TP HCMBà Hoa, 76 tuổi, mệt mỏi, phù mặt sau một năm uống thuốc bột không rõ nguồn gốc chữa bệnh xương khớp, bác sĩ chẩn đoán suy tuyến thượng thận do dùng corticoid kéo dài.
Bà Hoa có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, uống thuốc theo toa. Khoảng một năm trước, bà đau nhức xương khớp, ăn kém, sụt cân, uống thêm một loại thuốc bột không rõ loại.
Một tuần trước, bà mệt, mất ngủ, đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám. BS.CKI Đỗ Vũ Ngọc Anh, khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, cho biết bệnh nhân có biểu hiện của hội chứng Cushing như phù mặt, da mỏng, đỏ, tích mỡ vùng cổ gáy. Chỉ số đường huyết và huyết áp không ổn định, có lúc lên 170/120 mmHg. Bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị suy tuyến thượng thận thứ phát do sử dụng corticoid kéo dài không kiểm soát.
Tuyến thượng thận là cơ quan nội tiết nằm phía trên hai thận. Phần vỏ thượng thận sản xuất hormonecortisol và aldosterone, đóng vai trò quan trọng trong điều hòa huyết áp, chuyển hóa đường, muối, nước và đáp ứng với stress. Khi cơ thể thiếu hụt cortisol, người bệnh mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, tụt huyết áp, rối loạn điện giải, nguy hiểm hơn suy tuyến thượng thận cấp.
Bác sĩ Ngọc Anh kiểm tra sức khỏe bệnh nhân trước lúc xuất viện. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, giải thích sử dụng corticoid kéo dài làm tăng nồng độ glucocorticoid ngoại sinh trong máu, từ đó ức chế trục hạ đồi - tuyến yên - thượng thận. Khi tuyến yên giảm tiết ACTH (hormone tuyến thượng thận) trong thời gian dài, vỏ thượng thận bị giảm hoạt động, dần teo nhỏ, suy giảm khả năng sản xuất cortisol nội sinh.
"Các loại thuốc bột không rõ nguồn gốc dễ bị pha corticoid để tạo hiệu quả giảm đau, chống viêm nhanh, khiến người bệnh lầm tưởng thuốc tốt", bác sĩ Kiều nói. Lạm dụng corticoid có thể gây hội chứng Cushing, tăng huyết áp, đái tháo đường, loãng xương, loét dạ dày, nhiễm trùng và suy tuyến thượng thận.
Ngoài ra, ngưng thuốc đột ngột như bà Hoa sau thời gian dài sử dụng cũng nguy hiểm vì cơ thể chưa kịp phục hồi khả năng sản xuất cortisol. Do đó, corticoid cần được giảm liều từ từ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bác sĩ chỉ định dùng thuốc hạ áp, kiểm soát đường huyết bằng cách tiêm insulin, bù dịch do mất nước. Bà cũng được bù corticoid, sau đó giảm liều dần rồi mới ngưng hẳn để cơ thể kịp thích nghi. Hai ngày sau, đường huyết và huyết áp được kiểm soát, bà đỡ mệt, không còn buồn nôn, ăn uống ngon miệng, được xuất viện.
Bác sĩ Ngọc Anh khuyến cáo mọi người không tự ý sử dụng thuốc chứa corticoid hoặc thuốc không rõ nguồn gốc. Corticoid chỉ nên dùng theo chỉ định và được theo dõi bởi bác sĩ. Khi xuất hiện dấu hiệu như tăng cân nhanh, phù, yếu cơ, mệt mỏi, chán ăn hoặc tụt huyết áp, người bệnh cần đến bệnh viện kiểm tra sớm.
Thu Hà
* Tên bệnh nhân đã được thay đổi
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh tim mạch tại đây để bác sĩ giải đáp
