Ukraine dường như muốn được Mỹ cấp phép dùng Starlink để điều khiển UAV tập kích bệ phóng trên đất Nga, khiến đối phương không thể khai hỏa tên lửa.
Bộ tư lệnh không quân Ukraine hôm 5/8 thừa nhận phòng không nước này không hạ được bất kỳ mục tiêu nào trong 4 tên lửa hành trình siêu thanh Oniks và siêu vượt âm Zircon, 24 tên lửa đạn đạo Iskander-M và đạn phòng không S-400 hoán cải mà Nga nhắm vào thủ đô Kiev.
Trong cuộc tập kích từ đêm 31/7 đến rạng sáng 1/8, phòng không Ukraine cũng chỉ bắn hạ được một trong 27 tên lửa đạn đạo Iskander-M được Nga sử dụng. "Đơn giản là chúng tôi không còn đạn đánh chặn dành cho hệ thống Patriot", Tổng thống Volodymyr Zelensky phát biểu sau đợt tấn công.
Tình trạng cạn kiệt tên lửa Patriot đang buộc giới chức Ukraine nghiên cứu những phương án mới nhằm đối phó đòn tập kích tên lửa của Nga.
Tên lửa Iskander-M kích hoạt đầu đạn chùm trên bầu trời Kiev sáng 5/8. Video: X/AMK Mapping
Tạp chí Atlantic dẫn lời hai quan chức giấu tên cho biết trong cuộc gặp tại Nhà Trắng hồi cuối tháng 7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đề nghị người đồng cấp Mỹ Donald Trump giúp đỡ và thúc đẩy tỷ phú Elon Musk cho phép sử dụng hệ thống Internet vệ tinh Starlink để dẫn đường cho các cuộc tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) tầm xa nhằm vào lãnh thổ Nga.
SpaceX, công ty của ông Musk, là hãng vận hành mạng lưới Starlink. Tỷ phú này cũng là đồng minh thân cận của Tổng thống Trump.
Lý do Ukraine muốn dùng Starlink trên lãnh thổ Nga
SpaceX hiện chỉ cho phép Kiev sử dụng hệ thống Starlink trên lãnh thổ Ukraine hoặc khu vực do Moskva kiểm soát kể từ năm 2014, trong đó có bán đảo Crimea. Quân đội Ukraine không được dùng mạng lưới này cho những hoạt động trên đất Nga.
Điều đó khiến UAV Ukraine phải dựa vào những biện pháp dẫn đường và nhắm mục tiêu kém tin cậy hơn khi tập kích sâu trong lãnh thổ Nga, như trang bị máy tính tích hợp AI và hệ thống định vị vệ tinh GPS. Những biện pháp này có hiệu quả khi tập kích hạ tầng cỡ lớn như nhà máy lọc dầu và kho bãi, nhưng không phù hợp với những mục tiêu nhỏ hơn.
Trong cuộc trao đổi hôm 28/7, Tổng thống Zelensky dường như đã giải thích với ông Trump rằng quân đội Ukraine cần tấn công những mục tiêu di động và nhỏ hơn nhiều, đặc biệt là các xe chở đạn kiêm phóng tên lửa đạn đạo mà Nga đang sử dụng.
Tổng thống Zelensky (trái) và Tổng thống Trump tại Nhà Trắng hôm 28/7. Ảnh: X/ZelenskyyUa
"Starlink là phương thức chính xác nhất hiện có để Ukraine điều khiển UAV nhằm vào các bệ phóng tên lửa Nga, vốn được đặt trên khung gầm xe tải có khả năng cơ động cao và được phân tán khắp nơi", Atlantic cho hay.
Một nguồn tin của Atlantic cho biết trong chuyến thăm Mỹ, Tổng thống Zelensky đề nghị được gặp Elon Musk để trao đổi về kế hoạch tập kích bệ phóng tên lửa ở Nga, song tỷ phú Mỹ đã từ chối.
Tổng thống Trump nói với người đồng cấp Zelensky rằng ông sẽ cân nhắc đề nghị trên, song không cho biết liệu có chấp nhận hay không, một quan chức giấu tên nói.
Tổng thống Trump từng nhiều lần bày tỏ mong muốn kết thúc xung đột Ukraine và đã thể hiện thất vọng khi chiến sự tiếp tục kéo dài. Theo một quan chức, quyết định cuối cùng của lãnh đạo Mỹ chủ yếu phụ thuộc vào việc ông có cảm thấy đề xuất của Tổng thống Zelensky giúp xung đột sớm kết thúc hơn hay không.
"Có thể ông ấy sẽ ủng hộ nếu tin rằng sử dụng Starlink trên đất Nga sẽ giúp Ukraine gây đủ sức ép để buộc Tổng thống Vladimir Putin chấp nhận đàm phán. Tuy nhiên, lãnh đạo Mỹ sẽ từ chối nếu nhận định điều đó chỉ khiến tình hình leo thang", một quan chức khác cho hay.
Các vụ nổ, hỏa hoạn và khói tại thủ đô Kiev của Ukraine trong cuộc tập kích của Nga hôm 1/8. Video: Reuters
Theo hai quan chức am hiểu cuộc trao đổi, Tổng thống Zelensky đã nhấn mạnh rằng Ukraine cần đối phó với mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo trước khi mùa đông đến, do Nga có khả năng sẽ tiếp tục dùng loại vũ khí này để đánh sập lưới điện và hệ thống sưởi ấm của đối phương.
