Nhiệm vụ được thiết kế để ngăn Đài Swift rơi xuống Trái đất đang cạn dần thời gian - Ảnh: NASA
Sứ mệnh tư nhân đầu tiên nhằm nâng quỹ đạo đài quan sát Neil Gehrels Swift của NASA đang gặp sự cố nghiêm trọng khi tàu robot LINK bất ngờ quay mất kiểm soát, buộc nhóm kỹ sư phải khẩn trương khắc phục trước khi tiếp cận mục tiêu.
Sứ mệnh chưa từng có để cứu đài quan sát Swift
Đài quan sát Neil Gehrels Swift của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) được phóng lên quỹ đạo Trái đất thấp năm 2004 ở độ cao khoảng 600km.
Sau hơn 20 năm hoạt động, Swift trở thành một trong những đài quan sát quan trọng nhất trong lĩnh vực thiên văn năng lượng cao, chuyên phát hiện các vụ nổ tia gamma, siêu tân tinh và nhiều hiện tượng vũ trụ có năng lượng cực lớn.
Tuy nhiên, do chịu tác động của lực cản khí quyển, quỹ đạo của Swift liên tục suy giảm.
Theo các mô hình tính toán của NASA, đầu năm 2025, đài quan sát được dự báo có thể rơi trở lại Trái đất vào mùa hè năm 2026. Đến đầu tháng 7-2026, Swift chỉ còn ở độ cao khoảng 360km và xác suất rơi xuống Trái đất trước năm 2027 lên tới 90%.
Thay vì để Swift kết thúc sứ mệnh bằng một vụ rơi có kiểm soát, NASA quyết định thử nghiệm công nghệ bảo dưỡng vệ tinh trên quỹ đạo.
Cơ quan này hợp tác với Công ty Katalyst Space Technologies phát triển tàu robot LINK, có nhiệm vụ tiếp cận, bắt giữ Swift rồi nâng quỹ đạo của đài quan sát thêm khoảng 240km để kéo dài thời gian hoạt động.
Đây là sứ mệnh chưa từng có tiền lệ. Tàu LINK được thiết kế, chế tạo chỉ trong khoảng một năm trước khi được phóng lên quỹ đạo ngày 3-7-2026.
Tàu cứu hộ gặp sự cố giữa hành trình
Theo trang IFLScience, cuối tuần qua, tàu LINK bất ngờ gặp sự cố nghiêm trọng, rơi vào trạng thái quay đa trục và bị gián đoạn liên lạc với trạm điều khiển mặt đất.
Dù vậy, NASA cho biết nhiều hệ thống quan trọng của tàu vẫn hoạt động bình thường, gồm động cơ điện, cánh tay robot, hệ thống cảm biến phục vụ tiếp cận mục tiêu, nguồn điện và các thiết bị liên lạc.
Các kỹ sư của Katalyst đang sử dụng động cơ điện có khả năng thay đổi hướng lực đẩy để giảm tốc độ quay và đưa tàu trở lại trạng thái ổn định. Những lần kích hoạt động cơ đầu tiên cho kết quả khả quan.
Trong những ngày tới, nhóm điều khiển sẽ cập nhật phần mềm để thích ứng với cấu hình mới của tàu sau sự cố, sau đó tiến hành các bài thử nghiệm trước khi tiếp tục hành trình tiếp cận Swift.
Nếu khôi phục hoàn toàn hoạt động của LINK, tàu sẽ phải thực hiện giai đoạn khó khăn nhất của sứ mệnh: bay sát đài quan sát, khảo sát các vị trí có thể bám giữ rồi sử dụng cánh tay robot để bắt lấy Swift.
Sứ mệnh hiện được ví như một "chiến dịch giải cứu kép", khi các kỹ sư không chỉ phải ngăn đài quan sát Swift rơi xuống Trái đất mà còn phải khắc phục sự cố của chính tàu cứu hộ.
Nếu thành công, đây sẽ là bước tiến quan trọng trong công nghệ bảo dưỡng, sửa chữa và kéo dài tuổi thọ vệ tinh ngay trên quỹ đạo, mở đường cho nhiều sứ mệnh tương tự trong tương lai.
