Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số và thời gian nhìn màn hình ngày càng dài khiến các bệnh lý mắt như khô mắt, mỏi mắt và cận thị xuất hiện sớm hơn ở người trẻ.
Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn, tại hội nghị khoa học kỹ thuật 2026 của Tập đoàn Y khoa Sài Gòn ngày 4/7, cho biết trí tuệ nhân tạo và công nghệ số là những lĩnh vực đang định hình tương lai y học. Theo các chuyên gia, cùng với những cơ hội mới trong chẩn đoán và điều trị, lối sống số cũng kéo theo nhiều vấn đề sức khỏe cần được quan tâm, trong đó có bệnh lý mắt.
BS.CK2 Trương Công Minh, Phó chủ tịch Hội Laser Y học và Laser Ngoại khoa TP HCM, Giám đốc điều hành Bệnh viện Mắt Sài Gòn Lê Thị Riêng, cho biết khô mắt hiện là một trong những vấn đề phổ biến nhất ở người trẻ, đặc biệt nhóm làm việc văn phòng.
"Người trẻ hiện nay sử dụng máy tính, điện thoại gần như suốt ngày. Khi tập trung nhìn màn hình, tần suất chớp mắt giảm đáng kể, khiến mắt dễ khô hơn", bác sĩ nói.
Thông thường, chớp mắt giúp dàn đều lớp phim nước mắt trên bề mặt nhãn cầu, đóng vai trò bôi trơn, bảo vệ và nuôi dưỡng giác mạc. Khi tần suất chớp mắt giảm, lớp phim này nhanh chóng mất ổn định. Bên cạnh đó, môi trường điều hòa, quạt gió hoặc không khí hanh khô cũng làm nước mắt bốc hơi nhanh hơn, khiến tình trạng khô mắt nặng thêm.
Các biểu hiện thường gặp gồm cộm rát, xốn mắt, cảm giác như có dị vật trong mắt, đỏ mắt nhẹ, nhìn mờ thoáng qua hoặc nhanh mỏi mắt khi đọc sách, làm việc trước màn hình. Nhiều người chủ quan vì triệu chứng ban đầu khá mơ hồ.
Khám mắt cho bệnh nhân tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Hiện không ít người có thói quen tự mua nước mắt nhân tạo khi thấy khó chịu ở mắt. Theo bác sĩ Minh, điều này có thể phù hợp với trường hợp khô mắt nhẹ nhưng không nên lạm dụng. Nếu khô mắt kéo dài hoặc triệu chứng nặng, người bệnh nên đi khám để được chỉ định loại thuốc phù hợp.
Khô mắt cũng dễ bị nhầm với một số bệnh lý khác như viêm kết mạc, viêm bờ mi hoặc rối loạn tuyến tiết dầu ở mi mắt. Một số rối loạn nội tiết cũng có thể làm thay đổi chất lượng phim nước mắt, khiến mắt khô kéo dài.
Tại hội nghị, TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) cho rằng y tế hiện đại không chỉ tập trung vào điều trị mà cần đẩy mạnh dự phòng, phát hiện sớm và quản trị chất lượng bằng dữ liệu, bằng chứng khoa học. Điều quan trọng không chỉ là chữa bệnh mà còn là nhận diện nguy cơ sớm và xây dựng thói quen chăm sóc sức khỏe chủ động.
Để phòng ngừa các bệnh lý mắt, bác sĩ khuyến cáo dân văn phòng nên áp dụng quy tắc 20-20-20: cứ sau 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn vào một vật cách xa khoảng 20 feet (khoảng 6 m) trong ít nhất 20 giây. Việc chuyển tầm nhìn từ gần sang xa giúp mắt thư giãn, đồng thời kích thích chớp mắt nhiều hơn, hạn chế bốc hơi nước mắt. Ngoài ra, nên tránh để quạt hoặc máy lạnh thổi trực tiếp vào mắt, điều chỉnh nhiệt độ phòng hợp lý và duy trì độ ẩm môi trường.
Phần lớn trường hợp khô mắt nhẹ chỉ gây khó chịu, ảnh hưởng khả năng tập trung và hiệu suất làm việc. Tuy nhiên, nếu không điều trị, tình trạng nặng có thể gây tổn thương giác mạc.
Bác sĩ Minh cảnh báo khô mắt kéo dài có thể làm giảm thị lực tạm thời, thậm chí gây viêm hoặc loét giác mạc trong những trường hợp nặng, đặc biệt ở người có tình trạng hở mi khi ngủ. Nếu mắt khô nhiều đến mức nhìn không rõ hoặc đau rát kéo dài, người bệnh cần được thăm khám sớm.
Lê Phương
