Nhiều người trẻ Trung Quốc chọn rời Bắc Kinh khi chi phí đắt đỏ và áp lực đè nặng, mở ra xu hướng chuyển dịch tới các thành phố phát triển khác.
Triệu Hạo Triết, 20 tuổi, sinh ra và lớn lên tại Bắc Kinh. Dù vậy, sinh viên năm hai ngành điều dưỡng này đã tính chuyện sẽ rời thủ đô sau khi tốt nghiệp.
Triệu tự tin về năng lực chuyên môn, nhưng anh muốn tìm việc ở nơi khác, thường là các đô thị nằm ngoài nhóm phát triển nhất tại Trung Quốc, nơi chi phí cuộc sống dễ thở hơn so với Bắc Kinh.
"Tôi tò mò muốn biết cuộc sống xa gia đình và tự đứng trên đôi chân mình sẽ ra sao", Triệu, hiện học cao đẳng tại quận Xương Bình ở Bắc Kinh, nói. "Chi phí sinh hoạt và thuê nhà ở các nơi khác tương đối thấp, không cần gia đình hỗ trợ cũng sống tốt".
Người dân qua lại trên một con phố ở thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc, hôm 15/7. Ảnh: AFP
Thay đổi tư duy
Góc nhìn của Triệu phản ảnh xu hướng chuyển dịch tư duy rõ nét của giới trẻ Bắc Kinh.
Từ lâu, thủ đô Trung Quốc vốn được xem là bệ phóng hoàn hảo cho con đường học tập và sự nghiệp với nhiều người. Tuy nhiên, giờ đây, sức hút ấy đang phải đặt lên bàn cân cùng áp lực việc làm khốc liệt, giá nhà đắt đỏ, cũng như cơ hội rộng mở hơn ở các vùng đất khác.
Theo phân tích được tạp chí Quan sát Kinh tế công bố hồi tháng 5 dựa trên số liệu chính thức của Trung Quốc, số dân thường trú từ 20 đến 29 tuổi tại Bắc Kinh đã giảm tới 46% trong một thập kỷ qua, từ khoảng 4,62 triệu người năm 2015 xuống còn 2,49 triệu người năm 2024.
Dân thường trú được tính là những người sinh sống ổn định từ 6 tháng trở lên, kể cả thanh niên từ các tỉnh thành khác tới làm việc và học tập, chứ không riêng người có hộ khẩu Bắc Kinh.
Giới chuyên gia nhận định đây không đơn thuần là một cuộc "tháo chạy", mà là kết quả từ thay đổi trong cấu trúc dân số toàn quốc, quy mô thế hệ trẻ thu hẹp và thị trường lao động biến chuyển.
"Xu hướng giảm là có thật, nhưng nó đến từ nhiều tác động cùng lúc chứ không hẳn do Bắc Kinh mất đi sức hút", Triệu Lợi Đào, chuyên gia cao cấp tại Viện Đông Á (EAI) thuộc Đại học Quốc gia Singapore, nhận định.
Dù vậy, số người trẻ sụt giảm đã tác động rõ rệt lên thành phố, đặc biệt là thị trường bất động sản và cho thuê. Thực tế cho thấy Bắc Kinh vẫn là "thỏi nam châm" thu hút nhân tài, nhưng cái giá để bám trụ lại thành phố này đang ngày một đắt đỏ.
Thôi Tuyên, 22 tuổi, quê Sơn Đông, sinh viên sắp tốt nghiệp ngành thiết kế sản phẩm tại Bắc Kinh, đã chọn sang Sydney, Australia, làm việc. Thôi không thiếu cơ hội tại Bắc Kinh, nhưng cô tự hỏi liệu công sức bỏ ra có xứng với những áp lực phải chịu hay không.
"Đường đi làm ở Bắc Kinh rất gian nan. Nhiều người cùng ngành với tôi mất 4 tiếng di chuyển mỗi ngày cả đi lẫn về. Tôi không muốn sống như thế", Thôi cho biết, thêm rằng cô cũng thấy kiệt sức vì nhịp sống quá hối hả, làm việc quá tải mà không có thời gian cho bản thân.
Khách du lịch hôm 6/7 chen chân trên phố Tiền Môn, cổng chào Đại Sách Lạn và ngõ ẩm thực Tiên Ngư Khẩu ở Bắc Kinh khi mùa nghỉ hè thúc đẩy làn sóng du khách đổ về khám phá các khu phố cổ lịch sử. Ảnh: AFP
Người trẻ ngày càng giảm ở Bắc Kinh
Tình trạng sụt giảm nhóm trẻ tuổi đã làm thay đổi diện mạo dân số của một đô thị từng có tỷ lệ thanh niên vượt xa mức trung bình cả nước.
Năm 2015, nhóm người 20-29 tuổi chiếm 21,3% dân số Bắc Kinh. Đến năm 2024, tỷ lệ này giảm còn 11,4%, sát mốc trung bình toàn quốc là 10,56%.
Ở chiều ngược lại, số người từ 60 tuổi trở lên tăng mạnh từ 3,41 triệu lên 5,14 triệu. Năm 2024, cứ 100 người dân Bắc Kinh thì có 24 người già, trong khi chỉ có 11 người trẻ độ tuổi 20-29.
Tổng dân số thường trú của Bắc Kinh vẫn khá ổn định quanh mốc 21,8 triệu người, cho thấy bài toán ở đây là việc thay đổi cơ cấu độ tuổi, không phải suy giảm dân số thuần túy.
