Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - Ảnh: DUYÊN PHAN
Sandbox để thúc đẩy đổi mới sáng tạo ngành chứng khoán
Tại tọa đàm "Tương lai thị trường chứng khoán: Động lực mới từ công nghệ" diễn ra sáng 23-7 do Báo điện tử Tuổi Trẻ tổ chức, đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã có những chia sẻ về việc đẩy mạnh cơ chế thử nghiệm có kiểm soát khi sửa Luật Chứng khoán.
Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, khẳng định việc xây dựng một khung pháp lý phù hợp để đưa các đổi mới sáng tạo vào hoạt động tài chính là yêu cầu hết sức cấp thiết.
Hiện nay nhiều sản phẩm, dịch vụ và hoạt động công nghệ mới phát sinh trong lĩnh vực tài chính nhưng chưa có quy định cụ thể hoặc các quy định hiện hành chưa đầy đủ để điều chỉnh.
Thực tế cho thấy, nếu áp dụng ngay các sản phẩm mới này trên quy mô đại trà mà không qua thử nghiệm, bất kỳ sai sót hay lỗi kỹ thuật nào xảy ra cũng có thể gây ra thiệt hại và mức độ ảnh hưởng rất lớn đến toàn hệ thống, theo ông Hòa.
Theo đó, cơ chế sandbox trong lĩnh vực chứng khoán được thiết kế nhằm hướng tới ba mục tiêu chính. Đầu tiên là đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống, trong đó sandbox đóng vai trò như một "vùng khoanh vùng" để bảo vệ nhà đầu tư và thị trường tài chính.
Khi đưa các cơ chế mới vào thử nghiệm, cơ quan quản lý có thể kiểm soát được mức độ tác động và giảm thiểu rủi ro.
Hai là tạo môi trường thử nghiệm phù hợp. Đây là không gian để thí điểm các nhóm đối tượng cụ thể, giúp cơ quan quản lý có cơ sở đánh giá thực tế trước khi chính thức đưa các cơ chế này vào vận hành rộng rãi. Thay vì vội vàng áp dụng, sandbox cho phép nhìn lại và hoạch định rõ ràng các mục tiêu quản lý trong tương lai.
Cuối cùng là thúc đẩy đổi mới sáng tạo, với mục tiêu quan trọng nhất là không "bóp nghẹt" các ý tưởng mới. Sandbox tạo ra một vùng đệm, mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân đề xuất các ý tưởng phát triển đột phá trong môi trường được hỗ trợ.
Nghiên cứu kinh nghiệm sandbox từ Hàn Quốc
Ông Đỗ Anh Vũ - Chánh Văn phòng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - Ảnh: DUYÊN PHAN
Ông Đỗ Anh Vũ, Chánh Văn phòng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, chia sẻ một trong ba thị trường giao dịch tài sản số lớn nhất thế giới hiện là Hàn Quốc, cơ chế sandbox đã mang lại thành công.
Tại Hàn Quốc, các doanh nghiệp tham gia sandbox được phép miễn áp dụng một số quy định pháp luật liên quan trong giai đoạn thực nghiệm để tập trung phát triển giải pháp mới.
Tại Việt Nam, ông cho biết việc thiết kế cơ chế sandbox cho chứng khoán sẽ bám sát và tuân thủ các nguyên tắc của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Đây là bộ luật nền tảng quy định về các nguyên tắc miễn trừ trách nhiệm và bảo vệ người dùng trong hoạt động đổi mới.
Một vấn đề được quan tâm là ranh giới giữa thử nghiệm và rủi ro hệ thống. Ông Vũ khẳng định, dù có thể có các cơ chế miễn trừ trách nhiệm hình sự để khuyến khích sáng tạo, nhưng trách nhiệm dân sự vẫn phải được đảm bảo.
Các doanh nghiệp đề xuất cơ chế sandbox phải có trách nhiệm giải thích rõ cho nhà đầu tư về bản chất và rủi ro của sản phẩm.
