Khách mang nhẫn kim cương đến cửa hàng kiểm tra lại giấy chứng nhận và mã số viên đá sau lùm xùm giám định - Ảnh: CÔNG TRUNG
Thử kim cương bằng máy kêu "tít tít", vẫn chưa yên tâm
"Làm sao biết đó là kim cương thật", "giấy chứng nhận này có tra được không", "mấy viên nhỏ quanh nhẫn có giấy riêng không", "bán lại lỗ bao nhiêu"... là những câu hỏi xuất hiện nhiều hơn tại các quầy trang sức sau lùm xùm giám định và buôn lậu kim cương.
Trước đó, Công an tỉnh Thanh Hóa phối hợp với Công an TP.HCM thông báo đã khởi tố ông Đặng Ngọc Thảo, nguyên giám đốc P-Lab, về hành vi buôn lậu.
Trưa 7-7, chị Thùy Dương, ngụ phường Bình Thạnh, TP.HCM, đem chiếc nhẫn có gắn kim cương đã mua nhiều năm đến một cửa hàng PNJ trên đường Nguyễn Xí để hỏi lại.
Chị nói không có ý định bán, chỉ muốn kiểm tra cho chắc vì nghe thông tin giấy chứng nhận cũng có thể bị lợi dụng.
Khách hàng mang giấy chứng nhận kim cương ra cửa hàng để kiểm tra lại có phải hàng đã mua là kim cương thật không - Ảnh: CÔNG TRUNG
Tại quầy, nhân viên tư vấn N.N.L lấy giấy chứng nhận GIA của viên kim cương, chỉ vào dãy mã số rồi hướng dẫn khách tra cứu trên website của GIA. Khi nhập mã, màn hình hiện ra các thông tin về viên đá như kích thước, màu nước, độ sạch, giác cắt.
"Giấy này giống như giấy khai sinh của viên đá. Trên giấy có mã số, trên viên kim cương cũng có mã khắc laser. Khách nên đối chiếu hai thông tin này với nhau" - chị N.L nói.
Tuy nhiên, mã khắc laser không thể nhìn bằng mắt thường. Muốn kiểm tra, khách phải nhờ cửa hàng dùng kính hiển vi hoặc kính lúp chuyên dụng, thường có độ phóng đại từ 10x trở lên. Vị trí soi là phần gờ viên đá, tức cạnh viền mỏng nằm giữa phần trên và phần dưới viên kim cương. Dãy số siêu nhỏ trên gờ phải trùng với mã số in trên giấy chứng nhận.
Nhân viên dùng máy kiểm tra, tuy nhiên nhiều khách hàng vẫn chưa thật sư an tâm - Ảnh: CÔNG TRUNG
Anh Q.An, một khách hàng mua kim cương, cho biết khi mua, phần lớn khách chỉ biết tin vào lời tư vấn. Anh từng được nhân viên cho xem viên đá qua máy chuyên dụng, khác loại bút thử đá thường dùng tại quầy.
Qua máy, anh thấy trong viên kim cương có một dãy số và được giải thích rằng nếu số này khớp với giấy chứng nhận thì có thể yên tâm.
"Tư vấn sao thì nghe vậy. Sau khi thông tin giấy chứng nhận và kim cương không rõ nguồn gốc có thể bị tuồn vào hệ thống cửa hàng lớn, tôi khá lo viên kim cương mua có thật hay không" - anh Q.An nói.
Phóng viên Tuổi Trẻ ghi nhận trong hai ngày 6 và 7-7 tại nhiều cửa hàng vàng, trang sức, kim cương ở khu vực chợ An Đông như Kim Lý, Kim Bảo Trâm, Trung tâm Kim hoàn An Đông… cho thấy hoạt động mua bán vẫn bình thường. Không có cảnh khách đổ xô bán kim cương, nhưng khách hỏi kỹ hơn về giấy, mã số, nguồn gốc và chính sách thu đổi.
Một khách tại quầy lấy bút thử đá áp vào mặt nhẫn. Thiết bị phát tiếng "tít tít", đèn báo nhảy lên vùng màu vàng, đỏ.
Khách hỏi ngay "vậy là kim cương thật rồi đúng không?". Nhân viên giải thích bút thử chỉ giúp nhận biết tương đối kim cương với một số loại đá giả, chủ yếu dựa trên khả năng dẫn nhiệt.
Thiết bị này không thể xác định viên đá là kim cương tự nhiên hay kim cương nuôi cấy, cũng không cho biết nguồn gốc, màu nước, độ sạch hay cấp độ cắt.
Ghi nhận của Tuổi Trẻ, hoạt động mua bán kim cương tại các cửa hàng diễn ra bình thường nhưng giao dịch chậm hơn, giá giảm - Ảnh: NHẬT QUANG
Giá kim cương giảm, bán lại lỗ 20-30%
Một nhân viên có hơn 10 năm bán kim cương tại chợ An Đông cho biết giá kim cương tự nhiên đã giảm liên tục 2-3 năm qua, hiện ở vùng thấp nhất nhiều năm. Sau giai đoạn 2022-2023, sức mua yếu đi, nhiều dòng phải giảm giá.
