Thoát xuất khẩu thô, đưa nông sản Việt chinh phục thị trường cao cấp

Việt Nam là nước xuất khẩu gạo lớn thứ ba chiếm 12% - 15% sản lượng gạo xuất khẩu của thế giới với các thị trường chính là Philippines, Indonesia, Malaysia, Trung Quốc, Bờ Biển Ngà, EU…

Nhận diện hạn chế

Bên cạnh đó Việt Nam là nước xuất khẩu cà phê Robusta lớn nhất thế giới, chiếm đến 43% tổng sản lượng cà phê xuất khẩu, một số thị trường xuất khẩu chính là EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Đông Nam Á... Hay ngành điều, Việt Nam đứng thứ nhất về xuất khẩu hạt điều, chiếm đến 75% thế giới. Ngành thủy sản, Việt Nam đứng thứ 3 thế giới về xuất khẩu tôm và độc quyền về xuất khẩu cá tra toàn cầu.

Thực tế, hiện nay ngành nông nghiệp Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc đưa nông sản Việt Nam ra thị trường thế giới như: rào cản xanh và hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe; sản xuất nông nghiệp còn mang tính chất manh mún, nhỏ lẻ, hạn chế trong việc áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất và thiết lập mã số vùng trồng. 

Do công nghệ sau thu hoạch và logistics còn yếu nên phần lớn các nông sản xuất khẩu của Việt Nam là sản phẩm thô với giá trị thấp, còn các sản phẩm chế biến sâu phụ thuộc vào các tập đoàn đầu tư từ nước ngoài... 

Để khắc phục những khó khăn, thách thức trong sản xuất nông nghiệp, đưa nông sản tiến sâu vào thị trường thế giới, Việt Nam đã thực hiện nhiều chiến lược sản xuất quan trọng, đặc biệt là các chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, phát triển sản xuất nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao… 

Câu chuyện sinh kế bền vững từ người trồng cà phê

Đối với loại nông sản khác là cà phê Robusta, nó không chỉ là giống cà phê đơn thuần nữa, mà giờ đây những người nông dân đang thổi hồn vào từng hạt cà phê bằng tư duy làm sản phẩm đặc sản kết hợp với các mô hình canh tác cảnh quan bền vững dưới tán rừng tự nhiên tại Tây Nguyên. 

Không còn lạm dụng phân thuốc hay thu hoạch xô bồ, người nông dân hiện đại đã làm chủ các công nghệ chế biến sâu tiên tiến như lên men sinh học tự nhiên, sấy lồng kính kiểm soát nhiệt độ để đánh thức những tầng hương phong phú ẩn sâu bên trong lớp vỏ: từ vị ngọt hậu của mật ong, hương thơm của trái cây chín cho đến vị đậm đà, mạnh mẽ đặc trưng vốn có. 

Từng ly cà phê Robusta trao tay người tiêu dùng quốc tế hôm nay không chỉ mang hàm lượng caffeine đánh thức năng lượng, mà còn kể một câu chuyện nhân văn về sinh kế bền vững của người bản địa, về sự đa dạng sinh học của đất trời Việt Nam và cam kết giảm phát thải Net Zero đầy trách nhiệm. 

Đây chính là "vũ khí chiến lược" mới, giúp nông sản Việt kiêu hãnh bước vào các chuỗi quán specialty coffee thượng lưu tại những thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản hay Mỹ với một định giá xứng tầm và một vị thế hoàn toàn độc lập.

Hội nhập quốc tế đã mở ra cho Việt Nam những cơ hội và những thách thức trong việc xuất khẩu nông sản. Thông qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới FTA, Việt Nam không còn là việc mở cửa thụ động, mà là sự chủ động thâm nhập bằng một chiến lược "ngoại giao nông sản" sắc bén. 

Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP hay RCEP chính là những bệ phóng vàng, mở toang cánh cửa thuế quan vào các thị trường khó tính bậc nhất như Mỹ, EU, Nhật Bản. 

Tuy nhiên, để tận dụng tối đa các ưu đãi này, doanh nghiệp Việt phải kiên quyết từ bỏ tư duy "núp bóng", tức là xuất khẩu thô để các tập đoàn nước ngoài đóng gói, dán nhãn mác của họ. Chúng ta phải khẳng định vị thế độc lập, đưa nông sản Việt hiên ngang bước lên kệ các siêu thị lớn bằng chính thương hiệu độc lập của doanh nghiệp Việt Nam, được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ toàn cầu. 

Chuẩn hóa sản xuất là con đường duy nhất 

Để hiện thực hóa giấc mơ thương hiệu, "tấm hộ chiếu" duy nhất chính là sự chuẩn hóa. Chúng ta không thể mang thói quen canh tác tùy tiện vào sân chơi quốc tế. Việc dịch chuyển, nâng cấp và đưa các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt như GlobalGAP (Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu), Organic (Hữu cơ châu Âu/Mỹ) hay Halal (Tiêu chuẩn cho thế giới Hồi giáo) trở thành bộ quy chuẩn phổ quát, thấm nhuần vào tư duy của từng người nông dân là điều kiện tiên quyết. 

Chuẩn hóa sản xuất chính là cách ngắn nhất để xóa bỏ các rào cản kỹ thuật và xây dựng lòng tin kiên cố với người tiêu dùng toàn cầu.

Xu hướng dịch chuyển sang nền kinh tế xanh, tuần hoàn và giảm phát thải carbon không phải là thách thức, mà thực chất là cơ hội, thời cơ để nông nghiệp Việt Nam thực hiện cú "lội ngược dòng", định vị toàn diện trên bản đồ thế giới dưới một thương hiệu chung “Việt Nam Xanh”.