Lần đầu thử nghiệm vắc xin được thiết kế hoàn toàn bằng AI trên người - Ảnh: MIRAGEC
Khác với các vắc xin truyền thống vốn được phát triển để chống lại một chủng vi rút cụ thể, loại vắc xin mới hướng tới mục tiêu đầy tham vọng: tạo ra khả năng miễn dịch chống lại toàn bộ họ sarbecovirus, bao gồm vi rút gây dịch SARS, SARS-CoV-2 gây COVID-19 và nhiều chủng coronavirus đang lưu hành ở dơi có nguy cơ lây sang người trong tương lai.
Theo nhóm nghiên cứu, một trong những hạn chế lớn nhất của vắc xin hiện nay là vi rút liên tục biến đổi. Khi các đột biến tích lũy đủ nhiều, hiệu quả bảo vệ của vắc xin có thể suy giảm, buộc phải cập nhật vắc xin thường xuyên.
Đây cũng là lý do cần tiêm vắc xin cúm hằng năm, trong khi vắc xin COVID-19 đã được điều chỉnh nhiều lần kể từ khi đại dịch bùng phát.
Để giải quyết vấn đề này, nhóm nghiên cứu đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) phân tích dữ liệu di truyền của hàng nghìn vi rút có liên quan nhằm tìm ra những đặc điểm chung ít thay đổi nhất trong quá trình tiến hóa, theo trang ScienceAlert ngày 10-6.
Những đặc điểm ổn định này sau đó được lựa chọn làm mục tiêu cho vắc xin. Ý tưởng là nếu hệ miễn dịch học cách nhận diện các phần gần như không biến đổi của vi rút, khả năng bảo vệ sẽ rộng hơn nhiều so với các vắc xin hiện tại.
Một điểm đáng chú ý khác là vắc xin mới thuộc nhóm vắc xin DNA thay vì vắc xin mRNA như nhiều loại được sử dụng trong đại dịch COVID-19. Vắc xin DNA có ưu thế về độ ổn định, dễ bảo quản và vận chuyển hơn, đặc biệt tại các quốc gia có hệ thống dây chuyền lạnh còn hạn chế.
Ngoài ra vắc xin được tiêm không cần kim. Công nghệ sử dụng dòng chất lỏng áp suất cao để đưa vắc xin xuyên qua da, giúp giảm đau và thuận lợi để triển khai diện rộng trong trường hợp xảy ra dịch bệnh.
Kết quả thử nghiệm lâm sàng đầu tiên cho thấy vắc xin an toàn, được dung nạp tốt và có khả năng kích thích cơ thể tạo ra kháng thể nhận diện nhiều loại sarbecovirus khác nhau. Đây là lần đầu tiên một vắc xin do AI thiết kế được chứng minh có thể tạo đáp ứng miễn dịch ở người.
Tuy nhiên các nhà khoa học cũng thận trọng cho biết phản ứng miễn dịch ghi nhận được vẫn còn ở mức khiêm tốn. Hiện chưa rõ khả năng bảo vệ kéo dài bao lâu và liệu có cần tiêm nhắc lại hay không.
Cần tiến hành những thử nghiệm quy mô lớn hơn để xác định vắc xin có thực sự ngăn ngừa hoặc làm giảm nguy cơ nhiễm bệnh trong điều kiện thực tế hay không.
Dù vẫn chưa thể đưa loại vắc xin này vào tiêm chủng ngay, song nghiên cứu mới cho thấy AI đang trở thành công cụ đầy hứa hẹn trong cuộc đua phòng chống các đại dịch tương lai, giúp rút ngắn thời gian phát triển vắc xin và nâng cao khả năng ứng phó trước những mối đe dọa mới đối với sức khỏe toàn cầu.
