TP.HCM siết truy xuất nguồn gốc thực phẩm, tăng kiểm soát chất lượng

UBND TP.HCM vừa ban hành văn bản về việc tăng kiểm soát an toàn thực phẩm, đẩy mạnh hoạt động truy xuất nguồn gốc, thậm chí bắt buộc các siêu thị, cửa hàng tiện lợi và chợ đầu mối chỉ nhận hàng có đầy đủ thông tin nguồn gốc, có thể truy xuất được bằng công nghệ.

Trong thực tế, từ nhiều năm nay TP.HCM đã áp dụng việc truy xuất nguồn gốc (TXNG) với các loại thực phẩm vào siêu thị, chợ đầu mối nhưng hoạt động này đến nay vẫn chưa đồng bộ, hầu hết các loại rau củ quả tại chợ đầu mối, thậm chí ở một số siêu thị vẫn chưa thể TXNG.

Nhiều chuyên gia cho rằng để hoạt động TXNG được phủ sóng, mang lại hiệu quả tốt, cần có nhiều giải pháp đồng bộ từ chính sách, chưa kể vai trò của người tiêu dùng là rất lớn.

Vẫn "mơ hồ" về nguồn gốc rau củ quả tại chợ đầu mối

Ghi nhận tại các chợ đầu mối của TP.HCM thời điểm này, dù nguồn hàng về mỗi chợ lên đến vài nghìn tấn mỗi đêm nhưng tình hình về kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm, đặc biệt TXNG vẫn đang là nỗi lo lớn.

Chẳng hạn, từ 21h trở đi, tại chợ đầu mối Hóc Môn, hoạt động mua bán trở nên nhộn nhịp. Tuy nhiên, ngoài mặt hàng thịt heo được truy xuất thông tin tương đối chi tiết thông qua vòng đeo ở chân, việc TXNG đối với mặt hàng rau củ quả và trái cây khá sơ sài, chỉ dừng lại ở việc ghi chép bằng tay và hóa đơn chứng từ.

Vừa đon đả mời khách mua rau củ, ông Hồng, một người bán tại chợ Hóc Môn, cho biết rau củ được nhập về từ Lâm Đồng nên có thông tin người bán nhưng nguồn gốc cơ bản chỉ có hóa đơn chứng từ chung chung, thậm chí lượng hàng trên hóa đơn đôi khi cũng không chính xác.

"Giờ muốn TXNG chi tiết thì khó lắm, bởi thực tế người bán hàng cho tôi cũng đi gom hàng từ nhiều nông dân. Mỗi nơi lấy một ít rồi về sơ chế, trộn lại cho đủ số lượng, sau đó gửi xe xuống đây", ông Hồng thành thật.

Thậm chí, xung quanh chợ, có đến hơn 150 điểm bán mọc lên ăn theo thương hiệu chợ đầu Hóc Môn nhưng thiếu sự kiểm soát.

Theo ghi nhận, các con đường như Nguyễn Thị Sóc, đường số 4... hoạt động mua bán sôi động cả đêm với đa dạng hàng hóa rau củ quả, trái cây, thịt... Tuy vậy, khi được hỏi về nguồn gốc hàng hóa, phần lớn người bán đều từ chối trả lời hoặc trả lời cho có.

Tương tự, tại chợ đầu mối nông sản thực phẩm Thủ Đức, với hơn 1.400 quầy sạp, sản lượng nông sản nhập chợ đạt trung bình trên dưới 2.500 tấn, nhưng việc TXNG khá manh mún, hóa đơn chứng từ nhưng khá chung chung về lượng và sản phẩm, thậm chí nhiều thương nhân còn ghi chép sổ sách bằng tay.

Kinh doanh nhiều năm tại chợ, bà N.Thúy khẳng định dù nguồn gốc đã có cải thiện để đáp ứng nghĩa vụ thuế theo quy định mới nhưng để TXNG chi tiết là không thể.

"Tôi nhập hàng hóa từ 10 nhà cung cấp, mà không phải đơn vị nào cũng đáp ứng được hóa đơn chứng từ đầu vào, đặc biệt là nhà cung cấp là nông dân thì càng khó. Chưa kể đôi khi thiếu hàng phải gom trôi nổi thì biết đâu mà lần. Giờ người dân ăn trúng rau củ gây ngộ độc thì khó truy xuất và thu hồi vì lô hàng này do đã bán hết ra thị trường", bà Thúy thẳng thắn.

Doanh nghiệp, người dân chưa quan tâm

Ghi nhận tại nhiều siêu thị ở TP.HCM cho thấy ngoài sản phẩm đồ khô dưới dạng bao gói, đồ tươi như thịt, trứng đóng hộp có được thông tin truy xuất rõ ràng, có mã QR đã quét TXNG trên từng sản phẩm, còn lại vẫn nhiều hàng hóa có nguồn gốc chung chung, nhất là hàng dạng xá như rau củ.

Tuy vậy, nhiều người dân đi mua sắm cũng ít có thói quen tìm hiểu nguồn gốc. Tại một siêu thị, đang loay hoay tìm mua vỉ thịt gà của một doanh nghiệp có thương hiệu, bà Nguyễn Bích Hiền (phường Thủ Đức) thừa nhận dù sản phẩm có mã QR quét truy xuất nhưng chưa một lần quét để tìm hiểu "hồ sơ".

