Trận bán kết World Cup Anh - Argentina không chỉ khơi lại ký ức "Bàn tay của Chúa", mà còn gợi nhắc tranh chấp chủ quyền kéo dài gần hai thế kỷ với quần đảo Falkland.
Đội tuyển Anh và Argentina sẽ chạm trán vào 15h ngày 15/7 (2h ngày 16/7 giờ Hà Nội) trên sân vận động Atlanta, bang Georgia, Mỹ để tranh suất vào trận chung kết World Cup 2026. Đây là một trong những màn so tài được chờ đợi nhất giải, bởi hai đội có nhiều duyên nợ trong quá khứ.
Anh và Argentina đã có 5 lần đối đầu tại World Cup các năm 1962, 1966, 1986, 1998 và 2002. Trong số này, cuộc chạm trán tại tứ kết năm 1966 trên sân Wembley, Anh là khởi đầu mối "thâm thù" hàng chục năm giữa hai nền bóng đá, với cả những tranh cãi trên sân lẫn bên lề.
Ở trung tâm của những tranh cãi ấy là quần đảo Falkland, vùng lãnh thổ nhỏ ở Nam Đại Tây Dương. Falkland thuộc quyền quản lý của Anh nhưng Argentina cũng tuyên bố chủ quyền và gọi là Malvinas.
Bờ biển đảo Tây Falkland, quần đảo Falkland nhìn từ trên cao hồi tháng 5/2018. Ảnh: Reuters
Falkland cách bờ biển Argentina khoảng 500 km và cách Anh hơn 13.000 km. Quần đảo gồm hai đảo chính là Đông Falkland và Tây Falkland, cùng 778 đảo nhỏ, dân số khoảng 3.600 người, phần lớn có nguồn gốc Anh. Kinh tế hòn đảo chủ yếu dựa vào nguồn thu từ cấp phép đánh bắt cá, chăn nuôi và du lịch.
Falkland được cho là sở hữu tiềm năng dầu khí ngoài khơi và giữ vị trí chiến lược trên các tuyến hàng hải hướng về Nam Đại Tây Dương và Nam Cực. Chính những yếu tố này khiến quần đảo trở thành một trong những điểm tranh chấp chủ quyền dai dẳng nhất thế giới.
Lần đầu tiên con người được ghi nhận đặt chân lên Falkland là năm 1690, khi thuyền trưởng hải quân Anh John Strong cập bến quần đảo. Anh chính thức tuyên bố chủ quyền đối với đảo Tây Falkland năm 1765. Pháp và Tây Ban Nha cũng từng thiết lập các khu định cư trên quần đảo trong những giai đoạn khác nhau.
Năm 1833, Anh tái khẳng định quyền kiểm soát và duy trì việc quản lý quần đảo cho đến nay. Trong khi đó, Argentina cho rằng sau khi giành độc lập từ Tây Ban Nha năm 1816, nước này kế thừa quyền quản lý quần đảo và cáo buộc London giành quyền kiểm soát quần đảo bằng hành động thực dân phi pháp.
Mâu thuẫn giữa hai bên về chủ quyền quần đảo Falkland âm ỉ suốt gần 150 năm trước khi bùng nổ thành chiến tranh vào tháng 4/1982. Khi đó, chính quyền quân sự Argentina dưới sự lãnh đạo của tướng Leopoldo Galtieri quyết định đưa quân đổ bộ lên Falkland với kỳ vọng Anh sẽ không phát động một chiến dịch quân sự quy mô lớn để giành lại quần đảo.
Lực lượng Anh đồn trú tại Falkland nhanh chóng đầu hàng do bị áp đảo về số lượng, nhưng thủ tướng Anh khi đó là Margaret Thatcher đã phản ứng quyết liệt, điều lực lượng đặc nhiệm hải quân tới Nam Đại Tây Dương để tái chiếm quần đảo. Hải quân hai bên đã có những trận đánh quyết liệt trên biển, trong đó có chiến dịch tàu ngầm Anh săn đuổi tàu sân bay Argentina.
Gần hai tháng sau, Anh đổ quân lên Falkland với mũi tiên phong gồm Lữ đoàn biệt kích số 40, 42 và 45 tinh nhuệ có quân số tương đương ba tiểu đoàn bộ binh thông thường, cùng với các đơn vị lính dù, công binh và pháo binh yểm trợ. Ngoài ra, Trung đoàn Đặc nhiệm Không quân (SAS) số 22, cùng học viên của Trung tâm đào tạo tác chiến sơn cước và địa cực cũng được tung vào trận chiến.
Trong khi đó, quân đội Argentina chỉ có trong tay Đại đội biệt kích số 601 và 602 để đối đầu với lực lượng đặc nhiệm hùng hậu của Anh nên nhanh chóng thất thế trong các cuộc đụng độ trên địa hình đồi núi của quần đảo.
Sau 74 ngày giao tranh, quân đội Anh tái kiểm soát Falkland và Argentina tuyên bố đầu hàng vào tháng 6/1982.
