Những câu hỏi khó tuổi dậy thì

6 시간 전 3

Từ những lá thư bạn gái gửi con trai đến câu chuyện dự phòng HPV, NSƯT Ốc Thanh Vân nhận ra cần học cách trả lời những câu hỏi khó ở tuổi dậy thì.

Trong tọa đàm "Chủ động phòng vệ HPV, góp phần bảo vệ sức khỏe gia đình" do báo VnExpress phối hợp với MSD Việt Nam tổ chức ngày 29/6, nghệ sĩ Ốc Thanh Vân cho biết có ba con 11, 13 và 15 tuổi. Hai bé lớn đang trong giai đoạn dậy thì, với những thay đổi nhanh về cơ thể, cảm xúc và nhu cầu riêng tư.

Chị nói có lúc cảm giác con trai lớn "như lớn trong một đêm", quần áo chật nhanh, dáng vóc gần như người trưởng thành. Con gái 13 tuổi đã có chu kỳ kinh nguyệt đầu tiên, bắt đầu kiệm lời hơn, kín đáo hơn và không còn chia sẻ mọi chuyện với mẹ như trước. Trẻ bắt đầu có thế giới riêng, dành nhiều thời gian cho bạn bè, có những người bạn đặc biệt, biết bảo vệ hình ảnh cá nhân, muốn được hỏi ý kiến trước khi cha mẹ đăng ảnh hoặc kể chuyện về mình. Ngay trong sinh hoạt gia đình, trẻ cũng thay đổi cách ăn mặc, cách giữ riêng tư, không còn vô tư như khi còn nhỏ.

Với Ốc Thanh Vân, điều khiến chị phải điều chỉnh nhiều nhất là nhận ra mỗi đứa trẻ phản ứng khác nhau. Con trai lớn thích nói chuyện, có thể tâm sự hàng giờ nếu sẵn sàng. Con gái thứ hai kín đáo, buồn thì im lặng, khóc ướt gối nhưng không nói. Con út lại cần tranh luận đến cùng mới yên tâm. Vì vậy, chị cho rằng cha mẹ không thể áp dụng một công thức chung cho mọi đứa trẻ, ngay cả trong cùng một gia đình.

BS.CKII Nguyễn Lệ Quyên, chuyên gia Sản phụ khoa, Bệnh viện Từ Dũ, Đại sứ quốc gia về HPV tại Việt Nam, cho biết dậy thì là giai đoạn thay đổi lớn trong đời trẻ. Ở giai đoạn này, một bé gái dần trở thành thiếu nữ, một bé trai bắt đầu có những biến chuyển rõ rệt về cơ thể và tâm sinh lý. Đây cũng là lúc trẻ nhạy cảm hơn với cách cha mẹ đặt câu hỏi, phản ứng hoặc can thiệp vào đời sống riêng.

Theo bác sĩ Quyên, nhiều phụ huynh Việt thường trì hoãn các cuộc trò chuyện về giới tính vì ngại, không biết bắt đầu thế nào hoặc sợ "vẽ đường cho hươu chạy". Tuy nhiên, trẻ ngày nay tiếp cận internet và nhiều nguồn thông tin từ rất sớm. Nếu cha mẹ không cung cấp kiến thức đúng, trẻ vẫn có thể tự tìm hiểu, nhưng không phải lúc nào cũng tiếp cận được nguồn phù hợp.

"Quan điểm đúng hiện nay không phải là né tránh, mà là vẽ đường cho hươu chạy đúng", bác sĩ nói.
Bà cho rằng giáo dục giới tính không nên được hiểu là một tiết học khô khan, chỉ bắt đầu khi trẻ đã lớn. Đây là quá trình chia sẻ phù hợp theo từng độ tuổi, từ mầm non, tiểu học đến trung học. Nội dung quan trọng đầu tiên là giúp trẻ hiểu và tôn trọng cơ thể mình. Khi trẻ biết cơ thể đang thay đổi ra sao, đâu là giới hạn cá nhân, trẻ sẽ có nền tảng để tự bảo vệ.

Trụ cột thứ hai là kỹ năng chia sẻ. Cha mẹ cần tạo môi trường để con có thể nói ra những thay đổi, băn khoăn hoặc tình huống khó xử mà không sợ bị phán xét. Với những trẻ ít nói, việc này càng cần nhiều kiên nhẫn. Trụ cột thứ ba là kỹ năng từ chối và tìm trợ giúp. Trẻ cần biết nói "không" trước những tình huống không phù hợp, đồng thời biết tìm đến ai khi gặp khó khăn."

