Quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm: Định hình không gian sống cho nhiều thế hệ

Từ cơ sở nghị quyết 09, sau Hà Nội, TP.HCM đã phê duyệt đề cương lập Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm để phát triển thành phố với tầm nhìn dài hạn, ổn định, thích ứng với biến đổi khí hậu.  

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, cho rằng quy hoạch tổng thể cần bao quát đủ sức tổ chức toàn bộ hệ thống đô thị TP.HCM cho nhiều thế hệ.

Quy hoạch tổng thể: Chọn ít nhưng rõ động cơ kinh tế

* Theo ông, tại sao nghị quyết 09 đặt ra yêu cầu về quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm với TP.HCM?

- Việc hợp nhất không gian phát triển ở TP.HCM làm thay đổi quy mô và bản chất của đô thị. TP.HCM đang tiến tới hình thái siêu đô thị vùng với dân số và diện tích rất lớn. Trong bối cảnh đó, quy hoạch tổng thể không thể chỉ dừng ở tầm nhìn 20 - 30 năm như trước. 

Những thách thức như biến đổi khí hậu, sụt lún đất, chuyển đổi mô hình kinh tế, già hóa dân số và cạnh tranh đô thị toàn cầu đều diễn ra trong chu kỳ dài hơn nhiều. Do đó TP.HCM cần xây dựng một quy hoạch có tầm nhìn tối thiểu 100 năm, có vai trò như một hiến chương phát triển đô thị, định hình không gian, hạ tầng, môi trường và mô hình kinh tế cho nhiều thế hệ.

* Vậy theo ông, tầm nhìn 100 năm thì TP.HCM cần tập trung vào những trụ cột nào?

- Trên tinh thần nghị quyết 09, quy hoạch tầm nhìn 100 năm cần khái quát, đủ sức tổ chức toàn bộ hệ thống đô thị. Tôi đề xuất tầm nhìn đến năm 2125 TP.HCM là siêu đô thị với 6 trụ cột gồm: Đa trung tâm, hướng biển - hướng sông, trung hòa carbon, an toàn khí hậu, kết nối toàn cầu và có chất lượng sống cao cho đại đa số cư dân.

Quy hoạch kinh tế cũng cần chọn ít nhưng phải rõ động cơ kinh tế, cấu trúc kinh tế làm động lực dẫn dắt, lan tỏa tăng trưởng dài hạn cho TP.HCM. 

Theo tôi cần quy hoạch dựa trên 4 động cơ chính, gồm: Tài chính quốc tế đặt tại lõi trung tâm thành phố; đổi mới sáng tạo đặt tại khu vực Thủ Đức cũ; công nghiệp tiên tiến đặt tại vành đai phía Bắc thành phố; kinh tế biển đặt tại khu vực Đông Nam thành phố. 

Quy hoạch môi trường là yếu tố sống còn

* Nghị quyết 09 cũng đặt ra yêu cầu về quy hoạch theo tư duy đa cực, đa trung tâm, đồng bộ các không gian, hạ tầng, ông đề xuất gì cho định hướng quy hoạch trên?

- Theo tôi, TP.HCM hợp nhất không thể tiếp tục phát triển theo kiểu một trung tâm duy nhất, mà cần tổ chức theo mô hình đa cực. Tôi đề xuất mô hình cấu trúc không gian đô thị 100 năm của TP.HCM dựa trên 5 không gian chiến lược.

Thứ nhất là lõi trung tâm toàn cầu gồm khu vực quận 1 (cũ), Thủ Thiêm và một phần khu vực thành phố Thủ Đức cũ với vai trò Trung tâm tài chính quốc tế, Trung tâm đổi mới sáng tạo, Trung tâm giáo dục - y tế chất lượng cao.

Thứ hai là vành đai công nghiệp - sản xuất thông minh bố trí chủ yếu ở khu vực Bình Dương cũ và bắc thành phố Thủ Đức cũ đóng vai trò sản xuất công nghệ cao, logistics thông minh, chuỗi cung ứng khu vực.

Thứ ba là hành lang cảng biển - kinh tế biển chủ yếu ở cảng biển ven biển phía Đông Nam, có vai trò logistics quốc tế, công nghiệp biển, du lịch biển chất lượng cao.

Thứ tư là vành đai sinh thái - dự trữ môi trường chủ yếu ở khu vực Cần Giờ, khu vực Tây Nam và vùng đất thấp, có vai trò điều tiết nước, hấp thụ carbon, bảo tồn sinh thái, là lá chắn khí hậu dài hạn của thành phố.

Thứ năm là chuỗi đô thị vệ tinh để giảm áp lực lên trung tâm, tạo nơi sống gần nơi có việc làm và phát triển cân bằng cho TP.HCM.

Về quy hoạch hạ tầng là "xương sống" của đô thị cần dựa vào hạ tầng giao thông công cộng (metro xuyên vùng, đường sắt đô thị, BRT, giao thông thủy) theo nguyên tắc mọi khu đô thị lớn phải nằm trong bán kính phục vụ của giao thông công cộng.

Hạ tầng logistics của thành phố cần phải là trung tâm logistics đa phương thức gắn với cảng biển quốc tế, kết nối hàng không - đường sắt - đường thủy.

Hạ tầng số với Internet tốc độ cao và hạ tầng dữ liệu đô thị thành phố thông minh rất quan trọng cho thành phố trong kỷ nguyên mới.

* Để bảo đảm tầm nhìn TP.HCM là top đô thị kiểu mẫu về chất lượng sống đặt ra yêu cầu quy hoạch như thế nào về môi trường?

- Một nguyên tắc quan trọng là phải quy hoạch cho con người, đặt chất lượng cuộc sống người dân là trung tâm. Một thành phố phát triển 100 năm không thể chỉ đo bằng chỉ số GDP mà phải đo bằng thời gian đi lại, chất lượng không khí, cây xanh, khả năng tiếp cận các dịch vụ (y tế, giáo dục, văn hóa...) và chi phí nhà ở.

Theo đó, yêu cầu về quy hoạch môi trường và thích ứng khí hậu là yếu tố sống còn của TP.HCM mà nếu sai ở khâu này thì quy hoạch thất bại. 

Phải bảo đảm các nguyên tắc cốt lõi gồm: Giữ hành lang nước, không xây dựng lấn sông, bít kênh rạch, xóa vùng trũng; xây dựng TP.HCM là đô thị hấp thụ nước thay vì chống nước (thông qua hệ thống hồ điều tiết, công viên ngập nước, mặt thấm nước...); bảo tồn rừng ngập mặn, đặc biệt là khu vực Cần Giờ.

Bên cạnh đó cải cách quản trị đô thị cũng rất quan trọng, là điều kiện để quy hoạch thành công. Quy hoạch tầm nhìn 100 năm nên là hệ thống quy hoạch động, linh hoạt, có thể cập nhật mỗi 5-10 năm và phân kỳ phát triển theo thời gian.