Trong trường hợp xảy ra lỗi kỹ thuật hoặc rủi ro trực tiếp từ phía đơn vị triển khai, đơn vị đó vẫn phải chịu trách nhiệm dân sự theo các cam kết hợp đồng. Điều này đảm bảo rằng sự sáng tạo luôn đi đôi với trách nhiệm và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tham gia thị trường, ông Vũ nhấn mạnh.
Đổi mới sáng tạo đi đôi với kiểm soát rủi ro
Sanbox giải pháp cần thiết để kiểm chứng các mô hình mới trước khi triển khai trên diện rộng, hạn chế rủi ro đối với thị trường tài chính. - Ảnh: DUYÊN PHAN
Chia sẻ làm rõ thêm, ông Tô Trần Hòa cho biết trong nỗ lực thúc đẩy sự phát triển và đổi mới sáng tạo trên thị trường tài chính, cơ chế sandbox đang được nghiên cứu tích cực để đưa vào khuôn khổ pháp lý của Việt Nam.
Cụ thể, nội dung này đang được thiết kế tại điều 6A trong dự thảo Luật Chứng khoán, hướng tới việc quy định rõ ràng về không gian, thời gian, đối tượng và phạm vi thực hiện thử nghiệm.
Bài học từ mô hình của Hàn Quốc hiện được đánh giá là một trong những quốc gia đi đầu trong lĩnh vực sandbox với một đạo luật chuyên biệt được ban hành từ năm 2019.
Theo đó, các quy định về phạm vi, đối tượng và chủ thể tham gia được quy định rất chi tiết. Tuy nhiên một điểm đáng lưu ý là thời gian thử nghiệm tại Hàn Quốc thường chỉ kéo dài 2 năm.
Từ đó theo ông Hòa, thời hạn 2 năm tạo ra áp lực rất lớn cho doanh nghiệp trong việc chứng minh hiệu quả của các sản phẩm, dịch vụ mới đối với sự phát triển của thị trường tài chính.
Về cơ chế miễn trừ trách nhiệm, mô hình của Hàn Quốc có nhiều điểm tương đồng với Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo của Việt Nam, đó là hướng tới sự cân bằng vừa bảo vệ người có ý tưởng sáng tạo, vừa đảm bảo an toàn cho người sử dụng.
Tại Việt Nam, thay vì cơ chế cấp phép truyền thống, cơ quan quản lý dự kiến sẽ cấp "giấy chứng nhận hoạt động thử nghiệm sandbox". Dựa trên kết quả thực hiện, cơ quan chức năng sẽ xem xét quyết định triển khai rộng rãi hoặc dừng lại ở giai đoạn thử nghiệm.
Đặc biệt, một cơ chế "ngắt khẩn cấp" sẽ được thiết lập nếu quá trình thử nghiệm phát hiện rủi ro cho thị trường, hệ thống công nghệ thông tin hoặc ảnh hưởng đến an ninh tài chính, quốc phòng, hoạt động đó sẽ phải dừng lại ngay lập tức.
Một trong những mục tiêu trọng tâm của các hoạt động này là hướng tới cơ chế nhà tạo lập thị trường (market maker).
Đối với các loại cổ phiếu có khối lượng và giá trị giao dịch ở mức trung bình hoặc dưới trung bình, cơ quan quản lý đang cân nhắc việc đưa vào các giải pháp như giao dịch tần suất cao, theo ông Hòa.
Tuy nhiên ông Hòa cũng nhấn mạnh, việc triển khai các giải pháp công nghệ này sẽ phụ thuộc lớn vào năng lực đáp ứng của hệ thống công nghệ thông tin và khả năng quản trị rủi ro của các doanh nghiệp tham gia.
Quan điểm xuyên suốt của cơ quan quản lý là phát triển đổi mới sáng tạo nhưng phải thận trọng và có kiểm soát, đảm bảo các bên tham gia hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của mình trong một môi trường đối thoại minh bạch.
