Vì sao Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị nghiên cứu tách kỳ thi '2 trong 1'?

Việc nhập hay tách 2 kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học 'nóng' trở lại sau vụ hơn 140 điểm 10 môn toán ở Tuyên Quang và ý kiến đề nghị nghiên cứu tách kỳ thi "2 trong 1" của Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa - Giáo dục của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh.

Báo điện tử Tuổi Trẻ đã có trao đổi với đại biểu Chu Mạnh Hùng, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, xung quanh nội dung này.

Nếu tách kỳ thi "hai trong 1": Thi tốt nghiệp THPT xác định như kỳ kiểm tra

* Thưa ông, vì sao Ủy ban Văn hóa và Xã hội lại nêu đề nghị nghiên cứu tách thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học ra 2 kỳ thi riêng?

- Sau 11 năm được tổ chức, kỳ thi tốt nghiệp THPT (2 trong 1) cơ bản đạt các mục tiêu theo định hướng về phát triển giáo dục, đào tạo.

Với kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, có hai điều mà xã hội hết sức quan tâm. Thứ nhất, đề thi môn ngữ văn có câu nghị luận xã hội trong phần viết "Steve Jobs Việt Nam". Thứ hai, hiện tượng tiêu cực và dấu hiệu vi phạm pháp luật về điểm thi môn toán thuộc Hội đồng thi THPT chuyên Tuyên Quang.

Trong một kỳ thi vừa có bàn luận về đề thi vừa có tiêu cực và dấu hiệu vi phạm pháp luật (nhất là hiện tượng vi phạm pháp luật trong tổ chức thi tốt nghiệp THPT đã xảy ra trước đó ở một số địa phương) đặt ra cho xã hội, các cơ quan chức năng 2 vấn đề. 

Đó là hạn chế tiêu cực, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật.

Đồng thời suy nghĩ về phương án tổ chức kỳ thi THPT phù hợp, đạt hiệu quả, mục tiêu theo định hướng của Đảng và quy định của pháp luật.

Thực tế những năm qua cho thấy kỳ thi tốt nghiệp THPT đồng thời phải gánh vác "mục tiêu kép" là tốt nghiệp THPT và làm cơ sở xét tuyển vào các trường cao đẳng, đại học. Việc gánh vác "mục tiêu kép" của kỳ thi sẽ tạo áp lực trong công tác ra đề thi và có thể phát sinh tiêu cực. Đây là vấn đề đáng suy nghĩ, trao đổi thấu đáo.

Với trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tổng kết, đánh giá nhiều mặt để đề xuất phương án tối ưu trên cơ sở thực tiễn, tham khảo ý kiến của các nhà khoa học, chuyên gia, cơ quan chức năng, chính quyền địa phương.

Còn với trách nhiệm là cơ quan của Quốc hội, được giao giám sát lĩnh vực giáo dục và đào tạo, xuất phát từ bất cập, một số hạn chế, tiêu cực đã xảy ra, Ủy ban Văn hóa và Xã hội có quan điểm cần nghiên cứu để thay đổi phương thức tổ chức thi "2 trong 1".

* Nếu thực hiện tách kỳ thi "2 trong 1", việc tổ chức thi sẽ thực hiện thế nào để đảm bảo khả thi, phù hợp, hiệu quả và không gây áp lực, tốn kém cho phụ huynh, học sinh thưa ông?

- Nếu thực hiện việc này, khi đó với thi tốt nghiệp THPT sẽ sử dụng đề thi chung, học sinh ở trường nào thi tại trường đó. Đồng thời giao cho địa phương tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm.

Kỳ thi này xác định như là kỳ kiểm tra để không gây áp lực cho các hội đồng thi, học sinh, phụ huynh và xã hội. Mục đích chỉ nhằm xác định học sinh hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông, công nhận tốt nghiệp.

Còn với kỳ thi vào các trường cao đẳng, đại học sẽ thực hiện theo chủ trương tự chủ, trong đó có tự chủ về tuyển sinh. Các trường chủ động xây dựng phương án thi. Về điểm này cần lắng nghe thêm ý kiến từ các trường đại học, cao đẳng.

Bên cạnh đó hiện nay tình hình kinh tế - xã hội đã phát triển hơn trước và việc di chuyển của thí sinh, phụ huynh về các nơi đặt trụ sở của trường đại học, cao đẳng cũng dễ dàng, thuận lợi hơn rất nhiều. Các điều kiện tổ chức thi tại các trường cũng tốt hơn.

Tuy nhiên để giảm gánh nặng cho thí sinh, phụ huynh, có thể nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ cho các trường hợp khó khăn hoặc các trường có thể miễn tiền đăng ký dự thi cho các thí sinh.

Vấn đề quan trọng nhất cần đặt ra ở đây là hạn chế tiêu cực, phản ánh đúng chất lượng của hệ thống giáo dục, không gây áp lực, tốn kém cho học sinh, phụ huynh và xã hội.

Dẫn kinh nghiệm nước ngoài cho thấy có quốc gia tổ chức hai kỳ thi độc lập như Trung Quốc, có quốc gia không thi tốt nghiệp quốc gia mà tuyển sinh qua kỳ thi năng lực như Hàn Quốc.

Thi trên máy tính: Cần nguồn lực lớn, cần có đánh giá, nghiên cứu cụ thể

* Từ vụ việc hơn 140 điểm 10 môn toán ở Tuyên Quang, theo ông đâu là giải pháp để ngăn chặn, hạn chế tiêu cực?

- Bất kỳ phương án nào cũng có điểm tích cực và hạn chế. Với việc phát sinh tiêu cực ở kỳ thi "2 trong 1", ngoài vấn đề do con người thực thi nhiệm vụ còn nguyên nhân từ việc thiết kế chính sách khi đặt nhiều mục tiêu lên một kỳ thi.

Vì vậy tổ chức kỳ thi, nâng cao năng lực thực thi nhiệm vụ, ứng dụng khoa học công nghệ cần đồng bộ với việc thiết kế chính sách phù hợp.

Với vụ việc xảy ra tại Tuyên Quang, về nguyên tắc, khi xác định có vi phạm phải xử lý nghiêm minh, kịp thời người vi phạm, từ đó tạo sự giáo dục, răn đe, phòng ngừa những tiêu cực trong tương lai.

Nhưng đồng thời phải có thiết kế chính sách phù hợp; phân cấp, phát huy vai trò và xác định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương trong chỉ đạo tổ chức kỳ thi; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan có thẩm quyền.

Về các ý kiến đề xuất tổ chức thi trên máy tính hay lập trung tâm khảo thí độc lập đều là những nội dung đáng nghiên cứu. Tuy nhiên đây là những chính sách lớn, thực hiện đại trà, cần nguồn lực rất lớn nên cần có đánh giá, nghiên cứu cụ thể nhằm đảm bảo khả thi, hiệu quả.