Đột quỵ xảy ra khi ngủ thường khó phát hiện, dễ bỏ lỡ thời gian "vàng" cấp cứu khiến não tổn thương âm thầm trong nhiều giờ, gây tàn phế, có thể tử vong.
BS.CKI Nguyễn Hữu Khánh, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khoảng 20-25% trường hợp đột quỵ xảy ra khi người bệnh đang ngủ hoặc chỉ được phát hiện sau khi thức dậy. Đây được gọi là đột quỵ khi thức giấc (wake-up stroke), một dạng đột quỵ nguy hiểm do khó xác định chính xác thời điểm khởi phát.
Đột quỵ thiếu máu não xảy ra khi mạch máu não bị tắc nghẽn bởi cục máu đông, khiến vùng não phía sau không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất. Khi người bệnh đang ngủ, các triệu chứng thường diễn ra âm thầm, không được nhận biết kịp thời. Não thiếu máu kéo dài nhiều giờ làm hàng triệu tế bào thần kinh chết đi, vùng tổn thương lan rộng hơn so với trường hợp được phát hiện sớm.
Ở đột quỵ xuất huyết não, máu thoát ra khỏi mạch máu và chảy vào nhu mô não, làm tăng áp lực nội sọ, chèn ép các cấu trúc quan trọng của cơ quan này. Người bệnh đang ngủ có thể không nhận biết được cơn đau đầu dữ dội hoặc các dấu hiệu thần kinh bất thường, dẫn đến nhập viện muộn khi đã hôn mê hoặc tổn thương não nặng.
Theo bác sĩ Khánh, ngoài việc khó phát hiện, đột quỵ lúc ngủ còn khiến bác sĩ gặp nhiều thách thức trong điều trị. Bởi phần lớn các phương pháp tái thông mạch máu như dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối đều phụ thuộc vào thời gian khởi phát. Với đột quỵ lúc ngủ, bác sĩ chỉ biết thời điểm cuối cùng người bệnh còn khỏe mạnh trước khi đi ngủ, trong khi cơn đột quỵ có thể đã xảy ra nhiều giờ trước đó.
Chụp MRI 3 Tesla giúp rút ngắn thời gian chụp, cho kết quả nhanh và chính xác ở người bệnh đột quỵ. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Vào ban đêm cơ thể trải qua nhiều thay đổi sinh lý như huyết áp giảm, nhịp tim chậm lại, tuần hoàn máu thay đổi. Ở người có tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, xơ vữa động mạch hoặc rối loạn mỡ máu, những biến đổi này có thể thúc đẩy hình thành cục máu đông hoặc làm mảng xơ vữa mất ổn định, từ đó gây tắc mạch não.
Tình trạng ngưng thở khi ngủ, ngáy to kéo dài, giảm oxy máu hoặc mất nước sau nhiều giờ ngủ cũng góp phần làm tăng nguy cơ đột quỵ vào ban đêm. Người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ có nguy cơ đột quỵ cao hơn đáng kể so với người bình thường.
Khác với nhiều trường hợp đột quỵ cấp cứu thông thường thường được chụp CT não trước, người bệnh có thể được ưu tiên chụp MRI 3 Tesla nhằm xác định chính xác vùng não đã tổn thương, vùng mô não còn khả năng cứu chữa. Hệ thống MRI hiện đại giúp rút ngắn thời gian chụp, cho kết quả nhanh với độ phân giải cao, hỗ trợ bác sĩ đánh giá toàn diện tình trạng não bộ dù không xác định được chính xác thời điểm khởi phát. Nhờ đó, bác sĩ có thể quyết định điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết hay can thiệp lấy huyết khối cơ học, tăng cơ hội điều trị khỏi cho người bệnh.
Để giảm nguy cơ đột quỵ lúc ngủ, bác sĩ khuyến cáo mỗi người nên kiểm soát bệnh nền (nếu có), duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế thuốc lá, rượu bia và ngủ đủ giấc. Người thường xuyên ngáy to, buồn ngủ ban ngày hoặc nghi ngờ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ nên đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị.
Nếu sau khi thức dậy xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, nhìn mờ, đau đầu dữ dội... người bệnh cần đến bệnh viện có chuyên khoa thần kinh để được kiểm tra.
Các yếu tố nguy cơ đột quỵ như hẹp động mạch cảnh, dị dạng mạch máu não, phình mạch não hoặc tổn thương thiếu máu não thầm lặng có thể được phát hiện từ sớm nhờ chụp MRI 3 Tesla, CT 1975 lát cắt hoặc CT 100.000 lát cắt. Tầm soát định kỳ giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ và điều trị dự phòng trước khi xảy ra biến cố.
Trọng Nghĩa
Độc giả đặt câu hỏi về bệnh thần kinh tại đây để bác sĩ giải đáp