Ông Triệu, chuyên gia từ Đại học Quốc gia Singapore, cho biết tỷ lệ người trẻ giảm là tình trạng chung ở Trung Quốc do mức sinh giảm. Tuy nhiên, Bắc Kinh gây chú ý vì từ mốc rất cao nay bị kéo về mức trung bình. "Đây giống như một bước điều chỉnh sau giai đoạn tăng trưởng nóng", ông nói.
Theo Bành Tú Kiệt, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chính sách thuộc Đại học Victoria, Australia, ngoài tỷ lệ sinh giảm, chi phí đắt đỏ cùng các chính sách kiểm soát quy mô dân số và tái cấu trúc đô thị của Bắc Kinh cũng đẩy nhanh xu hướng này.
Dù vậy, số dân ngoại tỉnh tại Bắc Kinh năm 2024 vẫn duy trì ở mức 8,19 triệu người, chiếm 37,5% dân số thành phố, chỉ giảm nhẹ so với đỉnh điểm năm 2015. Thành phố vẫn hút người đến, nhưng tiêu chuẩn để bám trụ lại lâu dài đã khắt khe hơn. Điển hình là nhóm trẻ em độ tuổi đi học vẫn tăng, chứng tỏ các gia đình có tiềm lực vẫn chọn Bắc Kinh làm nơi an cư.
Cơ hội rộng mở ở nơi khác
Với nhiều người trẻ, rời Bắc Kinh không chỉ là cách né tránh áp lực, mà còn bởi những thành phố khác đang mang đến một cuộc sống phù hợp hơn với họ.
Giới chuyên gia đánh giá Bắc Kinh vẫn giữ vị thế trung tâm hành chính, chính trị, văn hóa và nghiên cứu hàng đầu. Tuy nhiên, đối với các ngành nghề như thiết kế, công nghệ, dịch vụ hay những lĩnh vực mới nổi, tấm bản đồ tương lai không còn giới hạn ở các đô thị hàng đầu nữa.
Trương Y Nặc, 22 tuổi, quê Sơn Đông, quyết định rời khỏi thủ đô sau khi tốt nghiệp. "Không phải Bắc Kinh thiếu cơ hội, mà là lối sống ở đây không hợp với tôi", Trương giải thích. Cô yêu thích không khí văn hóa cởi mở, sáng tạo ở khu vực miền nam Trung Quốc hơn.
Người đàn ông đi xe máy lướt qua người phụ nữ đang cầm ô che mưa trên một con đường tại Bắc Kinh hôm 16/4. Ảnh: AFP
Chính quyền Bắc Kinh đang chủ động giảm tải các chức năng không thiết yếu, chuyển dịch sang những ngành có giá trị gia tăng cao như tài chính, công nghệ, nghiên cứu chuyên sâu.
"Bắc Kinh vẫn cực kỳ hấp dẫn với những người có bằng cấp xuất sắc, nhân sự trình độ cao trong các ngành tri thức, hành chính công, tài chính hay công nghệ. Nhưng với những người khác, cán cân lợi ích - chi phí đang nghiêng về các thành phố như Hàng Châu, Thành Đô, Tô Châu, Vũ Hán, Tây An hay Hợp Phì, những nơi đang phát triển mạnh mà chi phí sinh sống lại nhẹ nhàng hơn", chuyên gia Triệu cho biết.
Theo bà Bành, hạ tầng cải thiện và kết nối số hóa cũng góp phần giúp phân bổ cơ hội kinh tế đều hơn ra nhiều thành phố, khiến Bắc Kinh không còn là lựa chọn mặc định duy nhất để thăng tiến.
Sức hút bền bỉ của Bắc Kinh
Dù nhiều người ra đi, không ít bạn trẻ vẫn quyết tâm bám trụ. Với họ, Bắc Kinh là môi trường không thể thay thế nhờ mạng lưới quan hệ và cơ hội nghề nghiệp vượt trội.
Cố Linh, 22 tuổi, sinh viên luật quê Hà Bắc, dự định học tiếp cao học tại Bắc Kinh để tăng khả năng cạnh tranh khi xin việc. "Bắc Kinh vẫn là nơi tôi cảm thấy thoải mái và dễ tìm công việc tốt nhất", cô nói.
Hạ Tú Trạch, 20 tuổi, quê An Huy, sinh viên ngành vật lý, cũng đặt mục tiêu ở lại làm nghiên cứu. "Bắc Kinh từ lâu đã nổi tiếng là nơi kết tinh đỉnh cao về nghiên cứu khoa học cơ bản và hội tụ những nhân tài hàng đầu", Hạ cho hay.
Bà Bành nhận định trong một xã hội đang già hóa, nguồn lực con người chất lượng cao quan trọng hơn số lượng thuần túy. Bài toán của Bắc Kinh không phải giữ chân bằng được số đông thanh niên mà là làm sao tiếp tục thu hút được những nhân tài kiệt xuất nhất.
Với Hạ, những đánh đổi để bám trụ tại thủ đô là hoàn toàn đáng giá. "Sống ở Bắc Kinh áp lực hơn nhiều nơi khác. Nhưng miễn là bản thân đủ giỏi để gặt hái thành quả tương xứng, hoặc thậm chí vượt lên áp lực đó, thì tôi thấy hoàn toàn xứng đáng. Đấy cũng chính là mục tiêu tôi đang hướng tới", cô nói.
Vũ Hoàng (Theo CNA, AFP, Reuters)
