Cần chuẩn bị sớm để tuổi già được sống khỏe, sống vui - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Khi đọc tin Bộ Y tế "Đề xuất hướng dẫn người từ 40 tuổi chuẩn bị cho tuổi già, thích ứng với già hóa dân số", tôi bất giác bật cười. Không phải vì thấy đề xuất ấy buồn cười, mà vì cảm giác mình vừa bị gọi đúng tên.
Mới 40, chuẩn bị tuổi già gì sớm vậy?
Tôi từng nghĩ như rất nhiều người khác: 40 tuổi vẫn còn trẻ, vẫn còn sức làm việc, vẫn còn những kế hoạch dang dở. Tuổi già là chuyện của cha mẹ mình, của những người đã nghỉ hưu, chứ không phải của người đang tất bật đi làm mỗi ngày.
Cho đến khi tôi chính thức nghỉ việc ở tuổi sau 40.
Lần đầu tiên sau nhiều năm, tôi ngồi viết CV, sắp xếp hồ sơ và bắt đầu gửi đơn ứng tuyển. Tôi đã chuẩn bị tinh thần cho việc cạnh tranh, cho những buổi phỏng vấn, cho việc phải học thêm kỹ năng mới.
Điều tôi không chuẩn bị là cảm giác bị loại ngay từ vòng năm sinh.
Có nơi tuyển dụng ghi rõ "ưu tiên dưới 35 tuổi", "dưới 40 tuổi". Có nơi trả lời rất lịch sự. Có nơi không hồi âm.
Thị trường lao động có một ranh giới vô hình mà trước đây mình chưa từng để ý: sau tuổi 40, đặc biệt là sau tuổi 45, cơ hội bắt đầu thu hẹp lại rất nhanh.
Lúc này, tôi mới hiểu vì sao một đề xuất tưởng như xa xôi nhưng lại rất phù hợp.
Ba bài học đắt giá
Bởi chuẩn bị cho tuổi già không phải là đợi đến lúc tóc bạc mới bắt đầu tích cóp. Nó bắt đầu từ thời điểm ta còn đủ trẻ để nghĩ rằng mình sẽ luôn có việc làm.
Tôi làm một nghề duy nhất tại một nơi trong hơn 25 năm. Nghề của tôi cho tôi nhiều điều: kỹ năng tổ chức, khả năng xử lý thông tin, sự bình tĩnh trước áp lực... Tôi từng nghĩ chừng ấy kinh nghiệm sẽ là lợi thế.
Nhưng khi bước vào một thị trường tuyển dụng mới, tôi mới hiểu: có những kinh nghiệm rất quý trong nghề cũ, nhưng không phải lúc nào cũng được quy đổi thành cơ hội ở nghề mới.
Đó là bài học đầu tiên tôi nhận được ở tuổi 50.
Bài học thứ hai là tài chính.
Nhiều năm đi làm, ai cũng nghĩ mình đang chuẩn bị cho tương lai: một khoản tiết kiệm, một căn nhà, một cuốn sổ bảo hiểm. Nhưng chỉ khi thu nhập bị gián đoạn, tôi mới hiểu sự khác nhau giữa có một khoản tiền và có khả năng sống được trong một khoảng thời gian không có thu nhập.
Khoản dự phòng không chỉ để chữa bệnh hay sửa nhà. Nó giúp mình có vài tháng, thậm chí vài năm, để bình tĩnh nghĩ tiếp xem sẽ sống thế nào khi công việc không còn như trước.
Bài học thứ ba là sức khỏe.
Khi còn trẻ, chúng ta thường dùng sức khỏe để đổi lấy thời gian và cơ hội. Thức khuya, làm thêm, ăn uống thất thường, ngồi hàng giờ trước màn hình… đều có thể chịu được. Đến tuổi sau 40, cơ thể bắt đầu "gửi hóa đơn". Chỉ cần ngủ thiếu vài tiếng ban đêm, cả ngày hôm sau đã thấy cơ thể "đình công".
Công việc cũng cho tôi cơ hội gặp rất nhiều người lao động ở những thời điểm khác nhau của cuộc đời. Có người chuẩn bị nghỉ hưu với một khoản tích lũy đủ đầy nhưng hoang mang vì không biết ngày mai sẽ làm gì. Có người vẫn còn sức khỏe nhưng không còn được thị trường lao động lựa chọn. Có người sợ bệnh, có người sợ cô đơn, có người sợ cảm giác mình không còn hữu ích.
Tôi từng nghĩ mình đang lắng nghe câu chuyện của họ nhưng hóa ra, đó cũng là câu chuyện đang chờ mình ở phía trước. Vì vậy, nếu ai hỏi tôi có nên chuẩn bị cho tuổi già từ tuổi 40 hay không, tôi sẽ không còn cười nữa.
Tôi sẽ nói: Nên. Không phải vì 40 là già. Mà vì sau tuổi 40, những thay đổi bắt đầu đến nhanh hơn mình tưởng.
Tôi chỉ ước mình đã bắt đầu sớm hơn một chút
Đến lúc này, tôi mới thấy chuẩn bị cho tuổi già không chỉ là tiết kiệm tiền. Đó là chuẩn bị sức khỏe, chuẩn bị kỹ năng, chuẩn bị một nghề có thể chuyển đổi, chuẩn bị các mối quan hệ và chuẩn bị cả tâm lý rằng một ngày nào đó, công việc từng gắn bó với mình có thể không còn nữa.
Vì vậy, khi Bộ Y tế đề xuất hướng dẫn người từ 40 tuổi chuẩn bị cho tuổi già, tôi không thấy đó là một thông điệp bi quan. Tôi thấy đó là một lời nhắc cần thiết.
Chúng ta học rất nhiều thứ để bước vào tuổi trưởng thành: học nghề, học làm cha mẹ, học quản lý tài chính, học kỹ năng sống. Nhưng hiếm ai dạy chúng ta học cách già đi.
Trong khi đó, già đi là điều chắc chắn nhất. Tôi từng chứng kiến một đồng nghiệp nghỉ hưu. Ngày cuối cùng ở cơ quan, chị ôm từng người, cười rất tươi. Một tháng sau gặp lại, chị bảo: "Điều khó nhất không phải là không đi làm nữa, mà là không còn ai cần mình gấp".
Câu nói ấy ở lại với tôi rất lâu.
Từ đó, tôi cố giữ cho mình một vài niềm vui không phụ thuộc vào công việc: đọc sách, viết, chăm cây, đi bộ, gặp bạn cũ. Tôi không biết sau này mình có già đi một cách nhẹ nhàng không, nhưng tôi muốn khi công việc kết thúc, cuộc sống vẫn còn nhiều điều để chờ đợi.
Tôi không nghĩ 40 tuổi là già. Nhưng 40 tuổi là lúc nên bắt đầu chuẩn bị để khi già, mình không quá hoảng hốt. Nếu mười năm trước có ai đó nói với tôi rằng hãy chuẩn bị cho tuổi già từ tuổi 40, có lẽ tôi vẫn sẽ cười.
Còn bây giờ, tôi chỉ ước mình đã bắt đầu sớm hơn một chút.
