Từng trượt khoa Toán, áp lực giữa 'biển nhân tài' ở Đại học Bắc Kinh, Hong Wang có thời gian chuyển sang học kiến trúc, trước khi đi vào lịch sử của giải Fields.
Hong Wang, giáo sư Viện Toán Courant, Đại học New York, Mỹ và Viện Nghiên cứu khoa học cao cấp Pháp (IHES), là một trong 4 người giành giải thưởng Fields 2026, tối 23/7.
Cô được vinh danh nhờ những công trình đóng góp trong giải tích điều hòa và hình học đo, đặc biệt là lời giải cho giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều tồn tại hơn 100 năm. Nghiên cứu được đánh giá có ý nghĩa sâu rộng, đặc biệt trong lý thuyết đo lường hình học và động lực học đồng nhất.
Wang là nhà toán học nữ thứ ba và là người đầu tiên tốt nghiệp đại học ở Trung Quốc giành giải thưởng này.
Hong Wang. Ảnh: Scientific American
Wang sinh năm 1991 tại Quế Lâm, Quảng Tây. Cả bố và mẹ cô đều là giáo viên trường cấp hai ở địa phương. Từ khi học mẫu giáo, cô đã được bố mẹ cho tiếp xúc với kiến thức tiểu học, sớm bộc lộ khả năng học và trí nhớ tốt.
Wang học vượt hai lần vào lớp 1 và lớp 6. Theo lời bố mẹ, cô thường coi những con số như món đồ chơi. Cô học hình học từ bóng nắng hắt qua rèm cửa và dùng son dưỡng môi để viết công thức xuống sàn nhà.
Nữ sinh sau đó theo học trường trung học Quế Lâm - một trong những trường danh tiếng của địa phương. Cô thường tự học toàn bộ chương trình trước mỗi học kỳ, thích tự tìm lời giải cho các bài toán và hăng hái phát biểu.
Năm 16 tuổi, Wang đạt 653/750 điểm trong kỳ thi đại học, song không đủ để vào khoa Toán của Đại học Bắc Kinh mà đỗ khoa Khoa học Trái đất và Không gian. Niềm đam mê đã thôi thúc cô tự học để được chuyển sang khoa Toán một năm sau đó.
"Toán học là con đường để tôi hiểu về thế giới, cũng là thứ mà tôi có thể phân tích, lý luận về nó", Wang nói trong một cuộc phỏng vấn sau khi giành giải thưởng Breakthrough hồi tháng 4.
Dẫu vậy, Wang có lần từ bỏ toán học. Thành tích không nổi trội, áp lực học thuật lớn và "biển nhân tài" ở Đại học Bắc Kinh khiến cô thấy lạc lối. Khi sang Pháp năm 2011, Wang đã ngừng học toán nửa năm để "đá sân" sang học kiến trúc, thực tập tại một công ty ở Paris.
"Nhưng rồi tôi nhận ra rằng mình vẫn yêu toán hơn", Wang chia sẻ trong một video của IHES. Sau khi lấy bằng thạc sĩ, năm 2014, Wang đến Mỹ làm nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT).
Cô bắt đầu làm việc với các vấn đề trong phân tích Fourier - cách các làn sóng tương tác với nhau, cùng các bài toán về lý thuyết độ đo hình học và một phân nhánh gọi là lý thuyết phép chiếu. Đây cũng là giai đoạn Wang quan tâm tới giả thuyết Kakeya.
Vấn đề này được nhà toán học người Nhật Sōichi Kakeya đề xuất lần đầu vào năm 1917. Nó đặt ra câu hỏi: "Diện tích nhỏ nhất cần thiết để xoay một cây kim theo mọi hướng là bao nhiêu?"
Bài toán này đã được giải trong không gian hai chiều, tuy nhiên lời giải trong không gian ba chiều khiến các nhà toán học thế giới "đau đầu" trong hơn một thế kỷ. Qua nhiều năm, câu hỏi này được phát triển thành nghiên cứu về tập hợp Kakeya - những hình chứa một đoạn thẳng theo mọi hướng trong một không gian nhất định.
Wang ví việc nghiên cứu bài toán này với sắp xếp sợi mỳ spaghetti: Giả sử bạn có một mớ mì spaghetti chồng chéo lên nhau, sau đó xếp cho mỗi sợi nằm theo một hướng thì thể tích không gian nhỏ nhất của chúng là bao nhiêu?.
Cùng cộng sự Joshua Zahl ở Đại học British Columbia (Canada), năm 2025, Wang công bố lời giải cho bài toán trong một bài báo dài 127 trang, gây tiếng vang trong cộng đồng toán học. Phương pháp mà họ phát triển tạo ra một khuôn khổ phân tích nền tảng hoàn toàn mới cho các lĩnh vực xử lý tín hiệu như radar và viễn thám.
Wang cho hay công trình trên dựa nhiều vào định lý tổng - tích rời rạc, một định lý chỉ ra sự khác biệt bản chất giữa tập số thực và tập số phức do nhà toán học Jean Bourgain tiên phong. Ông cũng là "người hùng toán học" đã truyền cảm hứng cho cô vì tìm ra được cách giải quyết những câu hỏi mà nhiều người không thể.
Hong Wang trong một bài giảng về tập Kakeya. Ảnh: IHES
Những nghiên cứu của Wang, đặc biệt là công trình trên, giúp cô thâu tóm nhiều giải thưởng danh giá, như giải Clay, giải Salem, giải Breakthrough New Horizons trong Toán học, Huy chương vàng của Đại hội Toán học quốc tế Trung Quốc,...
Ngoài nghiên cứu, Wang rất thích thể thao. Cô mê bóng bàn từ khi còn ở Đại học Bắc Kinh, tập đấu kiếm ở Pháp và học các lớp Taekwondo trực tuyến hồi Covid-19.
"Điều thích nhất ở toán học là khi bạn thực sự hiểu được một mảng kiến thức nào đó, nó sẽ hiện ra rất rõ ràng và thanh lịch. Nó không chỉ nằm ở lời giải, mà còn ở cách các phần khác nhau của toán học khớp nối với nhau. Đó là một điều đẹp đẽ", Wang nói.
Khánh Linh (Tổng hợp)
