Một góc thôn tại Nghệ An - Ảnh: DOÃN HÒA
Với thời hạn được Chính phủ đưa ra trước ngày 30-6 hoàn thành việc sáp nhập thôn, tổ dân phố, hiện các tỉnh, thành đang đẩy mạnh ban hành kế hoạch, rà soát các điều kiện để có phương án sắp xếp phù hợp.
Giảm chi phí quản lý, nâng cao chất lượng phục vụ người dân
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, đại biểu Bùi Hoài Sơn, Ủy viên hoạt động chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nêu rõ việc sáp nhập thôn, tổ dân phố là một yêu cầu cần thiết đặt ra trong quá trình tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản trị cơ sở.
Ông nhấn mạnh điều quan trọng nhất cần hiểu sáp nhập thôn, tổ dân phố không phải chỉ để giảm đầu mối, mà tạo ra một không gian quản trị cơ sở đủ lớn, đủ nguồn lực, đủ điều kiện vận hành hiệu quả hơn.
Một thôn, tổ dân phố quá nhỏ sẽ khó tổ chức phong trào, khó huy động nguồn lực cộng đồng, khó ứng dụng chuyển đổi số, khó đầu tư thiết chế văn hóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng.
Ngược lại, một thôn, tổ dân phố có quy mô hợp lý sẽ giúp giảm chi phí quản lý, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, tăng tính chuyên nghiệp trong điều hành, tạo điều kiện để các chính sách đi vào đời sống nhanh hơn.
Tuy nhiên, ông chỉ rõ ở Việt Nam, làng chưa bao giờ chỉ là một đơn vị cư trú. Mà đây là nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa làng xã, cái gốc, cái lõi của rất nhiều giá trị Việt Nam.
Vì vậy, ông nhấn mạnh điều cần tránh nhất trong lần sắp xếp này là cách làm cơ học. Không thể chỉ nhìn bản đồ, đếm số hộ, cộng số nhân khẩu rồi ghép các cộng đồng lại với nhau như ghép những ô vuông trên giấy...
Ông nêu quan điểm trong đợt sáp nhập này cần chú ý đến 4 nội dung. Trong đó, trước hết là yếu tố lịch sử - văn hóa của cộng đồng dân cư.
Khi sáp nhập, không nên chỉ nhìn vào bản đồ địa giới hay số lượng hộ gia đình, mà phải nhìn vào lịch sử hình thành của làng, xóm, khu dân cư và mối quan hệ dòng họ, nghề nghiệp, tín ngưỡng, lễ hội, phong tục, nếp sống, không gian sinh hoạt chung.
Cùng với đó, là yếu tố con người và sự đồng thuận. Theo đó, phải lấy ý kiến nhân dân một cách thực chất. Hướng dẫn nêu rõ đề án sáp nhập thôn, tổ dân phố phải được trên 50% số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình của từng thôn, tổ dân phố liên quan tán thành.
Vì vậy, việc sáp nhập phải được giải thích kỹ, lấy ý kiến thực chất, lắng nghe tâm tư của người dân.
Người dân cần hiểu vì sao phải sáp nhập, sáp nhập để được gì, tên gọi mới ra sao, nhà văn hóa dùng thế nào, các khoản đóng góp có thay đổi không, sinh hoạt cộng đồng tổ chức ở đâu, quyền lợi và trách nhiệm của từng nhóm dân cư được bảo đảm thế nào...
"Khi dân hiểu, dân bàn, dân đồng thuận thì chủ trương lớn mới đi vào cuộc sống một cách êm thuận", ông Sơn nói thêm.
Ông cũng nhấn mạnh cần lưu ý đến tính tương đối đồng nhất của cộng đồng và thiết chế văn hóa, nhất là nhà văn hóa cộng đồng.
Về tên gọi đại biểu Bùi Hoài Sơn cho rằng, khi sáp nhập, cần ưu tiên phương án đặt tên có tính kế thừa, tôn trọng lịch sử, tránh đặt tên khô cứng, vô cảm hoặc chỉ theo số thứ tự.
"Có thể ghép tên, chọn tên chung có ý nghĩa văn hóa - lịch sử, hoặc giữ tên cũ trong các thiết chế, biển chỉ dẫn, hồ sơ di sản, bản đồ số, nhà văn hóa, tuyến đường, không gian ký ức cộng đồng. Sáp nhập về quản lý nhưng không nhất thiết phải xóa bỏ ký ức văn hóa", ông Sơn nêu.
Đại biểu Bùi Hoài Sơn - Ảnh: GIA HÂN
Nghiên cứu đặt tên cấp xã cũ cho thôn, tổ dân phố mới
TS Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, nhấn mạnh việc sáp nhập không thể chỉ làm một cách cơ học mà phải xem xét, đánh giá kỹ trên các yếu tố về văn hóa, địa lý, đảm bảo sự tương đồng.
Đặc biệt giữ vững, phát huy sự đoàn kết, đảm bảo lấy ý kiến của người dân để có đồng thuận, thống nhất cao.
Về tên gọi, ông cho hay hiện đã có hướng dẫn, song có thể nghiên cứu cách làm của nhiều địa phương, đó là lấy tên cũ của cấp xã trước sáp nhập để đặt tên cho thôn, tổ dân phố mới.
"Ví dụ xã ở quê tôi trước đây là xã Nam Tiến, sau khi sáp nhập đổi thành xã Phú Xuyên, Hà Nội. Nay sáp nhập 2-3 thôn, có thể lấy tên Nam Tiến. Đó là một cách để ghi nhớ địa danh, lịch sử", ông Dĩnh đề xuất.