Một quan chức thêm rằng nếu không thể tập kích bệ phóng tên lửa trên đất Nga, Ukraine sẽ "không có con đường rõ ràng nào để vượt qua mùa đông sắp tới".
'Tấn công cung thủ thay vì bắn rơi mũi tên'
Tổng thống Zelensky lập luận rằng Starlink có thể mang lại giải pháp nhanh chóng và giá rẻ hơn để đối phó mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo Nga.
Denys Shtilerman, đồng sáng lập công ty Fire Point chuyên sản xuất UAV tầm xa của Ukraine, cho biết phi cơ được trang bị bộ thu phát Starlink có thể đạt hiệu quả cao hơn nhiều so với hệ thống Patriot trong nhiệm vụ vô hiệu hóa tên lửa đạn đạo Nga.
Nguyên nhân là nếu bệ phóng bị vô hiệu hóa, Nga sẽ không có phương tiện để khai hỏa tên lửa đạn đạo nhằm vào Ukraine. "Thay vì bắn rơi mũi tên, chúng tôi tấn công cung thủ", ông nói.
UAV FP-1 Ukraine tập kích nhà kho Wildberries ở Nga trong video đăng ngày 4/8. Video: Fire Point
Quân đội Ukraine đang sử dụng phương tiện bay không người lái (drone) được trang bị bộ thu phát Starlink để tạo ra các "vùng chết" dọc theo tiền tuyến. Đây là những khu vực không có người và rộng hàng chục km, nơi drone có thể tấn công lực lượng Nga tìm cách tiến quân.
Shtilerman tuyên bố Ukraine có thể mở rộng "vùng chết" ra tới 500 km và "tới tận vùng Siberia" nếu được phép sử dụng hệ thống Starlink trong đất Nga. "Công nghệ cho phép chúng tôi làm điều đó", đồng sáng lập của công ty Fire Point tuyên bố.
Rào cản đối với tham vọng sử dụng Starlink trên đất Nga
Ukraine có thể gặp nhiều thách thức trong nỗ lực thuyết phục Elon Musk sau khi cựu bộ trưởng quốc phòng Mykhailo Fedorov mất chức hồi tháng 7. Khi còn tại nhiệm, Fedorov là quan chức Ukraine có quan hệ mật thiết nhất với Musk và từng thuyết phục tỷ phú Mỹ ngăn lực lượng Nga sử dụng hệ thống Starlink.
Ông Fedorov bị miễn nhiệm khiến Ukraine mất đi đầu mối liên lạc chính với Elon Musk. "Đây là thời điểm rất tệ để bổ nhiệm bộ trưởng mới", một quan chức Ukraine nói với Atlantic.
Theo nguồn tin thân cận với cựu bộ trưởng quốc phòng Fedorov, vài tuần trước khi mất chức, ông đã vận động Elon Musk và nhiều mối liên hệ khác ở Mỹ nhằm cho phép Ukraine sử dụng hệ thống Starlink điều khiển UAV tập kích mục tiêu trên đất Nga.
Tỷ phú Mỹ đảm bảo với ông Fedorov rằng Kiev có thể được cấp phép nếu Tổng thống Trump đồng ý, song nỗ lực đối thoại đã đổ vỡ sau khi Ukraine cải tổ nội các, nguồn tin trên cho hay.
UAV tầm xa FP-1 được phóng đi từ địa điểm không được tiết lộ ở Ukraine vào năm 2026. Ảnh: Reuters
Bên cạnh đó là vấn đề kỹ thuật, khi các chỉ huy và phi công drone Ukraine chỉ ra rằng quân đội Nga đang phát triển nhiều phương pháp đối phó UAV tầm trung điều khiển qua Starlink.
Các quân nhân Trung đoàn Hệ thống Không người lái số 422 Ukraine, đang tham chiến ở tỉnh Zaporizhzhia, xác nhận Nga đã lắp thiết bị gây nhiễu gần các thị trấn và cơ sở quân sự, trong đó một số hệ thống đủ sức làm gián đoạn hoạt động của mạng lưới Starlink.
Serhii Beskrestnov, chuyên gia tác chiến điện tử từng làm cố vấn của Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, cho biết Nga đang triển khai hệ thống tác chiến điện tử mang tên "Volna Kupol Garant", có khả năng phát tín hiệu đủ mạnh để làm mất kết nối Starlink trong khu vực rộng 20 km2.
Rob Lee, chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại có trụ sở tại Mỹ, nhận định Nga đã đạt một số thành công trong nỗ lực chống lại các đòn tập kích tầm trung từ Ukraine. Nếu được triển khai đại trà ở sâu trong lãnh thổ Nga, các hệ thống như Volna Kupol Garant sẽ phát huy tối đa ưu thế gây nhiễu mà không lo ngại hứng đòn từ drone tự sát như ở khu vực tiền tuyến.
Chính quyền Tổng thống Trump cũng có lý do riêng để từ chối yêu cầu của ông Zelensky.
"Để Ukraine làm điều đó trên lãnh thổ của mình là một chuyện, song sử dụng công nghệ Mỹ trên lãnh thổ Nga để phá hủy hệ thống phòng không và bệ phóng tên lửa đạn đạo lại là chuyện khác. Đây là hành động leo thang đáng kể và tôi không biết Nga sẽ phản ứng như thế nào", quan chức Ukraine nói.
Phạm Giang (Theo Atlantic, AP, Axios)