Những trận đối đầu sinh tử giữa đặc nhiệm Anh và Argentina năm 1982
Cuộc chiến khiến 649 binh sĩ Argentina, 255 quân nhân Anh và ba cư dân Falkland thiệt mạng. Đối với Anh, chiến thắng trở thành bước ngoặt chính trị quan trọng, giúp củng cố vị thế của thủ tướng Thatcher và khôi phục niềm tin vào năng lực quân sự của nước này sau nhiều năm suy giảm ảnh hưởng toàn cầu.
Ngược lại, thất bại làm lung lay chính quyền quân sự của tướng Galtieri, góp phần thúc đẩy sự sụp đổ của chế độ cầm quyền và mở đường cho quá trình chuyển đổi Argentina sang nền dân chủ.
Dù chiến sự đã kết thúc hơn bốn thập kỷ, tranh chấp chủ quyền với quần đảo Falkland vẫn chưa được giải quyết. Anh tiếp tục duy trì quyền quản lý quần đảo và hiện diện quân sự bằng căn cứ không quân Mount Pleasant. Argentina vẫn coi Falkland là một phần lãnh thổ không thể tách rời và theo đuổi yêu sách thông qua các biện pháp ngoại giao cũng như các diễn đàn quốc tế.
Hai nước đã khôi phục quan hệ ngoại giao sau chiến tranh nhưng các cuộc đàm phán về chủ quyền hầu như không đạt tiến triển.
Năm 2013, chính quyền Falkland tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về quy chế của quần đảo. Kết quả cho thấy 99,8% cử tri ủng hộ tiếp tục là lãnh thổ hải ngoại của Anh, tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu khoảng 92%. London coi đây là minh chứng rõ ràng cho quyền tự quyết của người dân trên đảo và khẳng định sẽ không thảo luận về chủ quyền nếu không có sự đồng ý của cư dân.
Trong khi đó, Buenos Aires bác bỏ kết quả, cho rằng phần lớn dân cư hiện nay là hậu duệ của những người được đưa đến sau khi London giành quyền kiểm soát năm 1833 nên cuộc trưng cầu không thể được xem là cơ sở pháp lý để xác định chủ quyền.
Liên Hợp Quốc hiện xếp Falkland vào danh sách các vùng lãnh thổ chưa tự quản và nhiều lần kêu gọi Anh và Argentina nối lại đàm phán nhằm tìm kiếm giải pháp hòa bình. Tuy nhiên, tổ chức này không đưa ra phán quyết về chủ quyền đối với quần đảo.
Trung Quốc nhiều lần bày tỏ ủng hộ lập trường của Argentina và kêu gọi hai bên thương lượng. Mỹ từ sau cuộc chiến năm 1982 nhìn chung tránh đứng hẳn về bên nào trong vấn đề chủ quyền, dù thừa nhận Anh là bên đang quản lý thực tế quần đảo.
Vị trí quần đảo Falkland. Đồ họa: BBC
Tại World Cup năm nay, Falkland tiếp tục trở thành vấn đề thổi bùng căng thẳng Anh - Argentina. Sau chiến thắng 3-2 trước Ai Cập ở vòng 1/8, các cầu thủ Argentina đã hát bài Muchachos trong phòng thay đồ. Ca khúc này có nhiều đoạn nhắc đến "Malvinas" và tri ân những người đã tham gia cuộc chiến năm 1982.
Động thái trên nhanh chóng gây tranh cãi bởi trước giải đấu, FIFA đã yêu cầu các đội tuyển và cổ động viên tránh đưa thông điệp mang tính chính trị, phân biệt đối xử hoặc xúc phạm vào sân vận động. Ban tổ chức thậm chí đã tịch thu một số lá cờ của cổ động viên Anh vì có hình bóng người lính hoặc tàu ngầm, cho rằng những hình ảnh này có thể bị xem là liên quan đến cuộc chiến Falkland.
Tuy nhiên, theo truyền thông Anh, FIFA quyết định không kỷ luật đối với đội tuyển Argentina, làm dấy lên sự phản đối tại Anh rằng cơ quan quản lý bóng đá thế giới đã hành xử không công bằng.
Tranh cãi càng thu hút sự chú ý khi cuộc tái đấu Anh - Argentina diễn ra đúng 40 năm sau trận tứ kết năm 1986, nơi Diego Maradona ghi hai bàn thắng đi vào lịch sử, gồm pha lập công bằng tay nổi tiếng được gọi là "Bàn tay của Chúa", ấn định chiến thắng cho Buenos Aires. Trận đấu năm đó diễn ra chỉ 4 năm sau cuộc chiến Falkland, khiến ý nghĩa của màn so tài vượt ra ngoài khuôn khổ thể thao.
Ngay sau khi Argentina đánh bại Thụy Sĩ ngày 11/7, huấn luyện viên Argentina Lionel Scaloni đã tìm cách hạ nhiệt những yếu tố chính trị bao quanh cuộc đối đầu với Anh.
"Thông điệp của tôi là đây chỉ là một trận bóng đá. Đó là tất cả những gì tôi muốn nói", ông Scaloni phát biểu. "Chúng tôi sẽ đối đầu một đối thủ rất mạnh. Họ có một huấn luyện viên xuất sắc. Chỉ đơn giản là một trận bóng đá, không hơn".
Như Tâm (Theo France 24, Reuters, AFP)
