Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae phát biểu trong một cuộc họp báo ở Tokyo - Ảnh: REUTERS
Từng là "thiên đường của gián điệp"
Theo tờ New York Times, kể từ sau Thế chiến II, Tokyo phụ thuộc phần lớn vào Washington trong hoạt động tình báo đối ngoại.
Trong nước, sự giám sát quá chặt chẽ của lực lượng cảnh sát mật Tokko cũng khiến người dân và giới chính trị không ủng hộ việc thành lập một cơ quan tình báo độc lập.
Kết quả, hệ thống tình báo Nhật Bản hoạt động rời rạc hơn, các cơ quan ít chia sẻ thông tin với nhau, tạo kẽ hở cho hoạt động gián điệp và ảnh hưởng từ nước ngoài. Vì vậy Nhật Bản từng bị xem là "thiên đường của gián điệp".
Đến năm 2013, Thủ tướng Abe Shinzo bắt đầu thay đổi cách tiếp cận này. Ông thành lập Hội đồng An ninh quốc gia theo mô hình Mỹ, thúc đẩy luật bảo vệ bí mật quốc gia để hạn chế rò rỉ thông tin và từng bước tăng cường năng lực an ninh cho Nhật Bản.
Theo các nhà phân tích, Thủ tướng Takaichi Sanae đang tiếp nối định hướng của ông Abe.
"Đây là một bước tiến rất lớn hướng tới việc xây dựng một cộng đồng tình báo thống nhất và vững mạnh. Nhưng Nhật Bản vẫn chưa phải là một siêu cường tình báo, và chính họ cũng hiểu điều đó", giáo sư Richard Samuels thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) nhận định.
Tham vọng xây dựng "CIA Nhật Bản"
Kể từ khi lên nắm quyền, Thủ tướng Takaichi đã dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí sát thương và thúc đẩy chương trình tăng cường quốc phòng lớn nhất của Nhật Bản kể từ sau Thế chiến II.
Theo Reuters, tháng 5 vừa qua, Quốc hội Nhật Bản cũng đã thông qua luật thành lập Hội đồng tình báo mới - một bước đi quan trọng trong kế hoạch cải tổ hệ thống an ninh.
Ngoài ra, chính phủ của bà Takaichi còn muốn siết chặt luật chống gián điệp và xây dựng một cơ quan tình báo đối ngoại chuyên trách tương tự Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA).
Cơ quan mới có ngân sách khoảng 407 triệu USD, dự kiến đi vào hoạt động trước tháng 12. Giai đoạn đầu, cơ quan sẽ có vài trăm nhân sự, gồm kỹ sư phần mềm, chuyên gia an ninh mạng và cán bộ liên lạc ở nước ngoài.
Đây sẽ là đầu mối thu thập, phân tích và điều phối hoạt động tình báo trên toàn quốc, kết nối khoảng 33.000 nhân sự đang làm công tác tình báo tại các sở cảnh sát, Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao và các cơ quan khác.
Phương Tây hỗ trợ
Theo New York Times, thời gian gần đây Nhật Bản đã tham khảo kinh nghiệm của một số nước trong quá trình xây dựng cơ quan tình báo mới.
Là đồng minh an ninh quan trọng nhất của Tokyo, Mỹ đã tư vấn về hệ thống phòng thủ mạng, các biện pháp chống gián điệp, đồng thời đưa ra khuyến nghị nhằm tăng cường giám sát dòng vốn đầu tư nước ngoài và hoạt động của các đặc vụ nước ngoài tại Nhật Bản.
Trong khi đó Giám đốc Cơ quan Tình báo đối ngoại Đức (BND) đã đến Tokyo để thảo luận về việc thành lập cơ quan tình báo mới, cũng như tăng cường chia sẻ thông tin giữa hai nước.
Nhật Bản muốn xây dựng một cơ quan tình báo đối ngoại chuyên trách tương tự Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) - Ảnh: AP
Phía Úc cũng hỗ trợ Nhật Bản về công nghệ và chia sẻ kinh nghiệm trong việc tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành.
Đại sứ Úc tại Nhật Bản Andrew Shearer nhận định: "Việc bà Takaichi coi đây là ưu tiên hàng đầu là một bước đi rất quan trọng. Bà ấy cũng sẵn sàng bỏ ra nguồn lực chính trị để biến kế hoạch này thành hiện thực".
Về phần mình, Chính phủ Nhật Bản cho biết Tokyo "duy trì hợp tác chặt chẽ và thường xuyên với các đối tác ở những quốc gia liên quan".