"Có viên trước đây bán cao hơn bây giờ 30-35 triệu đồng. Khách mua lúc giá cao, giờ bán lại chắc chắn hụt", người này nói.
Chẳng hạn, một viên kim cương tự nhiên khoảng 6,3 ly, độ tinh khiết VVS1, màu F hiện được chào khoảng 115-120 triệu đồng, thấp hơn đáng kể so với lúc thị trường còn sôi động.
Tại một cửa hàng trang sức ở phường Gò Vấp, nhân viên N.T cho biết cửa hàng hiện không trưng bày sẵn kim cương tự nhiên.
Khách muốn mua thường phải đặt, chờ khoảng 10-15 ngày. Trong khi đó, kim cương nhân tạo có giá thấp hơn nhiều. Một viên khoảng 5 ly được chào 15-16 triệu đồng, còn kim cương tự nhiên cùng kích cỡ có thể cao hơn, tùy chất lượng.
Theo nhân viên này, hóa đơn và giấy chứng nhận phải ghi rõ chủng loại. Nếu là kim cương tự nhiên thì ghi kim cương tự nhiên, nếu là kim cương nhân tạo cũng phải ghi rõ. Các tên gọi như kim cương Nam Phi, Hong Kong, Thái Lan chủ yếu là cách gọi theo nguồn nhập hoặc nơi giao dịch, không phải cứ tên khác nhau là loại kim cương khác nhau.
Ở khâu bán lại, người mua thường chịu hao hụt. Có nơi thu hồi khoảng 70% giá trị trên hóa đơn, đổi sang sản phẩm khác được hỗ trợ khoảng 80%. Một số hệ thống cho biết nếu đổi sản phẩm cùng giá hoặc cao hơn, mức thu đổi có thể cao hơn nhưng nếu bán lại, khách vẫn có thể mất khoảng 20% so với mua ban đầu.
Chuyên gia kinh tế Trần Nguyên Đán, giảng viên Đại học Kinh tế TP.HCM, cho rằng sự cố P-Lab không chỉ làm mất uy tín một phòng giám định mà còn đặt ra câu hỏi về cơ chế kiểm soát của hệ thống giám định đá quý trong nước.
Theo ông, tra cứu trực tuyến chỉ xác nhận mã số giấy chứng nhận có tồn tại, chưa đủ để khẳng định viên kim cương đi kèm đúng là viên đã được cấp giấy chứng nhận.
Ông khuyến nghị người mua, nhất là với kim cương giá trị lớn nên ưu tiên giấy chứng nhận uy tín, kiểm tra mã khắc trên viên đá, hỏi rõ đơn vị cấp giấy có độc lập với nơi bán hay không, đồng thời yêu cầu hóa đơn ghi rõ chủng loại, chính sách thu đổi.
Ba lưu ý khi mua kim cương
Theo ông Trần Nguyên Đán, trong khi cơ chế quản lý và giám sát thị trường chưa được hoàn thiện, người tiêu dùng cần chủ động bảo vệ mình khi giao dịch kim cương.
Đối với các viên kim cương có giá trị từ hàng trăm triệu đồng trở lên, ông khuyến nghị nên ưu tiên các chứng thư quốc tế có uy tín như GIA hoặc IGI.
Theo tính toán của ông, tổng chi phí kiểm định và vận chuyển một viên kim cương tự nhiên 1 carat đến GIA vào khoảng 150-300 USD (tương đương 4-8 triệu đồng), chỉ chiếm khoảng 1,5-5% giá trị viên đá nhưng có thể giúp hạn chế đáng kể rủi ro mua phải đá bị đánh tráo hoặc kim cương nhân tạo.
Tuy nhiên, ở phân khúc vài chục triệu đồng, nhiều người mua vẫn có tâm lý ngại bỏ thêm chi phí kiểm định nên mức độ rủi ro vẫn cao hơn.
Bên cạnh đó, ông Đán cho rằng người tiêu dùng cần phân biệt rõ giữa chứng thư giám định và cam kết của người bán. Chứng thư là kết quả đánh giá kỹ thuật từ một bên thứ ba, còn cam kết của người bán chỉ là cam kết thương mại và không thể thay thế cho hoạt động giám định độc lập.
Ông khuyến nghị trước khi giao dịch, người mua nên hỏi rõ chứng nhận do tổ chức nào cấp và tổ chức đó có mối liên hệ nào với đơn vị bán hàng hay không.
Theo ông Đán, dù gây ảnh hưởng đến niềm tin của thị trường trong ngắn hạn, sự cố P-Lab cũng là cơ hội để thị trường kim cương Việt Nam xây dựng một hệ thống giám định minh bạch và đáng tin cậy hơn.