"Mua thì tôi lựa chọn qua thói quen, hoặc lấy sản phẩm, thương hiệu tin tưởng. Thật lòng, nhiều khi không biết đâu là đúng, đâu là sai, đâu là hàng chất lượng hơn, có khi thông tin truy xuất chưa hẳn đúng", bà Hiền tâm tư.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại diện một siêu thị tại TP.HCM, cho biết việc TXNG bằng công nghệ chuỗi khối (Blockchain) đã được đơn vị thực hiện từ nhiều năm nay, nhưng chủ yếu đối với sản phẩm có thương hiệu, được đóng gói rõ ràng. Còn lại phần lớn hàng xá, đặc biệt với rau củ quả, việc TXNG cơ bản bằng hóa đơn chứng từ đầu vào.

"Thật sự truy suất bằng hóa đơn chứng từ cũng tương đối... hên xui, do phần lớn hàng hóa nhập vào cùng nguồn gốc nhưng dưới dạng xá với khối lượng lớn, dẫn đến nguy cơ bị trộn lẫn nguồn hàng, khó kiểm soát nguồn gốc và chất lượng", vị này nói.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Văn Hùng, đại diện Công ty cung cấp suất ăn công nghiệp Minh.H (TP.HCM), cho biết nhiều khách hàng, đặc biệt là các trường học yêu cầu cung cấp thông tin TXNG cụ thể đối với nguồn nguyên liệu nên đơn vị siết chặt hơn nguồn hàng đầu vào.

Tuy nhiên, phần lớn cũng chỉ dừng lại việc cung cấp hóa đơn chứng từ đầu vào chung chung, chứ chưa chi tiết được. Theo ông Hùng, việc TXNG bằng hóa đơn chứng từ nếu không làm chặt cũng dễ có tình trạng khai khống lượng hàng nhập vào hoặc nhập nhằng nguồn gốc hàng để kiếm lợi nhuận.

"Ví dụ, nhiều trường hợp doanh nghiệp cung cấp giấy tờ ghi nhận 100kg thịt heo từ đơn vị uy tín nhưng thực chất lượng nhập không đủ, số chênh lệch còn lại có thể trà trộn thịt kém chất lượng, giá rẻ bên ngoài vào để tăng lợi nhuận", vị này nói.

Cần thêm nhiều giải pháp đồng bộ

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Đào Hà Trung, Chủ tịch Hội Công nghệ cao TP.HCM, đơn vị hỗ trợ kỹ thuật chương trình TXNG tại TP.HCM, cho biết từ năm 2018 đã sử dụng cộng nghệ chuỗi khối (Blockchain) để áp dụng cho truy xuất, và dự định năm 2026 sẽ đưa trí tuệ nhân tạo (Al) vào áp dụng nhằm giúp tăng việc cảnh báo trước các mối nguy cơ tiền năng và tự động phân tích dữ liệu.

Tuy vậy, theo ông Trung, chỉ có công nghệ thôi vẫn chưa đủ. Bởi thực tế, nhiều người vẫn hỏi tại sao có TXNG mà sản phẩm vẫn chưa an toàn, chưa kiểm soát dịch bệnh hay thu hồi nhanh chóng.

"Dù rất quan trọng nhưng TXNG chỉ là một công cụ, một mình chúng tôi không thể làm tốt được vấn đề rất lớn này, mà rất cần sự hỗ trợ, hợp tác của lực lượng thú y, quản lý an toàn thực phẩm, đơn vị quản lý thị trường...", ông Trung nói.

Bên cạnh đó, vai trò chính sách rất quan trọng, bởi việc áp dụng TXNG mang tính tự nguyện, không ép buộc nhưng muốn làm được phải tổ chức lại việc sản xuất, kinh doanh và tốn thêm chi phí, nên doanh nghiệp không mặn mà.

Cũng theo ông Trung, các loại thịt gia súc, gia cầm, trứng là những nguồn thực phẩm chủ yếu nhưng lại hay gây ra các trường hợp mất an toàn thực phẩm, gây ngộ độc trên quy mô lớn thời gian qua. Do đó, sớm siết chặt TXNG để cải thiện chất lượng là điều rất cấp bách.

Trong khi đó, một chuyên gia trong lĩnh vực bán lẻ cho biết kết quả khảo sát cho thấy người tiêu dung vẫn chưa có nhiều thông tin về TXNG, thậm chí không có niềm tin về hoạt động này.

"Người tiêu dùng cho rằng dù có thông minh, có soi tem TXNG cũng không biết sản phẩm có an toàn hay không nên họ mất lòng tin và thờ ơ vào công cụ TXNG. Do đó, ngoài chính sách tốt, niềm tin và sự đòi hỏi của người tiêu dùng rất quan trọng", vị này nói.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại diện Sở An toàn thực phẩm TP.HCM cho biết thời gian qua luôn đưa ra nhiều giải pháp để tăng yếu tố TXNG hàng hóa, đặc biệt là phối hợp với nhiều tỉnh thành triển khai và mở rộng đề án "Chuỗi thực phẩm an toàn" nhằm có thêm nguồn nguyên liệu được kiểm soát tốt để cung cấp cho TP.HCM; tăng kiểm soát chất lượng với suất ăn tại trường học.

Tuy vậy, theo vị này, dù có nhiều cải thiện nhưng với địa bàn rộng lớn, việc kiểm soát nguồn gốc, chất lượng tại TP.HCM vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt hàng từ chợ đầu mối.