Tổng thống Mỹ Donald Trump - Ảnh: AFP
Theo báo Washington Post ngày 9-7, việc Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chấm dứt bản ghi nhớ hòa bình với Iran khiến nguy cơ xung đột bùng lại, gợi lại nhiều ký ức không mấy vui cho ông Trump và nước Mỹ.
Khó xung đột tổng lực lần nữa?
Bà Suzanne Maloney, Giám đốc chính sách đối ngoại tại Viện Brookings, đánh giá khả năng xung đột quân sự tổng lực bùng nổ giữa hai nước khá khó xảy ra. Thay vào đó, viễn cảnh khả thi nhất là những đòn ăn miếng trả miếng không liên tục như những gì đã diễn ra trong nửa tháng qua.
Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ vào ngày 17-6 với lời hứa hẹn là nền móng cho hòa bình lâu dài. Tuy nhiên ngày 26-6, lực lượng Mỹ đã tiến hành không kích Iran, cáo buộc Tehran vi phạm lệnh ngừng bắn khi tấn công một tàu chở hàng đang đi qua eo biển Hormuz. Hai bên sau đó tấn công nhau một cách kiềm chế đến ngày 28-6.
Kịch bản tương tự đã nổ ra rạng sáng 8-7, dẫn đến tình trạng hiện tại.
Bà Maloney mô tả đây là một tình thế "xấu xí và bất ổn", khi chiến tranh chưa ra chiến tranh nhưng hòa bình cũng không phải là hòa bình.
Điều trớ trêu là ông Trump từng tự hào tuyên bố trong suốt nhiều năm là Tổng thống Mỹ duy nhất trong nhiều thập kỷ không phát động bất kỳ xung đột quân sự nào - điều ông đã thật sự làm được trong nhiệm kỳ đầu tiên.
Ông đặc biệt chỉ trích việc các đời tổng thống tiền nhiệm để Mỹ sa lầy ở các chiến trường Trung Đông như Iraq, Afghanistan... Cá nhân ông đã tranh cử nhiệm kỳ thứ hai với thông điệp chấm dứt các "cuộc chiến bất tận" này.
Bản thân ông Trump khi mới phát động chiến dịch quân sự tấn công Iran cũng tuyên bố nỗ lực quân sự này sẽ chỉ kéo dài 4 - 5 tuần. Do đó, viễn cảnh một cuộc chiến không hồi kết mới với Iran là điều mà cả ông Trump và người Mỹ được đánh giá đều rất muốn tránh.
Nỗi lo mất kiểm soát lưỡng viện
Các nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện Mỹ, dẫn đầu bởi Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson, đang chạy đua để giữ quyền kiểm soát cơ quan này - Ảnh: REUTERS
Một "bóng ma quá khứ" khác mang tính cá nhân hơn chính là vòng xoáy luận tội.
Ông Trump cũng từng khởi đầu nhiệm kỳ thứ nhất khi Đảng Cộng hòa kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện. Đến bầu cử giữa kỳ năm 2018, Đảng Dân chủ lấy lại Hạ viện. Từ đây, ông Trump liên tục vướng phải các cuộc luận tội và khó lòng tập trung vào các ưu tiên nghị sự.
Ngay cả khi không còn là tổng thống, các rắc rối pháp lý tiếp tục bủa vây ông suốt quá trình tranh cử cho cuộc bầu cử năm 2024.
Chính vì lẽ đó, suốt nhiều tháng qua, ông Trump nhiều lần công khai cảnh báo hệ quả nghiêm trọng từ việc Đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát lưỡng viện, cho thấy ông không muốn tình cảnh trên tái diễn.
Nếu xung đột không sớm dịu xuống, nỗ lực giữ quyền kiểm soát lưỡng viện ở Đảng Cộng hòa cho cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 sắp tới hoàn toàn có thể bị đảo ngược.
Bà Sarah Chamberlain, chủ tịch một quỹ phi lợi nhuận chuyên gây quỹ ủng hộ các ứng viên Đảng Cộng hòa, cho rằng cử tri Cộng hòa đã phải cắn răng chịu đựng giá xăng cao trong vài tháng qua để ủng hộ ông Trump.
Theo bà, mùa cao điểm lái xe đã đến nhưng gánh nặng giá xăng không chỉ chưa giảm và còn có thể bị kéo dài hoặc trầm trọng hơn.
Tình hình lạm phát tại Mỹ cũng hiện ở mức cao nhất ba năm qua. Bà Diane Swonk, nhà kinh tế trưởng của Công ty kiểm toán KPMG, cho rằng xung đột tiếp diễn sẽ làm chậm đà giảm giá xăng và kéo dài lạm phát, qua đó khoét sâu bất bình đẳng khi các hộ thu nhập thấp và trung bình phải chi nhiều hơn cho nhu yếu phẩm.
Với cử tri, chi phí sinh hoạt là yếu tố hàng đầu quyết định lá phiếu. Theo quy luật tất yếu, nếu giá xăng tiếp tục neo cao, giá thực phẩm cũng sẽ tăng.
Biến nguy thành an
Dù vậy, theo bà Kimberly Lane Scheppele (Đại học Princeton), việc xung đột bùng phát lại vẫn chưa chắc bất lợi cho ông Trump.
Bà Scheppele cho rằng Tổng thống Mỹ có thể dùng xung đột là con bài mặc cả với Quốc hội, nơi vẫn chưa phê chuẩn ngân sách cho Lầu Năm Góc, lẫn với các lãnh đạo thế giới.
Việc ông Trump tuyên bố thỏa thuận hòa bình tạm thời với Iran kết thúc ngay tại Thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) được xem là tín hiệu đáng chú ý.
Trong nhiều tháng qua, ông Trump đã không ít lần muốn kéo liên minh này vào chiến sự với Iran và đang công khai bày tỏ thái độ bất mãn với sự khước từ của các đồng minh.
