Một nhà máy tại Tây Ninh vừa được Mỹ duyệt vận hành đồng thời hai công nghệ chiếu xạ, góp phần mở rộng năng lực kiểm dịch, tạo dư địa tăng xuất khẩu trái cây sang thị trường này.
Theo thông báo của Cơ quan Kiểm dịch động thực vật Mỹ (APHIS), cơ sở chiếu xạ X-ray của Công ty TNHH Chiếu xạ Toàn Phát (TPI) đủ điều kiện xử lý trái cây tươi xuất khẩu sang Mỹ. Trước đó, cơ sở này đã được phía Mỹ cấp phép sử dụng công nghệ chiếu xạ gamma bằng nguồn Cobalt-60.
Với quyết định mới, TPI trở thành cơ sở đầu tiên tại Việt Nam được Mỹ chấp thuận vận hành đồng thời hai công nghệ chiếu xạ phục vụ kiểm dịch thực vật đối với trái cây tươi xuất khẩu.
Công nghệ X-ray (tia X) và gamma (tia gamma) đều sử dụng bức xạ ion hóa để tiêu diệt côn trùng và vi sinh vật gây hại, đồng thời làm chậm quá trình chín mà không khiến trái cây nhiễm phóng xạ. Đây là yêu cầu kiểm dịch bắt buộc với nhiều loại trái cây tươi trước khi được phép nhập khẩu vào Mỹ.
Theo TPI, năm 2025, nhà máy xử lý gần 5.670 tấn trái cây tươi xuất khẩu sang Mỹ bằng công nghệ gamma. Khi đưa thêm hệ thống X-ray vào vận hành, công suất xử lý dự kiến tăng gần gấp đôi, tạo thêm dư địa tiếp nhận hàng hóa trong bối cảnh xuất khẩu sang thị trường này tăng nhanh.
Chiếu xạ thanh long tại nhà máy ở Tây Ninh. Ảnh: Thanh Việt
Hiện khu vực phía Nam có hai doanh nghiệp được Mỹ công nhận xử lý chiếu xạ trái cây tươi xuất khẩu. Trước đây, mỗi đơn vị chỉ được vận hành một công nghệ chiếu xạ. Việc TPI được chấp thuận bổ sung công nghệ X-ray giúp doanh nghiệp này tăng năng lực tiếp nhận hàng hóa và linh hoạt hơn trong điều phối xử lý, nhất là vào mùa thu hoạch rộ. Mỗi lô hàng xuất khẩu sang Mỹ đều phải được xử lý và giám sát theo chương trình kiểm dịch của APHIS trước khi thông quan.
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng việc bổ sung công nghệ X-ray bên cạnh gamma sẽ mở rộng đáng kể năng lực xử lý kiểm dịch, góp phần giảm áp lực cho khâu chiếu xạ - công đoạn bắt buộc đối với nhiều loại trái cây tươi xuất khẩu sang Mỹ.
Theo ông, khi mỗi doanh nghiệp chỉ vận hành một công nghệ, khả năng tiếp nhận và xử lý hàng hóa còn hạn chế, đặc biệt vào mùa cao điểm. Việc có thêm công nghệ giúp doanh nghiệp chủ động lựa chọn phương pháp xử lý phù hợp với từng loại trái cây, quy cách đóng gói và kích thước lô hàng, qua đó tối ưu quy trình vận hành.
"Năng lực xử lý tăng lên sẽ rút ngắn thời gian chờ, giảm chi phí lưu kho lạnh và giúp trái cây giữ được độ tươi, chất lượng trong quá trình vận chuyển sang Mỹ", ông Nguyên nói.
Ông cho biết chiếu xạ không chỉ đáp ứng yêu cầu kiểm dịch thực vật của Mỹ mà còn góp phần kéo dài thời gian bảo quản sau thu hoạch, hạn chế hư hỏng trong quá trình vận chuyển. Hạ tầng xử lý được mở rộng sẽ tạo điều kiện nâng sản lượng đối với các loại trái cây đã được Mỹ cấp phép như thanh long, xoài, nhãn, vải, chôm chôm, vú sữa, bưởi và dừa, đồng thời nâng năng lực cạnh tranh của trái cây Việt tại thị trường này.
Việc mở rộng năng lực xử lý diễn ra trong bối cảnh xuất khẩu rau quả tiếp tục tăng trưởng mạnh. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, năm 2025 kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 8,5 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. Riêng thị trường Mỹ đạt khoảng 547 triệu USD, tăng hơn 50% so với năm trước.
Thi Hà
