Một tuần trước khi qua đời, Jang Deok-jun vẫn không nghe lời mẹ xin nghỉ việc dù đã giảm 15 kg và mệt mỏi vì phải làm ca đêm.
Bà Park Mi-suk, mẹ của Jang, đã nài nỉ con nghỉ việc. Chàng trai 27 tuổi làm việc ca đêm hơn một năm tại kho hàng của Coupang, tập đoàn bán lẻ trực tuyến lớn nhất Hàn Quốc. Công việc của anh là điều khiển xe đẩy chất thùng nhựa và hộp các tông trong kho.
Bà Park cho biết con trai đã giảm 15 kg và thường xuyên than thở về tình trạng kiệt sức. Thế nhưng Jang quyết không nghỉ. Anh ví công việc của mình như trò chơi bập bênh: nếu anh bước xuống, các đồng nghiệp sẽ phải chật vật gánh phần còn lại.
Tuần tiếp theo, bà Park phát hiện con bất tỉnh, gục đầu trong bồn tắm. "Chúng tôi kéo con ra và cấp cứu, đưa đến bệnh viện cấp tốc, nhưng ở đó bác sĩ tuyên bố con tôi đã chết", bà kể lại.
Bà Park trò chuyện với phóng viên khi tới trả lời với tư cách nhân chứng tại văn phòng đội điều tra thuộc Sở cảnh sát Seoul hồi tháng 1. Ảnh: Yonhap
Jang qua đời vì đau tim. Cơ quan An sinh Lao động Hàn Quốc (Comwel), đơn vị bảo hiểm y tế cho người lao động, sau khi điều tra đã kết luận nguyên nhân tử vong là do làm việc quá sức.
Jang mất vào năm 2020. Dù đã 6 năm trôi qua, bà Park vẫn tiếp tục đấu tranh để chấm dứt điều mà bà tin là nguyên nhân dẫn đến cái chết của con mình: dịch vụ giao hàng xuyên đêm.
Dịch vụ này đã trở nên phổ biến ở đất nước Hàn Quốc siêu kết nối, nơi người mua hàng được đảm bảo nhận hàng trước 7h sáng cho các đơn đặt trước nửa đêm. Sự tiện lợi này có được là nhờ lực lượng lao động ban đêm đông đảo, từ công nhân kho như Jang cho đến các tài xế giao hàng.
Nhiều công ty cạnh tranh khốc liệt để cung cấp dịch vụ giao hàng nhanh và rẻ, nhưng lớn nhất vẫn là Coupang.
Thành lập bởi một người Mỹ gốc Hàn, Coupang được ưa chuộng kể từ năm 2015, khi hãng bắt đầu cung cấp thực phẩm tươi sống giao qua đêm. Công ty đã phát triển mạng lưới kho bãi và xe tải giao hàng không đối thủ, với gần 100.000 nhân viên trên toàn hệ thống.
Jang Deok-jun, người qua đời khi mới 27 tuổi vì lao lực. Ảnh: BBC
Từ năm 2020 đến tháng 5/2026, Comwel xác định có 46 công nhân kho và tài xế giao hàng bao gồm Jang, tử vong do đột quỵ hoặc bệnh tim liên quan đến công việc. Ngoại trừ Jang, hiện chưa rõ có bao nhiêu người trong số đó làm ca đêm.
Comwel không cho biết có bao nhiêu trường hợp được điều tra cụ thể về yếu tố "làm việc quá sức" - yếu tố chỉ được điều tra nếu gia đình nạn nhân yêu cầu trong hồ sơ đền bù. Mặt khác, không phải trường hợp nào cũng được nộp lên Comwel, khiến dữ liệu thực tế có thể không đầy đủ.
Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế thuộc LHQ (IARC), làm việc ca đêm là một nguyên nhân có thể gây ung thư. Kang Mo-yeol, giáo sư Y học Lao động tại Đại học Công giáo Hàn Quốc, cho hay ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy nó làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường và các bệnh tâm thần.
Hàn Quốc hiện không giới hạn số giờ làm việc ban đêm, khác với Anh, nơi tài xế giao hàng ca đêm không được làm quá 10 tiếng trong vòng 24 giờ.
Kim, tài xế giao hàng ca đêm nhận thầu phụ của Coupang. Ảnh: BBC
Năm 2025, công đoàn giao hàng Hàn Quốc từng kêu gọi cấm dịch vụ giao hàng xuyên đêm. Dù vậy, công đoàn đại diện cho tài xế của Coupang cho biết hầu hết hội viên của họ lại thích làm việc ban đêm hơn. Một số người phải chăm sóc con cái, cha mẹ già hoặc người thân bị bệnh vào ban ngày. Nhưng lý do quan trọng hơn là thu nhập cao hơn.
"Tôi không thể làm công việc này cả đời vì nó bào mòn cơ thể", Kim, tài xế nhận thầu phụ của Coupang, chia sẻ. Tuy nhiên, anh nói thêm rằng mức lương hàng tháng khoảng 7 triệu won (khoảng 4.600 USD) cao gấp đôi mức trung bình toàn quốc khiến anh thấy xứng đáng để đánh đổi.
Khi trả lời phỏng vấn lúc 22h, anh đã chất xong hàng lên xe cho chuyến giao đầu tiên. Vừa lái xe qua các con phố hẹp ở thành phố Incheon, phía tây thủ đô Seoul, anh vừa giải thích rằng ca làm việc kéo dài từ 21h hôm trước đến 7h hôm sau, từ 5 đến 6 ngày một tuần.
