Số người được giải quyết chế độ hưu trí năm 2025 tăng 93% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu do cán bộ, công chức, viên chức nghỉ hưu trước tuổi để thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy.
Báo cáo tổng kết một năm thi hành Luật Bảo hiểm xã hội của Bộ Nội vụ cho biết năm 2025 có 175.700 người được giải quyết chế độ hưu trí. Phần lớn trong số này nghỉ hưu trước tuổi theo Nghị định 178 và Nghị định 177.
Nghị định 178 quy định chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và lực lượng vũ trang nghỉ hưu trước tuổi để sắp xếp tổ chức bộ máy. Nghị định 177 áp dụng với cán bộ không tiếp tục được bổ nhiệm, không tiếp tục giữ chức vụ hoặc nghỉ việc, nghỉ hưu theo nguyện vọng.
Theo Bộ Nội vụ, điểm đột phá của chính sách là người nghỉ hưu trước tuổi không bị giảm trừ tỷ lệ hưởng lương hưu. Cụ thể, người còn tối đa 10 năm đến tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường hoặc tối đa 5 năm ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, nếu đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, được nghỉ hưu trước tuổi, hưởng lương hưu đầy đủ và nhận thêm trợ cấp một lần tương ứng với thời gian nghỉ sớm.
Tỷ lệ hưởng lương hưu tương ứng với số năm đóng BHXH của người về hưu từ ngày 1/7/2025. Đồ họa: Đăng Hiếu
Giảm số người hưởng bảo hiểm xã hội một lần
Bên cạnh đó, số người hưởng bảo hiểm xã hội một lần trong năm 2025 giảm hơn 24% so với năm trước, đảo chiều xu hướng tăng liên tục những năm gần đây. Riêng năm 2022, số người rút bảo hiểm xã hội một lần từng tăng hơn 20% do ảnh hưởng của đại dịch và tâm lý trước các đề xuất sửa đổi chính sách.
Theo quy định hiện hành, người tham gia bảo hiểm xã hội từ ngày 1/7/2025 sẽ không còn được giải quyết bảo hiểm xã hội một lần sau một năm nghỉ việc như trước, trừ các trường hợp đủ điều kiện theo luật như đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội; ra nước ngoài định cư; mắc bệnh hiểm nghèo hoặc suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, khuyết tật đặc biệt nặng. Người tham gia trước ngày 1/7/2025 vẫn được áp dụng quy định cũ, tức sau 12 tháng nghỉ việc, nếu đóng bảo hiểm xã hội dưới 20 năm và có nhu cầu thì được nhận bảo hiểm xã hội một lần.
Sau một năm thi hành luật, chính sách trợ cấp hưu trí xã hội - tầng an sinh mới của hệ thống bảo hiểm xã hội - đã mở rộng diện thụ hưởng lên khoảng 2,5 triệu người. Chính sách áp dụng với người từ đủ 75 tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng và người từ đủ 70 tuổi thuộc hộ nghèo, cận nghèo. Mức trợ cấp chung là 500.000 đồng mỗi tháng. Một số địa phương đang chi mức cao hơn, như Hải Phòng và Quảng Ninh 700.000 đồng; Hà Nội và TP HCM 650.000 đồng; Tuyên Quang 530.000 đồng.
Tại dự thảo Luật sửa đổi, Bộ Nội vụ đề xuất giao Chính phủ quyết định lộ trình giảm dần tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70 tuổi, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế và khả năng cân đối ngân sách. Theo cơ quan soạn thảo, mục tiêu đến năm 2030 là khoảng 60% người sau tuổi nghỉ hưu được hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng hoặc trợ cấp hưu trí xã hội. Với tốc độ tăng khoảng 100.000 người hưởng mới mỗi năm như hiện nay, mục tiêu này sẽ khó đạt nếu không tiếp tục điều chỉnh chính sách.
Người cao tuổi Hà Nội thư giãn bên Hồ Gươm. Ảnh: Ngọc Thành
Thêm gần 300.000 người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc
Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành cũng mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Sau một năm triển khai, hơn 292.000 người đã được bổ sung vào hệ thống, gồm hơn 36.000 chủ hộ kinh doanh có đăng ký; khoảng 60.300 người quản lý doanh nghiệp, người đại diện không hưởng lương; gần 22.700 dân quân thường trực; hơn 22.800 người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố và khoảng 150.000 lao động làm việc không trọn thời gian.
Để khuyến khích các nhóm này tham gia lâu dài, Bộ Nội vụ đề xuất ngân sách nhà nước hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội cho bốn nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc nhưng phải tự đóng toàn bộ mức đóng, trong đó có chủ hộ kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương, một số chức danh quản lý hợp tác xã và lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.
Theo Bộ Nội vụ, các nhóm này tuy thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc nhưng không có người sử dụng lao động cùng đóng như quan hệ lao động thông thường, nên nghĩa vụ tài chính gần với bảo hiểm xã hội tự nguyện. Trong khi người tham gia tự nguyện được ngân sách hỗ trợ tiền đóng, các nhóm trên chưa có chính sách tương tự.
Cuối năm 2025, cả nước có hơn 21,5 triệu người tham gia bảo hiểm xã hội, đạt khoảng 45% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong đó, hơn 18,9 triệu người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và hơn 2,6 triệu người tham gia tự nguyện. Tổng số thu bảo hiểm xã hội đạt hơn 434.100 tỷ đồng, tăng trên 58.000 tỷ đồng so với năm 2024; số tiền chậm đóng, trốn đóng tính lãi gần 14.900 tỷ đồng, tương đương 3,4% số phải thu.
Hồng Chiêu
