội.

Khi chưa bỏ lương cơ sở thì tham chiếu bằng lương cơ sở và không thấp hơn tại thời điểm bỏ lương cơ sở. Ví dụ, lương cơ sở hiện hành 2,34 triệu đồng, từ ngày 1/7 tăng lên 2,53 triệu đồng thì tham chiếu tính đóng - hưởng bảo hiểm xã hội cũng tương ứng. Trên thực tế, mức tham chiếu vẫn gắn chặt với lương cơ sở.

Cán bộ tra cứu hồ sơ, giải quyết thủ tục cho người dân ở Trung tâm phục vụ hành chính công TP Hải Phòng, tháng 5/2026. Ảnh: Lê Tân

Tại dự thảo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Bộ Nội vụ đề xuất bãi bỏ quy định mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở. "Mục đích giúp mức tham chiếu thoát ly khỏi lương cơ sở", ban soạn thảo nêu.

Do chưa xác định cụ thể thời điểm bãi bỏ lương cơ sở, Bộ Nội vụ đề xuất giao quyền cho Chính phủ quy định thời điểm điều chỉnh tham chiếu định kỳ với tăng lương hưu, cũng như mức điều chỉnh tham chiếu làm căn cứ tính đóng hưởng chế độ bảo hiểm xã hội.

Lý giải về đề xuất này, Bộ Nội vụ dẫn lộ trình bãi bỏ mức lương cơ sở đã được nêu tại Nghị quyết 27 của Trung ương năm 2018, song đến nay vẫn chưa thể thực hiện. Hệ quả là khi Chính phủ điều chỉnh lương cơ sở và tăng lương hưu với các mức khác nhau, như 1/7/2024, lương cơ sở tăng 30% từ 1,8 triệu lên 2,34 triệu đồng, trong khi lương hưu chỉ tăng 15% khiến lương hưu của người làm việc trong khu vực công bị chênh lệch trước và sau thời điểm điều chỉnh. Tức người nghỉ trước 1/7/2024 được tăng 15%, trong khi người nghỉ sau được hưởng cao hơn trên nền tiền lương cơ sở mới.

Nếu đề xuất được thông qua, hai chỉ số tham chiếu và lương cơ sở được điều chỉnh độc lập. Lương cơ sở tăng bao nhiêu không có nghĩa mức tham chiếu cũng tăng lên bấy nhiêu. Chính phủ sẽ chủ động điều chỉnh mức tham chiếu phù hợp với tốc độ tăng lương hưu và phù hợp với chính sách bảo hiểm xã hội, nhằm hạn chế tình trạng người nghỉ hưu tại các thời điểm khác nhau có mức chênh lệch quá lớn do các đợt tăng lương cơ sở.

Dự án luật dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp tháng 10, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Hồng Chiêu