Lịch trình của anh không có thời gian nghỉ ngơi. Mỗi khi xe dừng, anh lại cầm bưu kiện và chạy thật nhanh. Hầu hết tài xế được trả tiền theo số lượng bưu kiện giao được. Nếu không hoàn thành tất cả đơn hàng trước 7h, họ có nguy cơ bị mất "địa bàn" vào tay đối thủ cạnh tranh.
Ban đầu, người vợ đang mang thai rất sợ anh ngủ gật khi đang lái xe. Nhưng anh khẳng định giờ mình đã quen và cảm thấy dễ di chuyển hơn trên những con phố vắng vẻ về đêm.
"Chúng tôi chọn giao hàng ban đêm vì tiền", Kim nói. Theo cách nhìn của anh, những người kêu gọi cấm giao hàng xuyên đêm vì lý do sức khỏe đang phớt lờ sự lựa chọn cá nhân của các tài xế như anh.
Nhưng bà Park cho rằng khi nhu cầu giao hàng siêu tốc bùng nổ và sự vất vả này bị xem là điều mặc nhiên, những người như Kim sẽ càng bị xem nhẹ.
Vừa trò chuyện với phóng viên bên ngoài trụ sở chính của Coupang ở quận Songpa, Seoul, bà vừa nhắn nhủ những nhân viên đang đi ra ăn trưa hãy nhớ đến con trai bà và những người có số phận tương tự. Rất ít người chú ý đến bà.
Bà Park đứng trước trụ sở của Coupang tại Seoul. Ảnh: BBC
Bà Park cho biết một trong những khó khăn lớn nhất là việc truy cứu trách nhiệm của người sử dụng lao động trong các trường hợp như của Jang.
Bà phải tự mình chứng minh con trai tử vong do làm việc quá sức. Coupang có nghĩa vụ cung cấp hồ sơ bao gồm video camera giám sát cho Comwel, chứ không phải cho bà. Sau nhiều tháng vận động sự giúp đỡ từ các nhà lập pháp và cơ quan chính phủ, bà mới nhận được nhật ký làm việc và các đoạn phim CCTV liên quan đến Jang.
Trong những tháng trước khi qua đời, số giờ làm việc của Jang đã chạm ngưỡng tử vong do lao lực theo định nghĩa pháp lý của Hàn Quốc: đau tim hoặc đột quỵ não sau khi làm việc trung bình 60 giờ một tuần trong 12 tuần liên tục, hoặc 64 giờ một tuần trong 4 tuần trước khi mất.
Theo quy định của Comwel, giờ làm việc ban đêm của Jang được cộng thêm 30% trọng số khi tính toán khối lượng công việc.
Trong thời gian đó, một trường hợp gây chấn động khác tiếp tục xuất hiện. Oh Seung-yong, 34 tuổi, qua đời sau khi lao xe tải vào cột điện trong lúc đi giao hàng. Comwel cho rằng đây là một "cái chết do tai nạn lao động".
Em gái của Oh chia sẻ trước quốc hội rằng nhật ký làm việc cho thấy anh đã làm 6 ngày một tuần, hơn 11 tiếng một ngày và chủ yếu làm ca đêm. Theo cô, khi cha họ qua đời vài ngày trước đó, Oh vẫn phải giao hàng thêm 4 tiếng rồi mới có thể đến bệnh viện. Anh làm việc cho một công ty logistics thầu phụ cho Coupang.
Bà Park đấu tranh vì những người đã đột tử do lao lực trước trụ sở công ty Coupang ở Seoul. Ảnh: BBC
Coupang cho biết hãng giới hạn nhân viên chính thức làm việc dưới 52 giờ một tuần và cho các tài xế thầu phụ nghỉ trọn vẹn cuối tuần mỗi hai tuần một lần. Nhưng công đoàn cáo buộc rằng quy định này không hề được đơn vị chủ quản của Oh áp dụng.
Những câu chuyện như của Jang và Oh chạm đến gánh nặng tâm lý sâu sắc tại Hàn Quốc, nơi thời gian làm việc khắc nghiệt không phải là điều hiếm gặp. Đây là một trong những quốc gia có tỷ lệ tử vong tại nơi làm việc cao nhất trong khối các nước phát triển, điều mà chính phủ đã nỗ lực cải thiện suốt nhiều thập kỷ.
Chính phủ Hàn Quốc đã khống chế số giờ làm việc tuần ở mức 52 giờ, đồng thời thông qua luật có thể phạt tù các lãnh đạo doanh nghiệp nếu xảy ra sai phạm dẫn đến tử vong do tai nạn lao động.
Nhớ lại cách Jang so sánh công việc như trò chơi bập bênh - nơi anh là người giữ chặt một đầu, bà Park giờ đây nhìn nhận nó theo góc độ khác. Jang và hàng chục nghìn công nhân giống anh đang ở một đầu bập bênh, gánh chịu sức nặng để đổi lấy sự tiện lợi cho người tiêu dùng ở đầu bên kia.
"Tôi hy vọng chúng ta sẽ không trở thành một xã hội nhắm mắt làm ngơ trước sự hy sinh của người khác chỉ vì một chút tiện nghi cá nhân", bà nói.
Hồng Hạnh (Theo BBC, Korea Times)