Từ góc nhìn của một người mẹ, Ốc Thanh Vân nói việc làm bạn với con không đồng nghĩa cha mẹ dễ dãi hoặc buông lỏng. Gia đình chị vẫn có những giới hạn rõ ràng về nơi con được đi, thời gian, mức độ an toàn. Tuy nhiên, cách trao đổi cần thay đổi. Không phải cuộc trò chuyện nào cũng là "họp gia đình". Có lúc chỉ cần nhắn tin, gọi điện, hoặc tranh thủ một chuyến đi riêng giữa mẹ và một con để mở lời.

"Tôi nghĩ con thay đổi thì mình cũng phải thay đổi theo. Nếu cha mẹ cứ bắt con răm rắp nghe lời, con sẽ càng không chia sẻ", chị nói.

Một trong những khoảng trống thông tin thường gặp ở tuổi dậy thì là sức khỏe giới tính, trong đó có HPV. Theo bác sĩ Quyên, nhiều người vẫn nghĩ HPV chỉ liên quan đến phụ nữ hoặc chỉ cần nhắc tới khi trưởng thành. Thực tế, HPV có thể liên quan đến sức khỏe của cả nam và nữ. Theo Trung tâm kiểm soát bệnh tật Mỹ năm 2024, gần như mọi người sẽ bị nhiễm HPV vào một thời điểm nào đó trong đời. Hơn 42 triệu người Mỹ đang bị nhiễm các týp HPV có khả năng gây bệnh. Khoảng 13 triệu người Mỹ, bao gồm cả thanh thiếu niên, bị nhiễm HPV mỗi năm.

Bác sĩ cũng nhấn mạnh, nhiễm HPV không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư. Theo CDC Mỹ, khoảng 9 trong 10 trường hợp nhiễm HPV có thể tự đào thải mà không gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên, mặc dù phần lớn các trường hợp nhiễm HPV không có triệu chứng và tự đào thải, việc nhiễm dai dẳng có thể dẫn đến mụn cóc sinh dục, tiền ung thư và ung thư có liên quan.

Theo bác sĩ Quyên, đường lây nhiễm HPV chủ yếu là thông qua quan hệ tình dục qua đường âm đạo, hậu môn hoặc miệng. Ngoài ra, HPV cũng có thể lây lan giữa các vùng cơ thể ở cùng một người, chẳng hạn từ cơ quan sinh dục sang miệng hoặc hậu môn, thông qua tiếp xúc da - niêm mạc. Đường lây truyền từ mẹ sang con trong quá trình sinh nở được ghi nhận nhưng hiếm gặp. Vì vậy, cha mẹ không nên đợi đến khi con trưởng thành mới bắt đầu nói về chủ đề này. Việc trò chuyện nên được bình thường hóa như một phần của chăm sóc sức khỏe, tương tự dinh dưỡng, vận động, vệ sinh cá nhân hay tầm soát bệnh.

Khi trao đổi với con về dự phòng HPV, chuyên gia khuyên cha mẹ không nên chỉ đưa ra mệnh lệnh. Trẻ ở tuổi dậy thì cần được giải thích vì sao cơ thể cần được bảo vệ, HPV là gì, các biện pháp dự phòng có ý nghĩa thế nào và vì sao quyết định này liên quan trực tiếp đến sức khỏe của chính trẻ. Nếu cha mẹ khó mở lời, có thể tìm đến bác sĩ sản phụ khoa, bác sĩ y học dự phòng hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn.

Ốc Thanh Vân cho rằng những thông tin này cần được lan tỏa rộng hơn, không chỉ cho cha mẹ có con gái mà cả gia đình có con trai. Theo chị, sự chủ động của phụ huynh không nằm ở việc kiểm soát con chặt hơn, mà ở việc hiểu con đang lớn, tôn trọng những thay đổi của con và không bỏ lỡ cơ hội trò chuyện.

Kết thúc tọa đàm, bác sĩ Lệ Quyên nhấn mạnh "chủ động" là từ khóa quan trọng: chủ động tìm hiểu kiến thức đúng, chủ động đồng hành với con và chủ động thực hiện các biện pháp chăm sóc sức khỏe phù hợp. Tuổi dậy thì không chỉ là giai đoạn trẻ thay đổi, mà cũng là lúc cha mẹ cần học cách nói chuyện ít áp đặt hơn, nhiều lắng nghe hơn và đủ kiến thức để con không phải tự đi qua những câu hỏi khó một mình.

Văn Hà

전체 기사 읽기